Ve hayat gıcık bir uykudur. HK bi pot kestim bir başka
bölümüyle sen dinleyenin karşısındayız.
Her zaman olduğu gibi istanbul ekseninde ben ve bir sürpriz
konuğumuz sevgili Hilmi ve kaliforniyalarda, kuzeylerde ise
sevgili Samet var. Öncelikle konağa merhaba diyelim
ve ne var ne yok? Hilmicim uzun zaman oldu.
Beraber bir bölüm kaydına oturmayalı bir.
Sizinle kayıt yaparken her seferinde veya her kaydımızdan
sonra şunun dikkat ettim benim böyle.
Podcast mevsimlerim var. Böyle hayvanların belli
dönemlerde üreme. Ondan sonra yavrulama dönemleri
gibi benim de böyle podcast mevsiminde gelmiş böyle.
Geçmişe doğru geçen sene hemen hemen bu zamanlarda kayıt
almıştık. Evlilik bölümünü yanlışın fırına
valla olduğu bir sene kadar oldu arkadaş.
Vay. Valla bilmiyorum.
O bölümün dinlenmesi nasıldı? Geri dönüşleriniz nasıl oldu?
Çok da merak ediyorum işin açıkçası ama benim gerçekten
böyle podcast yaptığım mevsimler var işte sonbahar ve ilkbahar
ayları. Yoğunlukla kış ve yaz fazlasıyla
hazırlık süreciyle geçiyor. Şu anda çok güzel böyle 34 tane
dosya var. Onları bir taraftan hazırlamaya
çalışıyorum. Araştırmalarını tamamlıyorum.
Valla ne zaman yayınlanacak bu bölüm?
Ama işte bir tanesi takvim ile ilgiliydi.
Zaman olgusu ve onun somutlaşmış hali olan takvim ile ilgili bir
yayın. Yaptım o haftada ya o da çok
ilginç oldu. Onu da söylemekte fayda var.
Çok arka arkaya yaptık. Biz bölümleri sizinle siz de
takvimden bahsettiniz. Ben de girdim.
Şimdi sizi dinlerken o kadar alıştım ya böyle ortak konularda
ortak program yapmaya kendimi muhabbetin arasına girmeye filan
çalışıyorum ama daha sonra evet bu bir kayıt değil, bir podcast
yayın olduğunu anlayınca ve kendi kendime konuştuğumu filan
fark ettim ya. Ama benim için de çok iyi oldu
çünkü sizin programda böyle 34 tane nokta var.
Onları da kendime not ettim. Farklı bakış açısıyla
yaklaşmışsınız. Siz o şimdi elimin altında değil
ama yazarken mesela bana bir perspektif kazandırdınız işte o
var. Ondan sonra önümüzdeki günlerde
yapacağım bir Ankara bölümü var. Ankara çok enteresan Ankara yani
çok anlam atfedilen bir yer Ankara ama biraz daha hikayesi,
yarım kalmış bir hik ondan sonra işte bugün.
Bugün konuşacak olduğumuz hamamlar var.
Osman Hamdi bey var var oğlu var.
Bende dosya çok. Sende konu bitmez zaten.
Hilmi bey. Vallahi ben rahatsız bir
karakterim. Geçtiğimiz günlerde grammy'ye
ikinci defa aday olan Mehmet Ali sanlı kolla çok güzel bir
program yaptık. 10'a çıkart da dedim yani valla bunu hani kötü
olarak anlamanızı istemem ama galiba siz de benim gibi
rahatsızsınız dedim ya çünkü oyun oynarken 2 binli yılların
başında arkada çalan mehter müziğinden yola çıkarak Osmanlı
müziğini yiyip yutuyor adam. Yani bu rahatsızlıktır bana
soracak olursanız da çok büyük bir irtifaktır yani.
Aslında rahatsızlık var. Yani iyi anlamda ama merak da
çok önemli bir Hilmi. Yani senin gibi veya işte bizim
gibi insanlar bir şeyleri merak ediyor da irde ediyor,
anlatıyor. Bir de bu perspektif olayı da
çok haklısın çünkü aslında podcast yapmanın güzel tarafı da
başkalarını da dinlerken farklı açılardan aynı konulara
yaklaşıldığını görebilmek. Ben aynısını ben hissediyorum.
Bu arada senin bölümleri dinlerken o yüzden.
Tabii ki sizin mesela şimdi örnek veriyorum, bir kere
konuşurken mesajlaşırken grupta işte Ankara dedim.
Cihan oradan abla dedi ki Ankara benden sorulur.
Eyvallah, doğru, çünkü onun da kendine göre bir ankara'sı var
bilmiyorum. Bilmiyorum, senin ankara'yla
böyle bir mesain oldu mu Samet? Ama onun seninle bir Ankara mı
var? Benim de bir ankaram var.
Yani hepimizin Ankara ile ilgili anlatacak olduğu hikâyeler çok
ya ben askerliğimi ankara'da yaptım abi asıl hikayeler.
Evet, bence canın ordaki söyleyeyim, o daha iyi anlatır
ama daha gün, yani günümüzdeki iş seyahatleriyle alakalı.
Dediğim gibi farklı bir ankara'sı var kafasında.
Bendeki ankara'da her çoğu ankara'ya gitmeyenin sahip
olduğu turistik anıtkabirli ve görülmesi gereken gerekilen
yerleri gördüm ve döndüm gibi bir Ankara var.
O yüzden en sığ ben olacağım herhalde bu Ankara muhabbetinde.
Ama hamamlarda benim de biraz şaşırtıcı tecrübem var böyle.
Aynen bu da çok sakal bir cips. Oldu ama yani sevgili dinleyen
zaten sizden güzel hamam hikayeleri bekliyor.
Bölümün ilerleyen dakikalarında. Bölüme ne?
Zaman bomba bir giriş yapayım mı lütfen?
Hadi yap, hadi bir tok, bir iş yap tuhaf olaylar silsilesi.
Aynen öyle belki bunu anlattım mı veya belki konuşuruz diye de
sözleşmişiz olabilir, bundan bahsettim.
Balıkesir yıllarında üniversite okurken hamama giderdik.
Biz bursa'nın Bursa diyorum. Balıkesir'in de çok güzel
hamamları vardı, gittik oraya dostum, mithat'la beraber Mithat
bir kuruna da ben bir kuruna da yıkanıyoruz.
Vesaire filan ben keseye gittim, keseden geldim şimdi Mithat dedi
ki bana abi dedi, biraz önce bir adam geldi buraya e dedim Mithat
evet yani hamamdayız gelebilir yani bununla herhangi bir
sıkıntı yok adam dedi böyle kapı gibi bir adamdı yürüdü, yürüdü
yürüdü bana baktı dedi dedim. Sen dedi 74 kilomusun?
Diye sordu bana dedi. Evet dedim.
Bir de evet diye cevap verdim. Ben kasabım deyip kapıdan dışarı
çıktı gibi. Bilmiyorum artık hani karkas et
olarak mı değerlendirdiği mi tadı ne bileyim yani kemiksiz
mi, kemikli mi insanla böyle sormadan değişik bir hikaye tabi
tabi tabi. Etteki falan.
Ya şimdi hamamla ilgili tabii çok fazla hikayenin olmasının
sebebi de aslında bu pürter ahlak anlayışının getirdiği
yorumlama. Biraz da bu şekilde hamam yeni
icat edilmiş bir şey değil ama özellikle orta çağın getirmiş
olduğu o katı ahlak yapısı. Bir de bunun üzerine işte
Victoria dönemindeki ne derler? Artık böyle çizgileri ve
sınırları fazlasıyla belirlenmiş.
O bakış açısıyla beraber hamamlar çıplak bir şekilde bir
yere girmek, ortak bir yeri kullanabilmek vesaire çok
anlamsızlaşıyor. Ama şöyle ben yaptığım
araştırmalarda ya şöyle söyleyeyim, toplu yıkanmak
kavramı veya genel olarak yıkanma kavramı o kadar böyle
abes kaçıyor ki 14 galiba 10 dördüncüyü olması lazımdı
diyorlar ki ya bir yıkayalım size diyorlar, yıkanıyor, ne
kadar kötü bir şeymiş ya diyor, ben bir tane yapmam bunu diyor.
Yani Hadi tabii ki, çünkü öyle bir algı oluşuyor.
Avrupa'daki zaten o meşhur roma hamamlarından sonra şeyin
olmaması sürekliliğinin olmaması.
Avrupa'da biraz da bundan hristiyanların çok büyük payı
var. Neyse ben şimdi böyle büyük
ortadan doğru daldım ama böyle adım adım gidelim isterseniz.
Evet, evet, zaten tam bunu diyecektim.
Şimdi hamam deyince ilk etapta direk.
Hamam dedim ne demek? Türkiye'de yaşayınca hemen böyle
türk hamam durak'la geliyor mu? Mesela senin grupta yine
yazdığın bir şeyden benim uyanmamın vesile olan hani bunun
Türklerle osmanlılarla alakası yok.
Aslında başlangıç olarak değil mi?
Çok çok çok eskilere bizanslara gidiyor diye biliyorum.
Ya istersen oralardan başlayalım nereden?
Geliyor. Tabi de aslında çok sönük
geçiyor. Yani insan onu yıkanma durumu
biraz şu yani temiz olmanın arınmış olmak olduğunu çok iyi
biliyorlar. Hiç hitlerde bizim karşımıza ilk
defa çıkıyor. Toplu yıkanma yerleri genelde
tapınaklara yakın yerlerde bu bize aslında dini açıdan temiz
olunması gerektiği ile ilgili bir algısının olduğunu söylüyor.
Hititleri frikler de yine böyle devam ediyor ama arada bir kopuş
oluyor. Yani yunanlılarak kadar devam
etmiyor. Evet, evet, ya ben şey demek
istedim. Şimdi zamanımızda hamam deyince
çağrışma olarak direkt hani türk hamamları aklımıza geliyor ama
aslında çok daha uzun bir tarihi var sende hititler diyerek zaten
bunu doğrulamış oldun. Ama sonra benim baktığım
kadarıyla 15, 10 atıncı yüzyıllarda bu şarja her şeyin
şaşlasını seven, osmanlıda herhalde hamamlar biraz daha
popülerliğini arttırıyor diye anladım.
Özellikle mimarisi büyüklüğü çin'de yapılan eğlenceler,
sohbetler derken biraz yıkanmadan fazlası oluyor.
Sanki sosyalleşme anlamında da. Yahu roma'yı görsen roma'da
kütüphaneler var. Hamamların içinde kütüphaneler,
konferans salonları, efendime söyleyeyim, neler neler yok ya
boş zaman geçirmek için ki zaten bir roma günü genelde öğleye
kadar saat bir ikiye kadar işle geçiyor.
Bir ikiye kadar hamamlar kadınlara açık bir ikiden sonra
belli bir işte roma vatandaşı olan o işte patrici dediğimiz
topluluk onlar diyorlar. Tamam artık ya bugün çalıştık
biz yeteri kadar hadi hamama gidelim.
Yani gün batımına kadar hamamda kalıyorlar ama sadece yıkanma
üzerinden gerçekleşmiyor. Dediğim gibi sohbetler,
toplantılar, kütüphane var. Bir defa oraya işte retorik
denilen kavramla beraber işte çeşitli konuşmacılar çıkıyor.
Konu hakkında uzman olanlar ahkam kesiyor vesaire ve en
önemlisi palestro var palestralar aslında.
Bizim ilk hikayeyi götürecek olduğumuz noktalar.
Palesralar çok geniş bir avlu. Bu avlunun etrafı sütun
dizisiyle çevrili ve buralar aslında tam bir spor yeri ilk
karşımıza yunan'da çıkıyor ve toplu yıkanma yunan'daki bu spor
sonrası temizlenmeyle alakalı. Roma bunu alıyor ve işte bizim
de mirasını devam ettirdiğimiz olguya çeviriyor.
Hamamlara hatta fermaye diyorlar. 2 tip hamam var
roma'da biri işte sermaye imparatorluk hamamları.
Bir de balinea denilen daha küçük hamamlar var.
Daha böyle sıhhi banyo filan diye böyle tabelalar oluyor ya
onun gibi şeyler. Halka indirdikleri de
diyebiliriz belki? E tabii ki yani temizliğe çok
önem veriyorlar ve hani bir arada olmak çok sosyal bir
topluluk. Roma tuvaletlerinden bile
anlayabilirsiniz onu hani? Yan yana sıralı bir şekilde
oldukça uzun saatler geçirebilecekleri ve fazlasıyla
hemoroitten muzdarip olan insanların bir arada sohbet
ettiği değil yani. Peki şey diyebilir miyiz o dönem
hani şimdi roma'yla evrilen bir hamam kültürü var.
Sonrasında bu osmanlıya geçiyor. Bizim eriştiğimiz ya da
bildiğimiz hamamın son noktası osmanlıyla birlikte mi
şekillenmiştir? De şekilleniyor ama arada tabii
ara dönemler var işte dediğin gibi hristiyanlığın etkisiyle
beraber yani hristiyanlık öyle bir giriyor ki hristiyanlık daha
münzevi bir hayatı tavsiye ediyor insanlara işte
çıplaklığın ve bir aradalığın getirmiş olduğu o Hristiyan
ahlak anlayışına ters olduğu için de Bizans da bile çok fazla
hamam yok. Yani roma kadar hamam yok
diyelim var en azından şeyi biliyoruz, hamam olduğunu
biliyoruz. Toplu yıkamaya yerlerinin ama
çok ciddi bir kontrol altındalar.
Biz biraz da işte şey yapıyoruz ya buradan da çok güzel bir şey
görüyorsun benim zaten böyle ufak bir konu seçerek onun
üzerinden geniş bir tarih okuması yapmam da aslında
tarihin çok güzel boşluk tanımadığını gösteriyor.
Çünkü roma'nın yıkılışı hadi diyelim ki batı roma'dan
bahsediyorum, aşağı yukarı 500 diye yuvarlayalım, 100 yıl sonra
islam ortaya çıkıyor, islam ortaya çıktığı zaman da tabii
temizlik imandandır, vesaire falan o kültür Bir şekilde kendi
içerisine alıyor. Yani roma'nın o temizlik
kültürünün roma'nın yıkılmasıyla beraber.
Mirasçısı aslında islam mimarisi oluyor ve ilk aslında bizim
bildiğimiz doğru tipte hamamda Basra kentinde yapılıyor.
Valinin adını unuttum. Şimdi notlarımda var da çok
fazla detaya girmek istemiyorum, ilk defa Basra da yapılıyor.
Selçuklularla beraber de anadolu'ya girmeye başlıyor.
Bizim Doğulu tarzda hamam dediğimiz şey.
Doğulu tarzı hamamın çok fazla. En böyle bariz farkı ne batılı
hamamlardan. Batılı hamamlarda işte bu sosyal
alanlar çok fazla işte doğuda yok anti yerleri vesaire filan
yok işte spor alanı. Mesela palestra dediğimiz şey
yok. Dolu hamamda bizim frici derium
dediğimiz. Roma'nın soğukluk kısmı daha çok
soğuk havuzların olduğu yer. Mesela frich deryum o kadar
büyük değildir. Doğu hamamında veyahut da bizim
bugün mirasını devam ettirdiğimiz hamamda fri
gideryumun sağında solunda çeşitli suudiitarium olması
lazım da detay işin derin gibi hatırlayamıyorum.
Buhar odaları var mesela o buhar odalarında terliyorlar.
E tabii sabun yol e sabun olmadığı için batı hamamının
mantığı şu terletelim, yağlayalım böyle bizim oraya
benzeyen. Ucu kıvırlık çok güzel bir cihaz
var. Ekipman var.
Neyse işte bütün vücudu terledikten sonra yağlıyorlar ve
onunla o yağı ve kiri doğal olarak sıyırıyorlar.
Mesela bunun çok çok sonra bulunmuş sabunu da kullanıyor.
Havuzlar çok fazla. Biz onları kurunalaştırmışız.
Mesela batıyla doğu arasındaki en önemli fark bu diyebilirim.
Batıda daha fazla havuz var, bizde daha fazla kuruna var.
Küçüğmüş daha bir mahremiyet katmışız.
Biz bir de bunun sağlığa olan katkısında hani belki bilimsel
olarak bilmeseler de kesin içgüdüsü olarak biliyorlardır
diye düşünüyorum. Çünkü işte cilde zaten çok iyi
geldi. Solunum yollarını açtı.
Bağışıklı sistemini güçlendirdi. Ne bileyim kan dolaşımını
iyileştirdiği gibi şeyleri belki bilimsel olarak bilmiyorlardı.
Ama eminim çıktıkları zaman bir rahatlama, bir ferahlık
gelmiştir herhalde. Bunun en güzel böyle ifadesini
Evliya Çelebi yapıyor işte bursa'daki hamamları anlatırken
özellikle kükürtlü bölgesinde çok hamam vardır.
Bizans döneminden kalan hamamlar vardır.
Buranın diyor. Hamamları o kadar güzeldir ki
diyor. Çıktığınız zaman vücudun kulak
memesi kıvam. O olur diyor.
Yani öyle. Yakışan güzel bir benzetmeyle.
10'a çıkart çok iyi anlayabiliyorum, çünkü ben de
okumam da çıktım. Hamamdan gerçekten güzel
söylemiş. Hala ben mesela misafirlerime
hep şunu söylüyorum, gerçek anlamda teninizin nefes aldığını
hissediyorsunuz diyorum ya o ölü deriyi yükselen atıyor,
çıkartıyor ve temizliyorsunuz. Ama burada mesela başta
bahsedecekte unuttum. Onu hamam ne demek kelime olarak
bunu biliyor musun? Etimoloji bende yok.
Etimoloji o işlere cevabı veriyor, canı bağlanıyoruz.
O işlere Cihan bakıyor yalnız. Programın başından beri.
Suskun onun bu suskunluğu hamamla ilgili çok bomba hikaye
anlatacağına doğru bir. Bomba hikayeleri sizden
beklediğimi için birazda sessizim şey diyeceğim.
Hamam kelimesini ben baktım arapça'dan gelen bir tarafı var
gibi gözüküyor. Hani Arapça da banyo anlamına
gelen 12 maili hamam şeklinde bir cebine var.
Bir de sıcak anlamına gelen ibranice de bir hamam kelimesi
varmış. Temel olarak buna dayandığıyla
ilgili şeyler okudum ama olmama ihtimali yüksek yok çok doğru.
Aslında tamamen ısıtma ve sıcaklıkla ilgili bir şey.
Ateşli bir hastalık vardır bilmiyorum.
Tıpkı henüz nedir? Ateşli bir hastalık vardır,
humma hum var. Mesela aynı etimolojik köken
kökenden gelir. Evet tamamen şey ateşlenmek,
ısıtılmak vesaire yani. O hamam hememe tamamen 10'a
çıkart yol açıyor zaten termay dediğimiz şey de bu roma
hamamları da aynı anlama geliyor termal.
Ben araştırırken şeyi de fark ettim şimdi hani külhan diye bir
yer var ya hamamda bu ısıtmanın yapıldığı yer böyle serbest
çağrışımla aklıma şey geldi. Külhan beyi tanımı geldi acaba
buradan mı evrildi gibi de düşündüm ya.
Külhanbeyi aslında şu külhan beyleri yersiz yurtsuz çocuklar
var bunlar ya şimdi bu homes denilen kavram günümüze ait bir
olgu değil, osmanlıda da vardı. Çok fazla homeles evsiz insanlar
sokakta yatan insanlar, eşiniz soğukta uyunabilecek sıcak bir
yer bulmak için uygun bir yere gitmeniz lazım.
Bununla hamamdan daha uygun bir yerde olamaz.
Tabi şimdi bunlar da orada yatıp kalkınca biraz da sokakları
biliyorlar. Oranın raconunu biliyorlar.
Vesaire bir kabadayı daha böyle ne derler daha maç hobi hale
bürünüyorlar ve sokaklarda. Istedikleri gibi ahkam kesip
haraç alabiliyorlar veyahut da bazı yerlerin korumasını
üstleniyorlar. Ya bir tarafıyla da bağlantısı
var aslında. Hobi tabi orada yatıp
kalkıyorlar ya onların yeri yurdu orası niye sıcakta
yatıyorlar? Serbest çağrışım demiştim
aslında. Ya serbest çalışıyorum.
Çok cümleyi bir şey var ya şimdi böyle gene zaman doğrusuna
gidecek olursak orada da göreceğimiz şey var yani evet,
bir ihtiyaç mesela ilk hamam alttan ısıtmalı ilk hamam pompei
kentinde ortaya çıkıyor. Şeyi buluyorlar.
Çünkü alttan ısıtmayı buluyorlar.
Yerden yükseltilmiş bir zemin üzerinde havanın o boşlukta
dolanmasına imkan veriyorlar. E hal böyle olunca alttan ısıtma
tabii duvarlardan filan da geçiriyorlar.
Onun çok muhteşem bir son mühendisliği var, romalıların e
ısıtıyorlar, gayet de uygun ya ben ben de bütün gün kalabilirim
yani ara ara sıra oradan dışarıya orada arkadaşlarla
güreş et filan artık mes spor yapıyorlarsa ondan sonra içeriye
gir bir daha bir terle vesaire, oradan gene bir belki onun Da
şey yoktu, emin değilim ya tellah yoktu bilmiyorum.
Olmama olmama ihtimali yüksek zaten yabancıların yaşadığı en
büyük travma da tellah değil mi? Ya rayı şeyi dinledim.
Tesadüfen rangosting'in bir hikayesi var.
O çok iyi bir video. Ya çok iyi bilmiyorum.
Rangosling hatta bir sürü talk show'da da bunu anlatmış ve
insanlar ayak ahkalar. Seldir night show'u anlatıyor,
en bilindiklerinden birinin. Anlamış kağıdı anlatıyor yani
new yorkta ki arkadaşları 10'a çıkart türkiye'ye gittiğinde bir
türk hamamına uğra keyfini çıkar demiş.
Bu da gitmiş bittikten sonra yaşadığı tecrübe işte
keselenirken işte tellağın göbeğinin onun ağzına girmesi.
Şeklinde devam edince onu öyle egzajere ederek anlatıyor.
Keyif almış bu arada anladığım kadarıyla.
Çünkü hikayeyi inanılmaz satmış orada çoğu insan bilmiyor tabii
ki hani türk hamamı nedir, içinde kim vardır, nasıl bir
ortam vardır vesaire bunu bayağı bir sürü programda ki samet'in
dediği gibi satırdaymış show'da da anlatmış ya öyle bir hikaye
ki çoğu yabancının belki de yakın zamanda sametinde yaşadığı
bir tecrübe bu güzel yer. Alıyorlar, hemen gözleremem.
Yani güzel yere pasladın ama katılıyorum ya ben şeyi
soracaktım sana Hilmi bak nasıl sıyrılıyorum şimdi cevap
vermekten. Buyurun abi.
Turizm aslında turizm yönünden de böyle ileri geri ışınlanmış
olacağız. Ama şimdi günümüzde de hani
birazcık değişti. Tabi fonksiyona hani evde çok
fazla yıkınabildiği için aynen artık turistik bir önemi var ama
sende zaten turizm deyince zaten direk içinde olan bir insansın.
Senin bu turizmle ilgili sorularla ilgili ne bileyim?
Tarihi çıktığın seyahatlarda falan bu yabancıların ne kadarı
dediği bir ryan gosling havasına giriyor.
Yani sana talep geliyor mu? Bir keseye gidelim, hamama
gidelim bunu duyduk diye. Yoksa daha çok sizin bunu
pazarlamanız mı gerekiyor? Ya zaten kültür tarihini
anlatırken, türkiye'nin ister istemez hamama da giriyorsun bir
yerde. Ama ben bu yaz ağırlıklı olarak
Amerika ve avustralyalılarla çalıştım, bilerek geliyorlar.
Türk hamamını bilerek geliyorlar.
Tabi farklı farklı memleketlerle baya bir vakit geçiriyoruz.
Onları gezdiriyoruz, ediyoruz vesaire.
Ama özellikle Amerikalı ve avustralyalıların bu konu
hakkında bilgi sahibi olması beni bayağı bir şaşırtmıştı.
Onlardan talep geliyor, diğer ülkelere de anlatıyoruz.
Bakın böyle bir durum var işte şunu yaşarsınız bunu yaşarsınız
gerçekten biraz önce dediğim gibi, yani bak derinizin nefes
aldığını hissedersiniz diye aynen ben mesela genel olarak
şeyi severim, hamama yazın gitmeyi daha çok severim ben
çünkü hamam dışarıdan daha sıcak olduğu için dışarısı ne kadar
sıcak olursa olsun hamamdan çık Daha size serin gibi geliyor.
Benim tream olsun yani böyle bir ufak bir ne derler life derler.
10'a çıkart evet ama sadece o da değil, çünkü ben de yazın
gittim. Bu geçen geçirdiğimiz yaz şeyi
de güzel. Hani yazın bu verdiği vıcık,
vıcık, sıcak, sürekli toz ne bileyim sıcak pislik oradan
çıkınca sanki veya yazın oraya gitmenin öyle bir güzelliği de
var. Ben bir de şeyi hiç sevmem.
Kışın duştan çıkınca üşümeyi falan yazın, bir de öyle bir
avantajı da var. Aynen.
Tabi Cihan bize hamama hiç gitmediğini söylediği için bu
konularda. Etmedim demedim ki burada bir.
Yanlış mı hama var ya? Demek ki Hilmi haklıymış.
Senin sessizliğinin altında. Demek ki bir hikayeler yatıyor
o. Zaman benim söylemek istediğim
şuydu, ben yıllar önce en son gittim, hatta babamla birlikte
gidiyorduk. Zaman zaman amma nerede ve lakin
sarayda. Ciddi misin?
Evet orada eski bir hamam vardı. Saray derken Tekirdağ saray.
Arif şey değil yani hani Topkapı sarayının yanındaki evet küçük
bir. Hamam değil demek istediğim şu,
ben yıllar önce gitmiştim ama yakın zamanda yani yaklaşık
bundan belki de 6 ay önce sametin gittiğini biliyorum.
Hilminin de yakın zamanda tecrübe ettiğini biliyorum.
Ama oraya gelmeden önce bir sorun var.
Şimdi hani hamam kültürü tamam Türkiye için yani osmanlıdan
beri gelen bir mihenk taşlarından biri.
Fakat son dönemde şey gibi oldu ya bu hani ortadan kaybolmaya
başladı. Herkesin evinde iyi, kötü,
sıcaksa olmaya başladı. Belli bir zaman ayırman da
gerekiyor. Hamama gitmek için ve günümüz
toplumlarında da istanbul ekseninden bahsediyorum.
Toplum derken iyice yok olmaya başladı ki çok tarihi hamam
vardı ben baktım araştırdım derken bir kaç tane böyle hatırı
sayılır hamam var ve geri kalanda zaten yok olmuş gitmiş
mesela ben bir tanesini şeyde hatırlıyorum, kartalın tam
çarşısının içerisinde böyle eski bir hamam vardır ama artık böyle
nasıl diyeyim sana kendi halinde duran bir hamam en son
Işlemselliğini kaybetti, işlevselğini diyorsun.
Evet yani hani kültür içerisinde?
Evet hani övünüyoruz? Evet, türk hamamı ki belki yurt
dışında çok. Daha yaygın türkiye'ye göre öyle
bir tarafı da olabilir. Çünkü hani fin hamamı da hani
çok popülerdir ya türk hamamı da biliniyor ama esasında sen dedin
ya Hilmi hani avusturyalılar Amerikalılar geldi bilerek
geldi. Esasında bizim insanımız hamam
yani türk hamamı kültürünü sadece biraz kelime olarak
biliyor. Çok işin içerisine girmiyor, ne
bileyim çemberlik baş hamamına mı gitmesi lazım yoksa
galatasaray'da, beyoğlu'na mı gitmesi?
Lazım günümüzde. Ama evet, yani alanda çok az,
yani şey gibi oldu günüm. Şu an bu günlerden sinema
kültürü ortadan kayboluyor. Yavaş yavaş herkes çünkü evde
bir şeyler izleyebiliyor. Hamam da o şekilde evrildi ve
yani nasıl olacak, kaybolup gidecek.
Vallahi. Yoksa dön dönüştürülecek mi?
Ya dönüşeceğini ben düşünmüyorum ama mevcutlar.
Mesela düşmeye başladığı şöyle söyleyeyim, Süleymaniye hamamı
sadece çiftleri alıyor, bu mesela bir dönüşüm.
Entegre olmuşlar, arıyorsun. Tabi tabi ya, çünkü talep de o
şekilde geliyor. Gelen turist de öyle istiyor.
Ben hani benimle beraber bunu yaşayacağım veya sadece gaylere
hizmet veren hamamlarda var. Evet, istanbul'da peki hani
iyice şeye döndü olarak? Nerede diye soracaksın niye?
Cumalık hamam muhabbetine döndü ama yani ama.
Bir şey diyeceğim. Cihan bölmek istemiyorum da
unutmadan seninle gittiğimiz Mevlana gösterisi bir hamam,
eski bir hamamın çevrileceği. Evet, evet, dönüşüm.
O da bir dönüşüm yani? Dönüşüm ama amacının.
Aksi yönü ama ben dışında aynen kültür.
Ama için kullanılıyor. Ya mesela dönüşüme bir örnek.
Çok özür dilerim. Böldüm, çok doğru bir yerdesin.
Bizans döneminde roma hamamları o kadar farklı amaçlarla
kullanılıyor ki bunun en güzel örneklerinden biri pamukkale'de
hierapolis antik kentinin içinde bir roma hamamı vardı.
Orayı mesela bazilikaya çevirmişler Bizans döneminde
yani mevcut yapım amacından daha farklı şekilde kullanılması
günümüzün bir unsuru değil. O dönemin şartlarına uygun
olarak da böyle bir dönüşüme de gitmişler.
Ihtiyaç ile alakalı birazda efendim ihtiyaçla alakalı değil
mi? Hani toplumun ihtiyaçları halkın
evet. Yani.
Dini bir takım teamüller filan ama şunu söylemekte fayda var ya
hamam ölmez, çünkü hala daha bundan keyif alan ve hatta
mesela bursa'ya gittiğiniz zaman o kadar çok hamamın fail
olduğunu görürsünüz ki, çekirge tarafında bende çok keyif
alırım. Bursa hamamları güzeldir sadece
hani şeyde de değil, yani edirne'de de var, hamamlar var
devam ediyor. Hele bir de anadolu'nun içlerine
gittiğinizde yani turistin uğramadığı yerlerde bile
hamamlar karşınıza çıkıyor, böyle bir şey var yani bir evde
evet yıkanmasını vesaire, her türlü konfor içerisinde yapan
insanın daha. Detaylı bir temizlik veya daha
kapsamlı bir temizlik amacıyla ben mesela ödemişliğim şeyi çok
iyi hatırlarım. Arife günlerinde arifeden 2 gün
önce hamamlar bayağı bir rezervasyon alıyordu.
Ödemiş gibi yerde turist mi var? Yok ama bayağı bir sosyal olgu
olarak hala kullanılıyordu. Yaşatılıyordu ama o yıllar.
Dediğin yakın zamandan bahsetmiyorsun en azından?
Doksanların sonu 2 binlerin başı.
O zamanlar ama gerçekten şey var da hadi bir hamama gidelim
kültürü vardır toplum içerisinde ben hatırlıyorum yani hatta
gidiyorduk da. Ama sonrasında yeni jenerasyonla
birlikte diyeyim. Biraz daha onların ilgi alanının
dışında olmakla birlikte eski jenerasyonla biraz nostaljik
olarak bu işi devam ettirdiği hadi.
Bir gün arayacağım ya? Bence şu anki artık z
jenerasyonumu ne takip de edemiyorum.
Jenerasyonları en son jenerasyonda öyle bir şey
olduğunu çok düşünmüyorum. Hadi bir hamama gidelim ya
gidiyorsalar belki instagram için bir kaç foto Store için
gidebilirler ama hamamı kendisi için çok yani kimse öyle bir.
Şey, kültürün sürekliliği anlamında bir sorun var benim
hani demek istediğim oydu. O açıdan baktığınızda çok fazla
şey. Özellikle özellikle istanbul,
evet bir sürü aslında üvey var. Hamamla onlardan biri.
Ama istanbul hani böyle? Osmanlının hani yüzyıllarca
başkenti olmuş bir şehir olarak o kadar az gözümün önündeki
böyle yani benim hatırladığım mesela karaköy'de bir gayet iyi
bir hamam var. Bildiğim kadarıyla bir de
cağaloğlu falan var benim aklımda kalan yani hani kültür.
Şey, tamam, istanbul çok dinamik, çok canlı bir şehir ve
değişiyor ama o sanki hamam bir yerlerde kalması gerekiyordu.
Daha fazla gibi geliyor. Bana.
Aslında ilk düşünen sen değilsin, sultan üçüncü Mustafa
da düşünüyor. Sultan üçüncü mustafa'dan sonra
istanbul'da yapılmış, doğru düzgün hamam yoktu.
Sultan üçüncü Mustafa benim gerçekten en sevdiğim adamlardan
biridir. Osmanlı tarihinde diyor ki ya
diyor, durmadan ağaç kesiyoruz biz diyor ya bu hamamları sıkcaz
diye yere hamam yapmayın, bizdekiler yeter diyor.
Mesela hamam yapımı ne engelliyor ki ben de hani çok
detaylı araştırmadım işin açıkçası oyunlara kadar gelmedim
ama gördüğüm kadarıyla üçüncü mustafa'dan yani 1.007 yüzlü
yılların sonundan itibaren 1.008 yüzlü yıllarda falan çok fazla
yapılmış hamam yok. Şeyden burada şeyden de
bahsediyorlar hani belki o dönemlere tekabül ediyor.
Osmanlı zamanında her caminin yanında bir tane küçükte olsa
hamam bulunuyormuş. Muhtemelen o tarihten sonra
belki değişmeye başladı. Biraz da külliye mantığıyla
ilgili. Bir vurgu yapılması gerekiyor.
Ya anlatılan bir hikaye vardır. Bakın ben bu hikayeyi Kayseri de
dinledim. Ben bu hikayeyi kayseri'deki bir
cami hakkını dinledim. Bununla ilgili işte ne bileyim
istanbul'da dinledim, ankara'da dinledim, her yerde var işte bir
işçi sırtında bir taş varmış, durmadan taşların olduğu
yığından gelip gelip gidiyormuş. Sırtındaki taşı indirmeden ondan
sonra mimar, mühendis veyahut da sultan artık herkese
yakıştırılıyor bu ya bu adam niye sırtındaki taşı koymadan
gidip gidip geliyor filan efendim, kendisi işte temiz
olmadığını düşünüyor dini açıdan diyeyim, biraz da böyle
dolandırarak lafı işte temiz olmadığı için de bu taşın bu
camiye layık olmadığını düşünerek durmadan taşıyor ulan
adama sorarlar, bir defa niye sırtına aldın önce tamam mı?
Indirmemeyi düşünüyorsun da ilk başta niye sırtına almadın?
O da onun işte imanından çok etkileniyor.
Hemen bir cami yapın diyor. Bakın ben bu hikayeyi 45 farklı
şehirde dinledim. Tamamen safsata işin mantığı
şudur, külliye veyahut da külliyenin içerisinde devam eden
o vakıf bir gelir olsun diye oraya hamam sadece hamamda değil
ki şey de yapıyorlar, dükkan yapıyorlar, kira odaları var,
bekar odaları var, vesaire onlara da veriyorlar.
Yani aslında baktığınız zaman vakfa gelir sağlasın diye hamam
yapıyorlar. Yani işte o işçilerin
temizliğini düşünmüyorlar mesela mısır.
Çari bir yönü de var yani? Tamamen olur mu?
Çok ciddi yani. Bu mantıkta yani temizlik
imandandır. Temizliğin öncelikli olduğu bir
inanç yapısı içerisinde insanların en büyük önemsediği
şey temizlik ve gidiyorlar. Osmanlı özelinde bir de
kadınların tek sosyalleşebildiği yer, onunla ilgili laik
montegünün ingiliz elçesi lady elçisinin eşi lady montegünün
çok güzel gözlemleri vardı. Buradaki kadınlar diyor, o kadar
diyor beyaz tenli ki diyor bu diyor.
Her hafta 2 defa 3 defa hamama gitmelerinden de veriyor.
Amaç orada şey değil, temizlik değil.
Orada artık sosyalleşme ya burada aslında cihanın dediğine
de biraz daha yaklaşabiliriz. Hani gittikçe bilmiyorum, son
bölümü dinleme fırsatınız oldu mu?
Orada da vurguladım, antik çağ insanlarının doğanın fazlasıyla
içinde olmaları ve doğayı bizden daha iyi tanımalarına rağmen
bizim elde ettiğimiz konfordan veya imkanlardan çok daha ilkel
şartlarla doğayı ölçebilmiş bu adamlar niye?
Çünkü bir aradalar ve bir aradalıklarını perçinleyecek ve
daha ileriye götürüp garanti altına alacak bir şeye
ihtiyaçları var. O 100 Ne takvimi icat ediyorlar
e şimdi o bir aradalık devam etmediği sürece sosyalleşmenin
bir anlamı yok ki. Herkes kendi bireysel dünyası
içerisinde. Evde işte geçen sene yaptığımız
programda da karı koca bile aslında kendi özel mahrem
alanlarını yaratmak istiyorlar. Bu sadece hamam özelinde değil,
herkes artık bireyselleşmek istiyor.
Ama şu ya bizim biyolojik varlığımızdan ziyade en önemli
şeyimiz sosyal bir canlı olmamızdan kaynaklanıyor.
O yüzden de bu sosyalleşmeyi perçinleyecek kahvehaneler de
öyleydi, engelleyebilirler mi engelleyemediler ha Osmanlı
hamamlarında eşcinsellik var mıydı yoktur diyemem vardır da
diyemem şimdi ama. Ihtimal, çünkü bununla ilgili
belli başlı kayıtlar var, merak eden olursa.
Ya en güzeli de böyle havada bırakmak bence.
De e yani hani onunla ilgili ben kendi programımda da şeyi
yazarken işte o belgesel metnini yazarken bu arada bugün
konuşurken çok güzel bir şey oldu cihan'la.
Biz akşam üstü konuştuk. Bu programın saatini belirlemek
için biz merak uyandırıyoruz. Sen bilgi veriyorsun dedi.
Bana programlarla ilgili kulak ulema aslında ben onu şey yaptım
ya ben belgesel yapıyorum siz daha çok haber program gibisiniz
siz yani konu üzerinde dosyalar yaparak böyle magazinlendiren
magazin demeyelim yani magazin daha farklı bir şey.
Bu arada magazin kelimesiyle gene böyle eğitim olukluğunu
tuttu. Benim magazin kelimesiyle
türkçedeki mecmua kelimesi veya işte osmanlıcadaki mecmua
kelimesi ve dergi kelimesi tamamen aynı şey derlemek,
mecmua cem etmek bir araya getirmek magazin de bir araya
getirmek, o yüzden Fransızca da dükkan anlamına gelen kelime
aynı zamanda dergi anlamına da geliyor ama gazian diye neyse ya
ama Zaten senin kadar bilgili olmanız için bölümlerde de hepsi
bizim. Şey deriz hep bölümlerde ya biz
biraz araştırıp senin sizin içinizde merak uyandıralım siz
gidin devamını merak ettiyseniz. Derinlerine dalın deriz zaten o
anlamda belki Cihan belki Cihan o anlamda demiştir.
Seni dinlemeyi seviyoruz diye çünkü.
Ama o çok hoşuma gitti, biraz da beni düşündürdü.
Evet. Benim işte şeyde, hani bu
osmanlıda eşcinsellik kavramıyla ilgili de zaten hani çeşitli
okumalarım devam ediyor. Ihtimal ki şeylerden tamamlar.
Bunun uygun yerlerinden biriydi diye düşünüyorum.
Hilmi, sana hiç yalan söylemeyeceğim.
Bu Osmanlı eşcinselliği veya genel olarak eşcinsellik veya
toplumdaki yeri bunlarla ilgili canlı kafa patlatıyoruz.
Çok ama o kadar çok ingilizcesi politika, curcness dedikleri şey
artık dünyada baskın oldu ki sen şunu şöyle yanlış söyledin sen
bunu burada böyle ima ettin. Nereden böyle yanan alevli sıcak
bir başlık ve çok zor bunların içine girmek.
Biz hatta bir ara yeltendik ve şey dedik.
Hani biz bunu erteleyeceğiz. Biz bununla ilgili bölümlere
girmeyeceğiz şu anda. Çünkü ya dünya genelinde bir
anlatım var, yani bir negatif bir anlatım var, bununla ilgili
belli işte plat. Onlar bunu kullanıyor.
Her filmin içinde bir şeyler serpiştirelim mantığı var.
Hani böyle çok zor bir konu ve Osmanlı ile ilgili de senin
kadar araştırıp okumasam da genelde başka bir şeye bakarken
arada bununla ilgili şeyler önüme çıkıyor işte bazı
belgelerde. Bu özellikle sarayların
bodrumlarında falan meşhur bulunur.
Ya başka bir şeye bakarken bazı belgelere rahatsızlanır falan
orada çıkıp da daha sonra tarih kitaplarına aktarılmayı pek
böyle içine sindiremediği tarihçiler gibi şeyler ödeme
çıkas böyle şeylere bilmiyorum katılıyor musun?
Ama çok şey hassas bir konu yani bu yani gömülmeye müsait bir
konu öyle söyleyeyim sana. Bazı insanlar tarafından.
Yani şimdi hani hamamdan çıktık, konu buraya geldi, şimdi havadan
ölüyor ama yani o gayet normal ama senin vurgulamış olduğun şey
çok doğru bir şey Samet yani evet, politik doğruculuğun bizi
getirdiği bir şey. Ama bu yine biraz önce
vurgulamış olduğum gibi bizim sosyal bir canlı olmamızdan
çevremizdeki etkileşimi görmezden gelmeden 10'a çıkart
sırtımızı dönmeden hareket edemememizden kaynaklanıyor.
Öbür türlü ben bunu söylerim, istediği yere gitsin kardeşim
olmaz olmaması da gerekiyor. Rahatsız edici boyutlara geliyor
mu? Politik doğruculuk ayrı bir şey.
Şey kısmına gelecek olursak bununla ilgili çok güzel
çalışmaları var. Reşat Ekrem koçun onu
söyleyeyim. Bardakçının da yazdığı yıllar
önce ama şu an mesela yeni baskısının çıkmasını istemiyor.
Çünkü anladığım kadarıyla gelecek olan tepkilerden biraz
çekeyim. Osmanlıda cinsellik diye bir
kitabı var. Duydum onu.
Da nadir kitapta falan vardır. Hatta çok merak ettim.
Ne kadara çıktı o kitap çünkü bulunmuyor o kitap.
Hemen ama bak şimdi hamamla bu konu aslında bunu yani şansa
önümüze gelmedi. Bu bölümde bu konu çünkü hamamda
çıplaksan bu senin doğada en. Savunması hissettiğin anlardan
biri şey anlamında his anlamında, yani orada gidip
birbirine bir şey yapıyor anlamında söylemiyorum.
Yani şey mesela ben hayvanlarla çalıştığım için veteriner
tekstili olarak hayvanın en stresli olduğu an doğada başını
eğip de önündeki yemi yemesi gerektiği andır.
Çünkü orada etrafını 360 coloçan etme etrafını kontrol etme,
herhangi bir durumda deparına atabilme durumu yoktur.
Bir işte Ceylan oturup da veya işte eğilip de yemeğini yemeye
başladığında en stresli olduğu ve savunması hissettiği an o da
aslında 10'a çıkart en benzetiyorum biraz yani hamama
girdiğinde de bütün duvarlarla çevrilisin üzerinde bir alet
silahın yok. Normalde taşıdığın eski çağları
düşünüyorum şu anda ve çıkış için böyle exit şeyler yok yani
her yerde bu günümüzde olan exit kapılar yok, sen oradasın yani
ve aslında tesadüfi değil bu konuları konuşmamız.
Çünkü bunun söylentiyle tarihi arasında sıkışmış bir konu
olduğunu hamamlar, yani ekseninde de bir konu olduğunu
ben düşünüyorum. Doğru özellikle zaten.
Star saray entrikalarının nihayete erdiği en önemli
suikast yeri hep hamamlar. Tam da senin dediğin bu yüzden
savunmasızsın çıplaksın her türlü saldırıya açıksın ve o
saldırılar bir şekilde gerçekliyor.
Ya hamam böyle Bizans imparatoru sayısı az değil.
Günümüzde hapishanelerde birbirini gangsterlerin veya
eşit evet çetelerin birbirini şişlemesi hangi bölümlerde en
çok oluyor diye herhalde sormaya gerek yok.
Aynı mantık en savunmasız olduğun elinde hiçbir aletin
olmadığı anda gelip seni şişliyebiliyorlar aslında.
Şey geliyor şimdi biz mesela lisede yatılı okudum.
Ben bize öğretilen ilk şey şuydu, banyo yaparken sırtını
kapıya dönme. Direk öğreti yani?
Al sana bak bomba bir şey. Çağrışım.
Bir çağrışım bunu bize kimse savcı yetmedi, abiler tavsiye
ediyordu. Oğlum bak böyle yaparken falan
böyle kapıya doğru dön. Hani sırtın kapıya olmasın filan
diye. Bu savunmasızlığın da bir ne
derler yansıması diyelim bu valla abi hamam dedik var ya
hamamdan başka bir sürü yere gittik.
Ya ama hamam hani şimdi güvenlik açısından mı konuşur?
Da cinsellikten sonra kapatıp yine döneriz.
Diğer taraflarını hamamda da zaten işte loş odalar arkadaki
daha az. Ziyaret edilen yerler gibi
şeyler zaten var. Hani müsaitlik anlamında da çok
uzak bir yer değil. Hamam, böyle bir şeyler
insanların aklından geçiyorsa ben şeye biraz geri sarcam, çok
kısa ilmiye katılma anlamında benim ilk ve tek hamam tecrübem
cihanın diye gibi bu yaz çok ilginç bir yerde başıma geldi ve
planlanmadan başıma geldi. Ben kahramanmaraştaydım bu yaz
kahramanmaraşta ispanyol bir arkadaşım bana şey dedi,
ayrılmak üzereydi bir kaç gün içinde ben dedi.
Orada bir kamp gibi bir yerdeydik biz gönüllü olarak ben
dedi. Ayrılış hediyesi olarak bir
hamama gitmek istiyorum, bu çok duydum ve bunu tecrübe etmek
istiyorum dedi. Seninle katıldığım nokta şu,
Hilmi onunla bir hamama gidebilmemiz için araştırma
yaptığımda Kahramanmaraş gibi özellikle depremden etkilenmiş
ama öncesi de dahil turistlerin belki ilk gideceği yer olmayan
yerde bile önüme 34 tane seçenek çıkmıştı hamama gitme anlamında
çünkü turistik değil daha çok yerel halkın gittiği hamamlarda
bunlar Nitekim biz gittiğimizde de bir fıkra'ya dönüştü orası
hani bir türk, bir alman, bir işte ingiliz bara girer
muhabbeti gibi tek turist alan ispanyol arkadaş oydu hamamda
geri kalan hepimiz türk. Dolayısıyla ben de çok rendom,
çok gelişigüzel bir yerde hamamı denemiş oldum.
Sonradan da baktım, tarihi çukur hamamı diye geçiyor.
Benim gittiğim dul kadiroğulları beyliği döneminde yapılan bir
hamammış. Bu da nereden bağlayacağım
mimari olarak çok ilginç, çok sade beklediğimden eskiden böyle
res. Önünü gördüğüm yerlerden farklı
bir hamamdı herhalde. Mimari olarak da bu konuyu
konuşmadan gidelim istemem. Çünkü tahmin ediyorum mimari
olarak nerede kim tarafından yapıldığının hamamı, nasıl
yapıldığına dair bir farklılık göstermesi herhalde
kaçınılmazdır. Ya tabi şimdi roma hamamları
yani günümüzde mesela hani ayakta ben şimdi roma'ya
gitmedim ama hani roma'da kalmış olan ayakta böyle bir yapı var
mı bilmiyorum ama mesela anadolu'ya geldiğimiz zaman
özellikle Bizans ve roma döneminden kalmış olan yapılarda
dediğim gibi yani bir defa bir palestra var.
Bunun en güzel örneklerinden biri işte sardes lidyalıların
başkentinde de çok güzel bir jimnadyumu vardır, onun onun
önünde. Bale sırası vesaire falan
vardır. Bu arada jimnadyum aslında
kelime olarak gene bakın ya abi muhabbet mi çekiyordur nedir
anlayamadım. Jimnasyonu çıplakların yeri
demek jimnastlak demektir. Yani çıplak spor yapıyorlar.
Yunanlılar oradan da şeye geçiyor vesaire neyse dediğim
gibi bir defa bir şey olması lazım.
Selçuklu'ya baktığınız zaman da Selçuklu genelde şeyi devam
ettirmiş. O ne gördüyse onu devam
ettirmiş, Bizans gördüğünü devam ettirmiş ama Osmanlı ciddi bir
imza atıyor işte, şeyi küçültüyor, soğukluk denilen
kısmı küçültüyor oraya işte bir camekan denilen kıyafet mekanı
yapıyor. Kıyafet değişim mekanı yapıyor
ondan sonra. Şeye gidiyor ılıklığı büyütüyor.
Sıcaklığı biraz daha küçültüyor. Bunlar mesela Osman ve çok güzel
bir şekilde doğal ışık kullanımı ve arttırmak için bazı
kaynaklarda revzen, bazı kaynaklarda da fil gözü denilen
pencereleri öyle bir hamam mimarisini gittiniz.
Evet. Benim üzerimde böyle çıkıntı
yapmış küçük küçük camlar vardı. O camlar çok güzel camlardır.
Neden? Çünkü tam tepesinden
bakamazsınız. Ucunda küçük böyle bir şey
vardır. Kulp gibi bir şey vardır, bir
çıkıntı vardır. Size açık bir görüş vermez,
yandan da bakamazsınız çünkü çok derin olduğu için aslında hem
doğal ışığı kullanarak hem de bir mahremiyet yaratabiliyorlar.
Bence bu da çok güzel bir icattır Osmanlı mimarisi
açısından. Bir de Osmanlı şöyle bir şey de,
yani yanılmıyorsam getirmiş. Saray hamamları, halk hamamları
veya avcılıktan gelen çalışanların girdiği veya
askerlerin girdiği hamamlar gibi 34 tane farklı sınıflandırmaya
da gitmiş diye okudum herhalde. De var.
Roma'da da var. Evet o biraz metro sınıf
farklılıklarından dolayı dönemi itibariyle.
Ya ondan mı emin değilim bir şey diyemeden yani.
Ama şimdi saray hamamıyla halk hamamı arasında da tahminimce
mimar bir fark veya kalite farkı vardır diye düşünüyorum.
Hani özen gösterme anlamında yapılışında varsa öyle bir
durum. Yani hizmet.
Kalitesinde padişahımız. Hizmet kalitesi keseleyen kesici
onu. Bilmiyorum da hamamda ölen
padişahımız var, onu biliyorum yani.
Ya en azından mutlu ölmüş. Büyük bir ihtimal.
Gerçi onunla ilgili de çok fazla dedikodu tevatür diyelim değil
mi? Daha konuya uygun olsun, tevatür
çok fazla ama biz o detayına girmeyelim ama sultan ikinci
selimini hamamda öldüğünü biliyoruz.
Ben şeyi de çok ilginç buluyorum.
Bu introward'lerin veya içine kapanık insanların artması son
zamanlarda sanki biraz cihanın başlardı veya ortalarda
bahsettiği hamamın geleceğiyle ilgili kaygılara da etken
olduğunu, çünkü bir çok böyle yeni tanıştığım yeni
jenerasyonel insanlar bırak hani sen sosyal varlıklarız diyorsun
ya bırak hani hamama girmeyi 35 kişiyle aynı ortamda bulunmaktan
bile stres yapan insanlar, böyle garip bir doğasına karşı doğru
gitme eylemi var, insanlarda canı dediği gibi evinde artık
filmini izleme var. Mesela sinemada herkesle beraber
olmak zorunda değilsin, giderek böyle soyutlaşıyoruz ama
doğamızda da sanki doğamızda bulunan bu sosyal olma
içgüdüsüne de karşı bir hareket. Dolayısıyla bundan da Bambaşka
bir bölüm çıkar diyorum ileride. Abi ben de en son şunu
söyleyeyim ya doğada primatlar tek başına yaşamaz.
Yani biz bir primatı öyle veya böyle şimdi burada da hani evrim
karşıtları için ama. Yani biz hom'in veririz, biz
firmadan, yani primatlarla en azından öyle toparlayayım, bari
ortak noktamız var ve doğada yalnız yaşamazlar.
Bir aslan gibi bir kaplan gibi değillerdir, o birlikteliktedir
yani özlerine dönerlerse yani maymunluk yaparsak aslında daha
mutlu oluruz diye diye maymunluk yaparak bu konuyu.
Güzel güzel kapatıyoruz, hamamdan girdik.
Ama gerçekten görüntü de fazla anlamsız maymunluk yaptım.
Maymun hamamdan girip maymunluk yapmalıyız.
Hem teorisinden çıktık. Aynen aynen.
Ya işte abi bu konuların arasındaki münasebet o zenceleme
ilgi tamlaması çok güzel oluyor ya oradan oraya, oradan oraya
ben çok keyif alıyorum. Biz genelde bir konu
seçtiğimizde o konuyu anlatırken veya araştırırken içinden 35
tane farklı konu çıkıyor. Ileriye dönük şunu da yapalım
dediğimiz dediğin şey aslında aynen o durumda da gerçekleşmiş
oluyor ya Hilmi senin muhabbetine doyum olmaz ama
yavaştan herhalde kapatma vaktimiz geldi diye düşünüyorum.
Ne diyorsun? Ben şimdi kayıt saatine
bakıyorum. Şu an rekor kuruyor olabiliriz.
Onur duydum siz buna tepkisiz. Kapanışları sağlam yapıyor.
Diye o zaman bu cümlelerle sevgili dinleyene bu dakikalara
kadar bize eşlik ettiği için teşekkür edelim.
Bu bölümü özelinde hilmiğe özellikle teşekkür edelim.
Yine üşenmeyip patatesli bize konuk olduğu için onun dışında
bizi nereden bulabiliyorlar? Sevgili dinleyenler ve Hilmi
nereden bulabiliyorlar Samet için.
HK byuportkes.com a uğrayarak bizimle ilgili her şeyi herhalde
bulabilirler. Bölümleri indirme olsun,
öneriler olsun. Bölüm notları olsun.
Defter hatta olsun diyorsun? Evet, onlar da orada.
Bu bölümü yapılandığında orada olacak.
Inşallah kendine böyle bir şey koymuş oldun.
Deadline koymuş oldun ama. Bu arada Hilmi yi nerede
bulabilecekleriyle ilgili ben hilmiye sözü vermek istiyorum.
Çünkü hem podcasti var ama hem de son zamanlarda kendisinin de
en başlarda bahsettiği gibi bazen konuşmalar oluyor, bazen
kitap çalışmaları oluyor. Bunları aslında kendi ağzından
duyup da ölümü sonlandırmak daha sağlıklı olur diye düşünüyorum.
Çok sağ olun arkadaşlar efendim kula kuleması podcastinden beni
bulabiliyorsunuz. Her hafta olmasa bile belli
mevsimlerde yılın ilgili dönemlerine denk düşen oralarda
araştırdığım konuları anlatmayı tercih ediyorum.
Onun haricinde kulak uleması olarak instagram üzerinden
bulabiliyorsunuz veya rehber Hilmi bekleyen sosyal medya
platformlarını anlamsız derecede şiddet içerikli bulduğumdan
sebep dert üstü Murat üstü yaşamanın yansımasını
gerçekleştiren instagram tayfasıyla daha fazla vakit
geçirmek istiyorum. Çünkü bir tek insanlar
instagram'da kavga etmiyor. Onun haricinde güzel haberler de
olsun. Bakalım 2.020 dörtte büyük bir
ihtimal bir youtube kanalı geliyor.
Kulakule mağaza'nın onun haricinde.
Zaten halihazırda var. Oraya yüklediğim belli başlı
podcastler var ama artık video içeriği olarak da gelmesi.
Çok değerli dostum Taylan büyük şahin'in kendisi çok güzel bir
ekonomi muhabiriydi. Onun girişimiyle açılan bir
internet sitesi TC lira.com bir yani finans sitesinde yazılarım
var ama tabii hiçbir zaman için finans bilgisi vermiyorum.
Ben gene paranın aslında eğlenceli tarihi üzerinden
tarihi eğlenceli paranın kendisi o kadar eğlenceli değil.
Orada yazılar yazıyorum. Şimdilik bunlar bu şekilde de
devam ediyor. Bakalım ikinci kitap konusunda
da çalışmalarım tüm hızıyla devam ediyor.
Halihazırda zaten bir kitabımız var.
Gizli mirası istanbul olarak ilk defa beni dinleyenler varsa bu
mecrada onlara da gizli miras istanbul'u tavsiye etmiş olayım.
Ağzına sağlık sevgili hilmiciğim bir dahaki ölümlerde de tekrar
görüşmek için şimdiden 4 gözle seni bekliyoruz.
Bu sefer kendini bu kadar özettirme yine aramızda seni
görmek dileğiyle diyelim. Çok sağlığın inşallah yeni bir
bölümde bir kez daha bir ara ya. Geliriz, hoşça kalın.
Hayat kaçırmayalım. Hayat kaçırmıyor.
Gıcık büyük bir uykudur.