Als ik het bedrijf van nu vergelijk met 10 jaar geleden,
doen we nog. Geen voedselbos hadden nog
minder aan dan grijze natuur deden, maar wel dierlijke mest
gebruikte. Dan voelt het bedrijf nu veel
levendiger, want het dierlijke aspect 10 jaar geleden werd
verzorgd door de mest. Precies volgens de normen van de
BD landbouw. Maar.
Ik heb gemerkt dat je met andere maatregelen, bijvoorbeeld ook
door niet meer te ploegen. Ik ben 10 jaar geleden gestopt
met ploegen dat je je bodemleven.
Een enorme boost geeft dat dat er in een paar jaar tijd enorm
veel meer wormen komen. Dat is ook dieren leven
Natuurlijk. Dit is het vierde seizoen van de
voedselboskaas. Vind je deze podcast van waarde?
Ga dan naar voedselboskas.nl en doneer jouw bedrag voor deze
podcast. Zo.
Ja zit je precies, Het is echt wel.
Een behoorlijke vertraging zit erop op de lijn.
Ja, je kan het zo treffen soms met het internet.
Ja, we zitten ook een beetje In de uithoek van de polders.
Zo, dadelijk zal het zijn. Ik weet het niet.
Ja jij begint met het zinnetje zit Iedereen er goed bij.
Ja. OK nou, dan gaan we beginnen.
Dit is het vierde seizoen van de voedselboskast, waarin Frank
Gorter en Marieke Karsen de vraag centraal stellen, wat is
gezondheid? Wat is gezond voeding of een
gezonde bodem, maar ook wat zijn gezonde manieren om Samen te
leven en te werken? Of wat is één gezonde economie
en hoe komt het dat we al die ongezondheid zo makkelijk
accepteren? Het lijkt allemaal een open
deur, maar Als we beter kijken blijkt het allemaal nog niet zo
eenduidig. Daarom vragen we ons in dit
seizoen af hoe voedselbos bijdragen aan het gezonder maken
van onszelf en ons ecosysteem. En in dit geval van een
boerderij, want We zijn bij een ja toch wel één van de weinige,
echte gewone boerderijen die een voedselbos zijn gestart.
Ben Joost van strien van de No shit Zonder goed boerderij zeg
ik het goed zo. Ja hoor, zo mag je het zeggen?
Ja u heeft dat eigenlijk bedacht, dat no.
Shit. Ja, dat heb ik zelf een keer
bedacht Toen ik om 4 uur s nachts wakker lag en deze
ingeving kreeg. Ik dacht van dit dit past als
slogan of nou, Het is tegenwoordig een merknaam past
wel heel goed bij wat wij doen. Toch moest ik er even over
nadenken Toen ik dat voor het eerst zag, dacht ik nou, shit,
ja, maar een groenteboer, een akkerbouwbedrijf zag altijd no.
Shit. Oh nee, Het is biologisch,
dynamisch en en nou ja, toen zo moest ik het eigenlijk even
doordenken. Ja.
Ja op weg hierheen reed ik Natuurlijk door de prachtige
polders en ik. Ik had mijn petje dat ik vaak op
heb. Er staat een koe op met het
woordje cash, hè? Het is eigenlijk een soort rebus
wat op het petje staat, hè, cash count?
Dat lag naast mij. Toen dacht ik van, hé, Maar het
is vaak de boer die nu de cash kauw geworden is.
En in dat verband is de koe ook in al onze gezegden een.
Ja, die wordt gebruikt eigenlijk om iets, nou ja, af te Rome uit
te melken, cashcou. Dus het wordt ook vaak in
verband gebracht met het extraheren eigenlijk van waarde
uit de koe. En daar heb jij dus met jouw
know shit Pharming weinig mee van doen.
Ja, daar hebben we afscheid van genomen eigenlijk en het gebruik
van Van vee, niet van dieren, maar wel van vee in in ons
teeltsysteem. Ja, want Als je het over dieren
hebt, dan heb je het dus over de reeën die uit het bos komen.
En Natuurlijk de wormen en de bijen.
En de wormen en de vogels. Maar het het gekooide dier?
Wij, wij maken Alleen gebruik van dieren die hier vrijwillig
komen. En maar bij een BD biologisch
dynamische boerderij spelen de koeien vaak een hele grote rol.
Kan je Misschien iets vertellen over die geschiedenis, want ik
zag op je LinkedIn pagina Je bent al 33 jaar behoorlijk.
Er is nogal een tijd ja. Inderdaad en een klein deel
daarvan ben ik ook nog gangbaar boer geweest.
Toen ik begon, ben ik hier ineens op een gangbaar
akkerbouwbedrijf gekomen. Overgenomen van mijn ex
schoonmoeder. Wel al met het idee om dat om te
schakelen naar bio, maar daar heb ik 5 jaar over gedaan om die
stap te durven wagen. Te deel Verzetter en ja, Ik heb
eigenlijk sinds de omschakeling naar bio altijd wel nagedacht
over hoe. Hoe kan het nog duurzamer?
Hoe kan het? Hoe kan ik de bodem nog
vruchtbaarder maken? En ook, hoe ziet de landbouw van
de toekomst er eigenlijk uit en hoe kan ik dan met mijn bedrijf
op inspelen? Maar ook nou ja, wellicht een
voorbeeld in zijn. En zo ben ik wel op een gegeven
moment gaan nadenken over de rol van.
De veehouderij In de landbouw. En Als je het dan hebt over
grondgebruik in Nederland, maar ook wereldwijd, dan gaat 75 tot
80 cent van de landbouwgrond. Wordt gebruikt om veevoer te
produceren. En nou ja, Dat is een
behoorlijke aanslag op de vruchtbare grond die steeds
schaarser wordt op aarde. En nou ja, waar we met een
groeiende wereldbevolking heel goed over moeten nadenken.
Weet jij nog het moment dat jij tot deze realisatie kwam?
Ik denk dat dat een jaar of 10 geleden was 10 geleden,
Misschien nog korter Misschien nog wel korter neemig geleden.
Maar die die hele biobeweging is niet per se zo aan het denken
Dat is. Zo?
Nee, dat klopt. Nee, nee dus.
Er zijn ook heel veel bio melkveehouders en.
In Nederland zeker blijft de koe toch heel erg kijk, bijvoorbeeld
op burgerboerderij patrijs bijvoorbeeld.
Daar blijft en Er zijn heel veel van die mooie regulatieve
boerderijen, waar toch altijd ook weer koeien in worden gezet.
Ja, ja, en dat keur ik niet af. Alleen Als je nadenkt over de
landbouw van de toekomst, waarin in mijn ogen fors minder veeg
gehouden moet worden. Alleen al om het beslag op de
landbouwgrond te verminderen, maar ook om uitstoot van methaan
en ammoniak enzo te verminderen. En de veehouderij die want er
zal altijd veehouderij blijven, maar die veehouderij zal veel
meer gebruik maken van marginale gronden.
Daar wordt veevoer op getild, dus gronden waar je eigenlijk
verder niks mee kunt, hè? Waar je geen groente of andere
akkerbouwgewassen op kunt telen en reststromen uit de
voedingsindustrie. Daar zie ik de rol van het V.
Ja, want je hebt dus echt een visie eigenlijk op het
landbouwsysteem in verband met de veehouderij.
Nou ja, in verband met de gehele voedselvoorziening voor een
groeiende wereldbevolking. En als jij die aan ons wil
schetsen, hoe ziet die eruit? Minder dierlijk voedsel, meer
plantaardig voedsel. Dat is denk ik om vermijdelijk.
Omdat we dan minder land hoeven te gebruiken.
Precies. Ik denk ook dat het gezonder is.
Dus nou ja, wat ik net zei over de rol van het vee dat die zal
het vee zal ingezet worden om voedsel te produceren waar waar
je dat niet op een verantwoorde manier plantaardig kunt.
Doen en eigenlijk ook weer een functionele rol heeft in het
geheel. Zeker ja, ja dus het VSL ten
dienste staan van het Van het geheel.
Dat is In de BD landbouw is dat Natuurlijk ook zo.
Dus de manier waarop In de BD landbouw vee wordt gehouden is
op zich wel een mooie manier. Alleen Als ik dan kijk naar
hoeveel dieren hoeveel koeien ik nodig zou hebben om mijn
akkerbouwbedrijf van mest te voorzien en van preparaten
hoeveel hoorns je dan nodig hebt om preparaten te maken, dan heb
je een forse hoeveelheid V nodig.
Misschien moet je er een klein beetje uitleg hebben over de
hoorns en de preparaten. Want Ik denk niet dat alle
luisteraars dat weten. Koeienhoorns worden gebruikt om
BD preparaten mee te maken. Ja, en de belangrijkste is het
koel mestpreparaat dus wat koeienmest in een koeienhoorn
gestopt dat wordt ingegraven In de grond in het najaar.
In het voorjaar wordt het opgegraven.
En wat er dan nog over is van die mest Dat is.
Nou ja, heel fijn ruikende materie.
Die wordt homeopathisch verdund en dat wordt op het land.
Gesproeid of gesprenkeld of gespoten.
Met het idee om. De kosmische krachten.
Op je bedrijf te brengen via die koeienhoren dus Er is een hele
zit een hele theorie achter hoe dat werkt.
Ja, Dat is echt vanuit de rudolfsteiner gedachte.
Ja het. Komt ook een beetje terug in
onze podcast met machteld. Huber, ben jij er nog, Marieke?
Ja met machteldhuber, ja, Ik ben er nog.
Het is lastig om het te volgen, Maar dat kan jij nou niet meer
doen. Je bent nog steeds biodynamisch,
maar jij kan nu niet meer met die hoorns en die preparaten
aanslag, want je hebt geen koeien meer.
Nee klopt. Hoe gaat dat dan nu?
Wij gebruiken geen preparaten meer.
Ik noem mezelf nog wel steeds een biodynamische boer, Maar we
zijn niet meer gecertificeerd. Aha dus We zijn ons certificaat
kwijtgeraakt. Toen ik besloot om te stoppen
met dierlijke mest toen zei Stichting de meter die zei Van
ja, nu voldoe je niet meer aan de normen voor voor het
certificaat voor de meter certificaat, dus dat gaan we
intrekken. Dus dat heeft een nadeel Omdat
we, ja, we waren heel goed de afgelopen 15 jaar in In de BD
markt. Gekomen dus onze meeste afnemers
wilden onze producten, Omdat het de meter producten waren die
klanten raakten we allemaal kwijt.
Maar het voordeel is dat we ook niet meer per se zo heel strak
aan die normen hoeven te voldoen, ook met het preparaten
gebruik waar ik altijd met je een haat liefde verhouding mee
heb gehad. En wat er vaak ook wel een
beetje bij inschoot. Dus het voelt nu wel vrijer en
en. Ja dan komt het Natuurlijk
onvermijdelijk ook de vraag, heb je het gemerkt dat je die
preparaten niet meer gebruikt? Nee, niet echt, maar Omdat te
kunnen merken, daarvoor is het verschil te klein, zeg maar,
want ik gebruik er wat preparaten.
Maar nou ja, mondjesmaat en ook niet altijd heel gestructureerd.
Dus nee, dat verschil heb ik eigenlijk niet gezien, maar.
Is het niet zo dat je ook op een andere manier die kosmische
Energy kan gebruiken of in intappen op die kosmische
Energy, of is dat? Ik ja, ik probeer even te zoeken
naar hoe. Hoe werkt dat dan?
Ik ook ja, want ik ik. Voor mij is het altijd
behoorlijk abstract geweest. Hoe dat je?
Gebruik kunt maken van. Kosmische Energy, kosmische
krachten dat ze Er zijn, dat weet ik.
Daar ben ik van overtuigd. Ik vind het ook heel fascinerend
dat, ja, We zijn Natuurlijk hier.
Op aarde zijn we gewoon onderdeel van een enorm
universum waar allerlei krachten op elkaar inspelen.
Dus ik. Het is logisch dat daar krachten
zijn. Maar hoe je die tastbaar kunt
maken, zichtbaar voor jezelf. Of nou ja, hoe je ze kunt
vatten, zeg maar, Dat is voor mij altijd een zoektocht
geweest. Wat In de BD landbouw wel heel
erg. En dat heeft minder met
kosmische invloeden te maken. Heel erg wordt benadrukt is dat
er een wisselwerking is tussen bodemplant dier en mens.
En, Dat is voor mij wel een hele duidelijke voorwaarde om tot een
gezond landbouwsysteem te komen. Dus de rol van de dier die
ontken ik ook niet en Daarom zei ik in het begin ook van, wij
produceren niet Zonder dieren. Wij produceren Alleen Zonder.
V Zonder gehokte Dieren Genomeerden Marieke.
Ja gekoide dieren. Ja gekoide dieren ja, Dat is ook
wel de reden dat Ik ben gaan nadenken Toen ik gestopt ben met
dierlijke mes van. Hoe verzorg ik nou het dierlijke
aspect van mijn bedrijf? En toen dacht ik van ja, ik zal
meer aandacht moeten besteden aan de natuur aan aan het hele
ecosysteem op mijn bedrijf om om meer dieren naar mijn bedrijf te
lokken. Zeg maar.
En dan gaat het om? Insecten en vogels wat Je kunt
doen door bloeiende planten op je bedrijf te Laten groeien,
maar ook bomen te planten. Want bloeiende planten hebben
een tijdelijk effect en bomen hebben ja rond effect op hun
insecten of vogelpopulatie en zo ben ik eigenlijk op het idee
gekomen om iets met bomen te gaan doen en uiteindelijk ervoor
gekozen om een voedselbos te planten.
Ja, want jij doet aan no shit farming of hoe je het noemt, hoe
noem je het eigenlijk? No shit ja ja, hoe werkt dat
precies? Nochidforming?
Ons systeem is dus puur plantaardig ingericht, waarbij
we zelfvoorzienend zijn. Op op het gebied van stikstof
stikstof is de belangrijkste voedingsstoffen voor planten en
daar zit enorm veel stikstof In de atmosfeer dus theoretisch is
er nooit een tekort aan stikstof.
Maar Er zijn maar een paar. Plantensoorten die die stikstof
uit de atmosfeer kunnen halen. Of eigenlijk doen de planten dat
niet, Maar de bacteriën die in symbiose met die planten leven.
Dat zijn de vlinderbloemigen, onder andere ook de Elzen in een
in een bos, maar In de akkerbouw gebruiken wij vlinderbloemigen,
dus dat zijn de klavers en de luzerne, maar ook een gewas als
dop of sperziebonenbonen doen dat.
Die brengen stikstof in het systeem.
En wij teelden altijd al, zolang ik biologisch telecaluzerne?
Alleen, dat verkocht ik altijd als veevoer aan een veehouder en
dan kreeg ik de mest van hem terug, dus Dat was een
zogenaamde kringloop. Nu slaan we die.
De stap naar de veehouderij slaan we over en we gebruiken
die luzerne om ons bodemleven te voeden.
Dus Het is eigenlijk nog steeds veevoer.
Of dieren voeding, maar dan om ons om onze.
Wormen. En dat bodemleven, dat maakt dan
vervolgens. De voedingsstoffen voor de
plantvrij. Dus wij telen luzerne en Klaver
en dat gebruik was meststof, dus heel praktisch.
Gaat dat dan als volgt, we maaien zo een perceel luzerne 4
keer per. Jaar, dus je hebt hier velden
met luzerne staan. Ja.
Dus van die 8 stroken? Ja van die stroken waar we 8
gewassen optellen daarvan zijn stroken waar luzerne opgroeit en
die luzerne die maaien we die hakselen we en die strooien we
op de gewassen die. Die die voeding nodig hebben die
luzerne. Die gaat ook nog eens een keer
heel diep de grond in, dus die neemt ook nog voedingsstoffen op
waar andere gewassen niet bij kunnen.
Dus Dat is ook nog een soort van terugwinning van Van
nuttaliënten die anders zouden uitspoelen of.
Maar dan zijn we nog niet. Rond met met overige nutrienten
want stikstof kun je uit de lucht halen.
Maar fosfaat en kalium en magnesium dat zijn nutrienten
die we wel afvoeren wanneer we producten verkopen, maar die we
wel. Die Mensen opeten?
Dus die moeten we ook weer aanvoeren en dat dat daar op dat
gebied kunnen we niet zelfvoorzienend zijn en
daarvoor. Halen we maisel uit een
natuurgebied naar ons bedrijf, dan maken we compost van en
daarmee vullen we, zeg maar, de bodemvoorraden van de andere
nutriënten. Aan, dus je bent nog niet
helemaal 100% cyclisch op je eigen bedrijf.
Nee, Maar dat kan ook niet, zolang je.
Producten verkoopt en Dat is toch wat je als bedrijf doet.
Nou ja, als zeg maar, de uitwerpselen van de Mensen die
het opeten weer terugkomt op je bedrijf, dan precies.
Dat is uiteindelijk en dan zal het niet op bedrijfsniveau, maar
op grotere schaal zal dat de cyclus moeten zijn.
Want het landbouwsysteem nu wereldwijd is afhankelijk van
eindigen. Grondstoffen dus fosfaat en
kalium worden uit mijnen gehaald en die zijn eindigt.
Dat houdt gewoon een keer op, zeker Als je bedenkt dat alle.
Alles wat we uitpoepen? Niet terug In de landbouw komt,
maar of verbrand wordt of In de oceaan geloosd wordt dus al die
nutriënten die uit de landbouw uit het landbouwsysteem.
Verdwijnen, die verdwijnen ook echt.
Die komen niet meer. Terug?
Nee, dat hoeft In de zee. Precies ja dus uiteindelijk zal
wat wij uitpoepen, in ieder geval de nutriënten daaruit,
niet alle andere shit. Zal weer terug de landbouw in
moeten. Hoe dat werkt.
Ja, maar Dit is Dit is het systeem van de éénjarige dat je
op die manier denkt en werkt. Dat wordt het interessant Als we
ook echt uit voedselbossen, ook bladgroente en zetmelen gaan
halen dan hè, Dat is allemaal nog wel ver weg, maar dan heb je
dus niet dat je. Deze aanvoer van Van nutriënten
nodig hebt, want dan dan wordt het allemaal door de schimmels
geproduceerd. Of geloof jij daar niet in
Joost? Nee, want schimmels produceren
geen. Neutrale, maar kunnen het kunnen
het het het vrijmaken voor planten.
Maar goed, dan teer je dus wel in op je bodem voorraden
nutriënten, dus dat zul je toch zeker op lange termijn weer
moeten aanvullen. En hier in Flevoland de
Flevolandse boeren worden ook wel eens minerale miljonairs
genoemd, Omdat er In de bodem zoveel.
Voedingsstoffen voor de zeebodem wij kunnen zeker met een goed
bodemleven kunnen we nog heel lang vooruit, maar op lange
termijn mijn kinder of kleinkinderen, die willen hier
ook nog boeren, dus die zullen daarvoor zal ik toch moeten
zorgen dat dat ik de voorraad op peil houd.
Dus volgens mij ontkom je er in geen enkel systeem waar je iets
aan onttrekt aan om ook iets aan te voeren.
Wouter van exschermen is een onderzoek wat zegt ja, over 4000
jaar is je fosfaat op. 4000 ja. Ik weet niet op welke grond hij
zit. Onder denk ik, ik zal, ik zal
het onderzoek wel even In de In de shownotes zetten dan kunnen,
dan kan de discussie daar beginnen. 4000 jaar, ja, Dat is,
dan kunnen we nog even. Ja, we komen even tussendoor met
een kleine oproep hè, Marieke ja, we maken namelijk deze
podcast in onze vrije uren. En wat we nodig hebben, is dat
we Mensen hebben, onze luisteraars die ons gaan
ondersteunen. Dat het kan eigenlijk niet
anders, want het kost best wel tijd podcast maken vooral voor
jou, want jij moet alles editen en We willen heel graag door.
En we denken ook en dat kunnen we ook aan de cijfers zien dat
het een gewaardeerde podcast is die belangrijk is in het gesprek
over de toekomst van Van de landbouw en de natuur in
Nederland. Precies en de podcast groeit,
dus Als we dit de reclame vrij willen blijven doorzetten.
Ja Alleen maar onze eigen reclame, zeg maar er nu
tussendoor. Ja, we doen er nu tussendoor.
Nee, dat mag toch hè? Voor jezelf is het toch.
Voor je anders, maar dan hebben we jouw hulp dus hard nodig.
Dus doneer wat je kan like share.
Vertel het aan je vrienden zodat deze podcast kan blijven
bestaan. Maar Hij heeft terug naar die
dieren. Ik ben wel benieuwd naar jouw
mening als die dieren hier dus dan vrijwillig komen.
Dat heeft denk ik ook al dan invloed op die Energy waar je
het over hebt. Die Energy is dan anders als die
dieren hier willen zijn en die komen hier naartoe, dan is dat
anders dan dat je ze hier geforceerd naartoe haalt of
juist bestrijdt. En dat dat merk ik ook Als ik
het bedrijf van nu vergelijk met 10 jaar geleden doen we nog geen
voedselbos hadden nog minder aan agrarische natuur deden, maar
wel dierlijke mest gebruikte. Dan voelt het bedrijf nu veel
levendiger, want het dierlijke aspect 10 jaar geleden werd
verzorgd door de mest. Ja precies.
Volgens de normen van de bij nederlandbouw.
Maar. Ik heb gemerkt dat je met andere
maatregelen, bijvoorbeeld ook door niet meer te ploegen.
Ik ben 10 jaar geleden gestopt met ploegen dat je je
bodemleven. Een enorme boost geeft dat dat
er in in een paar jaar tijd enorm veel meer wormen komen.
Dat is ook dieren leven Natuurlijk.
Ja, en In de bij d landbouw wordt dat australiteit genoemd.
Hoe wordt dat genoemd? Australiteit dus ja astrale
australe Energy. Wordt verzorgd door het
dierlijke. En nou, Ik ben van mening dat
dat op mijn bedrijf eigenlijk Alleen maar is toegenomen, ook
al ben ik gestopt met dierlijke mest.
Is die discussie er ook met met Demeter is dat dat je zou bijna
zeggen. Het is Misschien ook wel.
Er is ooit van alles bedacht. Dat moet zich toch ook
ontwikkelen, zou je zeggen. Die discussie is er wel en Er is
een hele mooie discussie gaande In de vereniging bij D
vereniging. Alleen de bij d vereniging is
iets anders dan de Stichting Demeter, want de Stichting
Demeter gaat over de certificering.
Ja, die houden nog heel erg vast aan de normen zoals ze zijn, en
daar zit nog weinig beweging. In Ik had ook nog één vraag, die
kosmische krachten en daar kijk ik ook heel erg om me heen hier
in Frankrijk. Ze werken ontzettend met de
maan. De maan speelt in Frankrijk in
het dagelijks leven bijna 1 grote rol.
Ik heb met de kalender van het dorp gekregen, krijg je zo'n
kalender met alle feesten van het dorp erop.
Dat staan gewoon de maanstanden op van dan is het volle maan,
dan is het nieuwe maan. En, Ik kan me zo voorstellen dat
Als je met colse krachten dat je dan ook juist heel erg die
maandstand meeneemt in je in je denken, doe je dat ook.
In mijn denken wel. Ik kijk ook regelmatig naar de
maanstanden en naar de maan zelf, Natuurlijk.
De BD landbouw gaan nog iets verder, die gaat niet.
Die kijkt niet Alleen naar de zon en de maan, maar ook naar de
planeten. Hoe de planeten staan ten
opzichte van de zon en de maan, dus dat wordt een heel complex
systeem. Maar ja, Als ik dat zou horen,
zit dat in Frankrijk veel meer In de cultuur dan in Nederland.
Maar het is wel iets wat In de BD landbouw er naar gekeken
wordt. En we en we maken ook gebruik
van de zijkalender van Maria toen.
Waarin ze bij opkomende maanden? Ja.
Alleen In de praktijk kun je dat lang niet altijd toepassen.
Nee, het lukt mij ook niet altijd.
Ik begin wel maar dan ergens In de zomer gaat het mis.
Nou ja, ja, maar nee, dat wilde ik nog eventjes weten.
Het is langzaam. Kruipt het onze podcast binnen,
dat toch ook die die die BD wereld leren kennen?
En Het is, Het is goed, maar je was dus bio boer BD boer je had
een koeje op een gegeven moment besloot je, daar wil ik mee
stoppen. Ik wil op een andere manier het
dierlijke binnenlaten in het bedrijf.
Je raakte al je klanten kwijt. Hoe hoe heb je dat gedaan?
Dat lijkt me ook niet eenvoudig. Nee, en Dat is nog steeds een
zoektocht, want We zijn nu dus weer aan het afzetten In de
gewone biomarkt om het zo maar te zeggen.
Die markt is nou de laatste jaren best wel.
Moeilijk met relatief lage prijzen en nou ja, af en toe ook
gewoon te weinig ruimte om het product af te zetten.
Vorig jaar zijn we nog met een deel van onze payne blijven
zitten, Omdat er veel te veel pijn en veel te veel
geproduceerd was en te weinig vraag.
En met een demeter certificaat, heb je gewoon een bredere.
En dan heb je bredere afzetmogelijkheden en vaak ook
vaste klanten, dus dat Dat is echt een een gemis.
Maar we zijn met ons verhaal met de manier waarop we telen en het
verhaal van ons bedrijf. Merken we dat we.
Zeker consumenten direct bereiken.
Een bepaalde groep consument is heel erg geïnteresseerd in wat
wij doen en we meteen 5 jaar geleden, toen we hiermee
begonnen en en no shit lanceerden toen werden we meteen
al best wel veel benaderd van oh, interessant, waar kunnen we
jullie groenten kopen? Ja, dan moesten wij zeggen, van
ja, in een supermarkt ergens in Duitsland.
Maar dan weet je ook niet of het van ons is, dus wij.
Wij verkopen nog steeds een groot deel van onze producten
aan een anonieme markt. Ja, en Dat is gewoon heel
jammer, want dat verhaal gaat dan verloren.
Ja, maar Wij zijn er steeds meer ons aan het focussen op de korte
keten, dus We hebben 260 abonnees die hun groenten
groentepakket leveren gedurende de winter.
We leveren aan andere tuinbouwbedrijven die In de
winter geen producten hebben, veel CSA bedrijven en die hun
leden wel gedurende het hele jaar.
Van groente willen voorzien, dus dat zijn heel interessante.
Korte keten klanten en dat groeit, dat groeit de laatste
jaren en maar goed, daar gaat nog geen 3% van.
Wat wij produceren gaat erin. Het levert wel een mooie omzet
op, want in die korte keten kun je ook gewoon alle marges die
anders andere partijen pakken. Kun je kun je naar je toe halen?
Want Wij zijn een vrij grootschalig deelbedrijven
hebben 72 hectare in totaal, dus We kunnen niet alles
rechtstreeks aan consumenten afzetten daarvoor.
Daarvoor produceren we gewoon te veel.
En, waar gaat de rest dan naartoe?
Dat is Duitsland. Hoor ik ja nou ja tele onder
andereaardappelen. Die worden groter deels
binnenlands afgezet. Pompoenen gaan voor denk ik voor
het grootste deel naar Duitsland en andere Europese landen geldt
ook voor peen. Pastinaak delen we ook, dat gaat
Misschien voor de helft naar Nederlandse supermarkten en voor
de andere helft naar andere Europese landen.
Zijn dat reguliere afzetkanalen? Ja, dat gaat naar de grote grote
supermarkten. Ja, ja.
Maar je je kweekt dus ook vooral wintergroenten.
Ja, We hebben vooral ja bewaarproducten, dus
aardappelen, payen, pastinaak, pompoen kunnen we allemaal de
hele winter bewaren, dus gedurende de winter kunnen we
dat verkopen, dus We hebben In de zomer eigenlijk vanaf april
Als de schuren leeg zijn tot tot augustus, wanneer we wanneer de
oogst weer begint, hebben we ook geen product om te verkopen.
Nee, en Daarom bieden we onze abonnees ook Alleen maar een
winter. Groentepakket aan Het was me al
opgevallen. Ik denk dat het bijzonder nee,
maar goed, dus Dat is jouw akkerbouwbedrijf.
Je bent daar dus dat dier weer gaan uitnodigen op een andere
manier en dat heb je onder andere gedaan door een
voedselbos te starten, want Dat is ook al bijna 5 jaar oud of
niet. Dus nu 5 jaar oud.
Klopt, kan je daar iets meer over vertellen?
Want Dat is op dure Noord leven. Op polderse grond is dat gewoon
een echt ding. Dat was ook het eerste wat ik
van collega boeren te horen kreeg van.
Zonder dat je je je land opoffert.
Zo werd het dan gezien, of zo wordt het nog steeds gezien.
Overzie ik het zelf Als ik mijn akkerbouw pet op heb, ook nog
wel eens. Want daar wordt al 5 jaar op die
5 hectare waar ik voedselbos heb op heb aangelegd wordt al 5 jaar
lang niets geproduceerd In de zin van voedsel.
We zijn nu voor het eerst wat bessen aan het plukken en fruit
komt langzaamaan een beetje in productie.
Noten duurt Natuurlijk nog veel langer.
Dus Als ik, Als ik er als akkerbouwer naar kijk, dan kan
ik inderdaad ook wel denken van goh, Dat is best zonde dat daar
nu al 5 jaar lang geen voedsel af komt en dus ook geen geen
inkomen. Maar dat wist dat wist ik
Natuurlijk Toen ik eraan begon, Maar ik heb er wel voor gekozen,
Omdat. Omdat ik ten eerste heel
gefascineerd ben door het idee van voedselbossen en Dat is
voedsel produceren op een. Nou ja, super natuurinclusieve
manier dus eigenlijk meer landbouwinclusieve natuur dan
andersom. En dat dat je dat ook doet
Zonder allerlei kunstgrepen, dus Zonder de bodem te bewerken
Zonder zware machines om je je producten te oogsten.
Dat vond ik een heel mooi idee en daar wilde ik mee
experimenteren. En Ik heb het altijd als een
experiment gezien, Omdat. Ten eerste had ik zelf bijna
geen ervaring, maar Er is ook nog heel weinig ervaring met
voedselbossen. En toen we het ontwerp gingen
maken toen. Toen moest ik gaan nadenken over
OK, hoe wil je straks gaan oogsten?
Hoe wil je gaan afzetten? Daarvan heb ik toen gezegd, van
dat zie ik over 5 of 10 jaar wel, want dan ziet de wereld er
Misschien wel heel anders uit. Dan zie je mijn bedrijf er
Misschien wel heel anders uit, dus Ik ben me gaan focussen op
het ontwerp. Hoe kan ik het enigszins
efficiënt inrichten, maar vooral biodivers?
Hoe kan ik het zo inrichten dat er.
Dat dat stuk land zoveel mogelijk leven, zoveel mogelijk
insecten vogels aantrekt, want Dat is eigenlijk mijn doel met
het voedselbos. Alleen Ik wilde niet.
Land Alleen maar voor natuurinrichten.
Ik wilde er ook voedsel uithalen.
Ja, dan kom je al snel op een voedselbos of een andere vorm
van agro Force vertel ik straks Misschien nog iets meer over,
dus Ik ben eigenlijk begonnen Zonder een duidelijk plan van
hoe gaan we straks oogsten en afzetten.
En dat begint nu langzamer met je duidelijker te worden.
Inmiddels zijn we dus ook begonnen met groente pakketten.
En, hoe wordt zoiets duidelijk? Want ja, je kijkt er ook gewoon
naar als. Biodynamische akkerbouwer.
Of. Akkerbouw ik kijk met een heel
andere bril naar, want Als je er als akkerbouwer naar kijkt, dan.
Dus Als je niet naar de afzet kijkt, maar naar de bodem
bijvoorbeeld. Je zegt dat je eigenlijk in die
5 jaar dat er helderheid is gekomen, is dat ingegeven door
wat je ziet gebeuren. Of, is dat gebeurd eigenlijk
door je eigen verandering? Nou dat gebeurde doordat het
bedrijf is veranderd. Wat ik net vertelde dat we veel
meer In de korte keten zijn gegaan.
Daar past het voedselbos veel meer in dan In de de
grootschalige akkerbouwmatige afzet.
Want ja, hier gaan vrachtwagens met aardappels en pompoen het
erf af, terwijl wat er uit het voedselbos komt.
Dat zijn een paar kistjes. Bessen en een paar keer appels,
dus Dat is een heel andere markt.
Heel andere afzet wat je daarvan nodig hebt en die korte keten
dus rechtstreeks een consumenten of restaurants of.
Collega Tuinbouwbedrijf Ofzo? Past daar veel beter in.
En heb je daarbij ook al een beetje gefocust op op
winterfruit en dingen die in dat winterpakket erbij kan doen.
Nee, nee, juist niet. Dan wordt het.
Wat we in het voedselbos oogsten dat Dat is.
Dat begint in in mei en dat eindigt in september.
Dus dat dat zou op zich een mooie aanvulling kunnen zijn op
de winterpakketten. Dat we onze abonnees ook In de
zomer een pakket kunnen aanbieden, Maar dat zal dan meer
het fruit en de noten zijn. Overigens, kijk noten kun je
lang bewaren, die hoef je niet per se af te zetten vlak na de
oogst en dat geldt voor bessen bijvoorbeeld wel Als je Als je
bessen niet verwerkt tot jam of wat dan ook, dan moet je ze
Natuurlijk na de oogst zo snel mogelijk verkopen.
Maar ik voorzie eigenlijk dat Er zijn ontzettend veel
voedselbossen in aanleg nu en Iedereen zit ook een beetje met
hetzelfde probleem van ja, hoe gaan we die producten nou
afzetten of verwerken? Ik voorzie wel dat er een heel
netwerk van verwerkende bedrijven om die voedselbossen
heen komt waar gezamenlijk verwerkt wordt.
Want als ieder voedselbos zijn eigen.
Fruit al die verschillende Misschien wel 50 verschillende
soorten fruit gaat verwerken. Ja, dan wordt het zo
inefficiënt, dan wordt er nooit een cent mee.
Verdiend je speelt Natuurlijk nog gewoon nog steeds een rol en
daar willen we met de vereniging ook een rol in gaan spelen, hè?
Om die puzzel te leggen van al die netwerken die er nog niet
zijn die wel nodig zijn om. Distributiepunten en
verwerkingsplekken en al dat soort dingen te organiseren.
Ja, Ik kan ook nog wel iets meer vertellen over het ontwerp, hoe
we het bos hebben aangelegd. Je hebt Misschien wel losgelaten
dat je precies wilde weten wat je met die producten ging doen,
maar je had Natuurlijk wel een beeld van dat voedselbos en wat?
Het moet worden, dus We hebben het bos eigenlijk in 3 of 4
verschillende. Delen of onderdelen opgedeeld.
En één deel is echt duidelijk, een notenbos waar nu de walnoten
en de hazelaars staan te groeien, maar nog nauwelijks
produceren en daaronder staan beste struiken die al volop
produceren. En waar waar, wat doe je daar nu
dan mee met die bessen? Nou, die hebben we nu nog.
Het is nu nog zo weinig dat dat we die gewoon zelf.
Of eigen gebruiken er komen veel Mensen hier op het bedrijf om te
bieden en te oogsten. Nou ja, die maken daar gebruik
van. En ook wel leuk om te vertellen
dat we gebruik maken van vrijwilligers om pompoenen te
oogsten. We organiseren een oogstcamping
en en daarbij hebben we een kok die 3 maaltijd per dag voor de
vrijwilligers verzorgd en die maakt ook gebruik van producten
uit het voedselbos. Dus Dat is ook.
Even los. Van de hele beleving van het
bedrijf die heel anders is geworden nu dat voedselbossen
staat. Ja want Mensen vinden vinden het
gewoon een hele fijne plek om te zijn.
En dat komt onder andere door het voedselbos wat wat het
bedrijf gewoon veel vriendelijker maakt.
OK, maar even terug naar het ontwerp, dus We hebben een
notenbos. We hebben een zeg maar
recreatief educatief deel wat niet echt de productie is
gericht, maar waar we Mensen graag mee naartoe nemen om van
alles te Laten zien. En dan hebben we een deel, dat
noemen we het seizoensbos. Wat is ingericht op oogstijd,
dus dat zijn 6 verschillende plots met oogstijd van mei tot
en met november, dus Dat is een waaier van verschillende soorten
die die in oogstijd overeenkomen en waar we van links naar rechts
gedurende het jaar in kunnen gaan oogsten.
En Dat is om het voor onszelf een beetje overzichtelijk te
houden. Misschien in Rijen van planten
die op hetzelfde moment. Vruchten leven dus We hebben per
soort, hebben we één of twee rijen.
We hebben de soorten niet door elkaar gezet, dus dat brengt wel
enige efficiëntie aan bij het oogsten.
En dan hebben we nog 10 zelfpluk bosjes gemaakt.
Zelf oogstbosjes die We willen gaan verhuren of verpachten aan
families of aan een schoolklas of aan, dus daar zullen we ze
niet zelf in gaan oogsten, maar daar.
Komen Mensen. Plots liggen die naast elkaar.
Dus. Als je er gewoon naar kijkt, dan
zie je dat niet dat verschil waarschijnlijk.
Je ziet wel 10 verschillende plotjes liggen of 10 dezelfde
plotjes, maar je ziet wel dat dat eenheden zijn.
Want er zit een pad tussen. Ja ja en een.
Haar is dat die buitenste ring, zeg maar van olifantengras vanaf
het olifantengras ja olifantengras olifantengras Dat
was. Bij het voedselbosatelier vorig
jaar voor heel veel Mensen een eye opener om om ja daarmee heel
snel in Haag te kunnen maken. Waardoor ze gelijk ook een
windluwe plek werd. Ja, Dat is een hele goeie zet
geweest en dat heeft wel te maken met mijn ongeduld, want Ik
was die die windsing al aan het planten en dan plant je boompjes
van 1,5 hooguit 2 m hoog en dan denk je van ja, wanneer is dit
nou een windsingel over 5 tot 10 jaar een keer?
En Het is voor de bomen die vervolgens in het bos plant wel
belangrijk dat dat die enigszins luw staan, dus ik dacht van ja,
moet ik nou 5 jaar wachten voordat ik bomen in het bos ga
planten? Dat vond ik een beetje zonde.
Dus toen heb ik gedacht van Als ik olifantsgras plant.
Dat is een heel snel groeiend gewas wat in een jaar tijd 3 4 m
hoog kan worden. Als ik daar nou een strook van 3
m van aanplant om het bos heen aan de binnenkant van de
windssingel, dan heb ik volgend jaar al een luwe plek in het
bos. En nou ja, zo is dat ook
uitgepakt en. Daardoor is het ook heel snel
een hele beschutte, hele intieme plek geworden.
Ook, Maar ik denk dat op deze bodem de Elzen eigenlijk ook wel
vrij snel vrij hoog worden. Ja, die zien we nu echt de lucht
in gaan de eerste 3 jaar gebeurtenis niet zoveel, dan
worden ze van 1,5, 2,5 m, maar nu gaan ze echt 4 5 m de lucht
in, dus dat begint nu wel echt een serieuze Haag te worden
Alleen In de winter. Als er blad eraf is dan waait
het er nog dwars doorheen. Natuurlijk, want Het is maar één
rij else en dat olifantgras. Dat houdt de hele winters een.
Nou ja, zijn massa wel? Nou ja, dat werkt goed.
Ik vond het ook heel interessant en ook inderdaad dat je gelijk
ook al in een nog jong startend voedselbos die die luwte
ervaart. Maar wat ik ook heel interessant
vond, was die ja die dat doolhof ding in het midden dat je Als
het ware naar een soort midden toe loopt, dat werkt bij die
grote groep heel mooi, want daarna hadden we dus een gesprek
met zijn allen. Dat inderdaad door zo te lopen
je in een soort verstilling terechtkomt.
En, dat moet volgens mij ook werken voor andere Mensen.
Vanuit de luchtfoten kun je het zien.
Ja, dat klopt, Dat is een hele fijne plek dat laburint.
Dat heb ik al een jaar of 10 in mijn hoofd dat ik iets met een
jij noemt het een doolhof, Maar het is een labyrint.
Je kunt er niet in verdwalen, ja dus dat heb ik al een aantal
jaren in mijn hoofd. En Toen ik dat voedselbos ging
aanplanten toen. Toen dacht ik meteen, van ja,
maar Dit is Dit is de plek waar het labyrint moet komen.
En dat heb ik dus daar ook aangelegd.
En ja, Dat is een hele hele. Fijne manier om eventjes uit je
dagelijkse bezigheden te komen. Je loopt een kwartier lang, want
zo groot is het labyrint je loopt een kwartier lang.
Volg je gewoon het pad van het labyrint en dan kom je
uiteindelijk in het midden uit In de kuil waar het nou ja
helemaal verstilt is je je noemt dat al.
En waar je ook de omgeving niet meer ziet, want er staat Een
Haag en beukenhagen omheen, dus je ziet eigenlijk Alleen de
hemel en je hoort de wind bijna niet meer.
Dus Dat is inderdaad een hele mooie plek om.
Ook voor groepen Als je heel veel informatie hebt gedeeld om
zo'n wandeling te maken en vervolgens in in dat verstilde
midden of dat stille midden nog eens even te reflecteren.
Dat heel bijzonder vond dat dat voor zo'n grote groep eigenwijze
voedselbossers toen goed werkte. Hij werd naar elkaar geluisterd.
Het was een heel fijn gesprek aan het eind, dus midden in dat
kale polderland binnen 5 jaar staat er dus al iets met enorm
veel belevingswaarde. Met waarschijnlijk toch ook al
flink wat natuurwaarden en wat ook gewoon ja op dat kale vlakke
land in 1 keer 1 enorme uitzondering is.
Ik vond het heel bijzonder om er geweest te zijn.
Dat wilde ik even zeggen. Ja veel Mensen zeggen ook van,
Ik heb helemaal niet het idee dat ik in Flevoland ben hier en.
Dat is echt wel hoe hoe dat labyrint werkt.
Nou niet Alleen het labyrint, Maar het het bos, maar ook
tweede. Voedselbos.
Ja en en inmiddels ook het hele bedrijf.
Waar we niet meer in monocultuur telen, maar in stroken.
Ja, waar we ook bomen gaan planten tussen de gewasstroken
op wat wij noemen de permastroken dus het de beleving
van het bedrijf is, is gewoon heel atypisch voor.
Nederland, dat vind ik wel mooi om even ook dat bruggetje te
maken naar het. Het is heel ondypisch Flevoland.
Zeg je, je ziet dat ook Als je hier aan komt draaien, hè?
Dus de de velden zijn gewoon nog steeds groen.
Je doet anders dan wat de andere boeren doen.
Hoe kijken die naar jouw bedrijf?
Ja heel verschillend. Er zijn boeren die echt
geïnteresseerd zijn. Heel niet perse om er zelf iets
mee te doen, maar wel Omdat ze het heel interessant vinden.
Hoe het ook op een andere manier kan.
Er zijn ook boeren die Misschien wel vooral Omdat we besloten
hebben om wat wij dan noemen vegan te gaan telen.
Ja, vegan is als een rode lap op een stier voor voor veel boeren
en CKV houders Natuurlijk, Maar dat merk ik wel dat met al die.
Dingen die wij hier zijn, gaan doen we wel een beetje een
vreemde eend In de bijt zijn en dat een aantal boeren ook zoiets
heeft. Van ja, daar hoeven we niks mee.
Daar willen we niks mee. Dat is dat staat zo ver van ons
af en We zijn het daar zo niet mee eens dat dat daar ook
nauwelijks interactie mee is. Maar Er is wel interactie met
een aantal boeren. Ja, ja, We hebben elk jaar hier
excursies voor boeren, maar ook voor studenten, maar elk jaar
hebben we ook 10 tot 20 boeren die hier komen kijken.
En nou ja die. Altijd wel iets aan inspiratie
meenemen? Nee, ik merk dat taal er wel toe
doet en Misschien is het woordje vegan niet het juiste woordje.
Nee, klopt, ik gebruik het ook niet zoveel meer.
Nee, hoe, hoe noem je het dan anders?
Ja ik, ik zeg vaak dat wij een puur plantaardig bedrijf shit en
inderdaad no shit. Werkt ook niet voor Iedereen
goed, maar heeft een heel andere connotatie dan dan vegan.
Het is ook ludiek. Dus dat daar kun je makkelijker
mee aankomen dan met viergan. En ik, ik zoek de gelegenheden
ook wel een beetje uit, hoor. Ik bedoel, Als ik.
Pakhuis de Zwijger was ik. En nou ja, daar kan ik met een
gerust hart het woord 4 keer Laten vallen.
Natuurlijk tussen de havermelk elite.
Ja, maar die winden dit heel, hè?
Dus Het is ook het verbinden van een nieuwe groep met het
platteland dus dus je doet richting de boeren, moet je dan
andere taal gebruiken. Maar het voordeel van jouw know
Shit Movement en de hele huisstijl en de manier waarop je
het brengt. Is hetzelfde als Als je daar de
poll in heters of dat soort clubs kijkt die die zorgen wel
dat de havermelke elite. Toch weer een gedachte gaat ja
of meer gedachten wijd aan. Hoe komt hun voedsel tot stand
en en geneigd zijn om hun voedsel?
Ook ja, want ik zag ook dat je met crisp samenwerkte.
Dat is Natuurlijk ook zo'n club die die groep aanspreekt, dus
vandaar dat je ook op pakhuis de Zwijger was.
Nou ja, dat Dat is zo gegroeid. Maar Misschien juist wel, Omdat
we in eerste instantie bekend stonden Als het eerste vegan
bedrijf van Nederland. En dan merk je dat de
belangstelling van consumenten vooral komt uit de grote steden.
Ja overigens van de 260 abonnees die we nu hebben.
Komt nog niet de helft uit de grote steden.
Klanten zitten echt door het hele land en zijn echt niet
Alleen Maar de de verstokte of overtuigde vegans.
Maar ook Mensen die gewoon gaan voor.
Natuurinclusief geproduceerd, voedsel of rechtstreeks van de
boer of lokaal of dus Er zijn heel veel verschillende redenen
voor Mensen om onze producten te kopen.
En dat onderzoek je ook zo te horen?
Wat wel lastig is, Maar we we doen wel enquêtes onder onze
abonnees, dus dan krijgen we wel een beetje een idee van.
Ja en ik vond het wel mooi hoe dat werkt het ophaalpunten.
Er zitten ophaalpunten in woonhuizen bij ophaalpunten in
winkels. Het zit inderdaad van Kampen tot
tot gewoon hele kleine dorpjes. Dus Het is de heel divers palet
aan klanten, dan kan je ze aan aan de ophaalpunten al zien.
Ja, nu hebben wij. We werken niet Alleen maar met
ophaalpunten, we sturen de pakketten ook naar de Mensen
thuis en Dat is ongeveer fifty fifty.
Dus de helft van de Van de van de abonnees haalt het op bij een
ophaalpunt en dat zij dat zijn. Zwolle, Utrecht, Amsterdam en
hier op de boerderij. En de rest van de klanten die
niet In de buurt van een ophaalpunt wonen die kunnen
thuis Laten bezorgen. En dan gaat het nog steeds uit
Als je wordt het dan gewoon via DHL gestuurd, of hoe gaat dat
dan? Ja met PostNL doen we dat?
Post NL. En, nou ja, dat gaat best goed.
Het komt meestal de volgende dag aan, Het is wel extra.
Het zijn extra kosten Natuurlijk maar.
Dat vond ik meevallen. De klanten betalen twee 50 extra
als, ze willen later thuis. En, Dat is het verschil tussen
voor ons in kosten tussen het na en afhaalpunt brengen.
Ja, dus voor ons is het voor ons is het makkelijker en kost het
ons minder moeite om het aan PostNL mee te geven dan dat we
naar een afhaalpunt brengen. Dus dat verschil is die € 2,50.
Want je hebt het toch over waarschijnlijk een paar kilo. 5
kg 5 kg ongeveer zit er in een pakket.
Ja OK, is dat dan niet ook een methode om gewoon überhaupt onze
voedsel te distribueren? 4 afhaalpunten via.
PostNL. Ja, Ik weet niet of dat dat de
manier moeten wij. Wij stimuleren de Mensen wel om
het bij afhaalpunten op te halen.
Dat is uiteindelijk wel duurzamer, denk ik.
Dan zou je ook eens aan. Kunnen rekenen wat het aan?
Nee, Ik heb het nog nooit zo bekijken, maar ja, post NL is
Natuurlijk een heel efficiënt systeem eigenlijk, maar om dan
elk pakketje voor moeten rijden. Dus jullie moeten het wel naar
een distributiepunt brengen. Dan wordt het vanaf daar wordt
het dan verspreid, dus ja, dat dat dan zo efficiënt is, dat
wist ik niet nee. Nou, Het is een hele wereld op
zich logistiek. Dat zegt ongelooflijk.
Ja, daar kun je een aparte podcast over maken.
Ja, ja. Dat, dat wil ik nog een keer
doen. Ook wat ken jij de groene
rijders die zijn bezig met de last mile?
Dat is ook heel interessant. Laatste stuk namelijk de stad in
is voor alle vrachtwagens en busjes en dingetjes eigenlijk
het grootste probleem. En zij hebben de filosofie om te
zeggen langs de rand van de stad.
Een groot distributiecentrum zetten waar alle kledingwinkels,
alle restaurants, Iedereen alles Laten bezorgen en dan vervolgens
ga je met. Picknick Wagentjes en Bakfietsen
de stad door. Dat zijn ook concepten, die vind
ik alle aandacht verdienen Omdat logistiek en Transport is een
enorme factor om de korte keten echt van de grond te krijgen en
daar ga je elke keer op stuk. Daar gaan al die initiatieven
telkens op stuk op de logistiek. Dus hier hoor ik dat het
eigenlijk via post NL eigenlijk maar 52 duurder is.
Dus voor een deel werkt het wel al.
Het is het niet, dit kost een tientje per pakket
waarschijnlijk om het te versturen, Maar het is vanuit de
boer gezien. Is dat zo, maar als jij wil dat
er lokale logistiek ontstaat, een korte keten die het lokaal
gaat bezorgen, dan moet je het eigenlijk anders gaan oplossen.
Dit is Indian, niet echt efficiënt.
Nee, het liefst zouden wij onze abonnees ook allemaal in een
straal van 30 km om de boerderij in hebben.
Alleen ja, wij wonen in een heel dunbevolkt gebied, dus Dat is
ook niet heel logisch Omdat op te zoeken.
Dus nou ja, met één rit. Via Amsterdam naar Utrecht
kunnen we 100 pakketten afleveren in een in een paar uur
tijd, dus Dat is voor ons best wel efficiënt en daar wordt het
door de abonnees bijna altijd met de fiets opgehaald.
Want die komen zelf met de fiets naar het afhaalpunt.
Ja, want dat zijn allemaal Mensen die In de buurt van een
afhaalpunt wonen, dus die gaan dan niet met de auto heen.
En dus die post NL busjes gaan overal door het land heen komen
tot in iedere straat. Daar wordt veel meer benzine
gebruikt. Dan wanneer het zo met die
afhaalpunten werkt. Maar.
Goed, daar gaan we nog een podcast over doen volgend jaar.
Dat lijkt me een hele goeie, Alleen over logistiek ja.
Goed idee? Ja.
Maar goed, volgens mij gaat het gesprek al best wel richting
eindqua tijd. Ik wil eigenlijk nog wel heel
graag over. Je hebt wit beschuttingen dat
voedselbossen Natuurlijk heel mooi opgelost.
Je wil eigenlijk die hagen in je land nu ook gaan zetten.
Of die bomen in je land gaan zetten om weer die grond verder.
Te verbeteren, maar ook Natuurlijk om iets aan de wind
te doen. Neem ik aan, heb je daar ook een
visie op hoe je die stroken en windkering?
Want Ik denk dat dat voor alle boeren In de beet In de bezem
wil ik zeggen In de polder ook een heel interessant vraagstuk,
is de wind. En, er wordt wel verschillend
naar gekeken, want Er zijn heel veel boeren die zeggen van ja,
zodra je een Haag op je land zet, krijg je Alleen maar meer
last van ziektes van wortelvlieg In de peen en van vitofre in
deaardappelen. Want dat komt vaak op windluwe
plekken in een gewas. Of vanuit Den Haag, waar waar
die wortelvlieg zich ophoudt. Dat is ook wat wij zelf zien dat
als er een infectie komt of een ja van Van wortelvlieg, dan is
dat altijd In de buurt van een Haag of van het erf.
Het is wel interessant dat jij uit een infectie noemt alsof het
bedrijf een organisme is. Ja.
Ja, Dat is mooi. Ik vind het ook mooi ja.
Ik zocht dat ik naar een ander woord, maar.
Aantasting, maar goed. Er wordt best wel heel
terughoudend gekeken naar bomen op een akkerbouwbedrijf.
Wij gaan er wel aan beginnen, Omdat we naar de toekomst toe
ons bedrijf klimaatbestendig willen maken.
Dus dat heeft inderdaad te maken met de droogtegevoeligheid.
De weersextremen zullen groter worden en hier in Flevoland kan
de ter hoogte echt keihard toeslaan in, Omdat het een enorm
open gebied is. En Als het Als de oostenwind
hier volop waait dan dan kan het echt heel snel uitdrogen.
Nou, dat proberen we met die bomen te beperken, dus we
proberen een gunstig microklimaat op ons bedrijf te
creëren. Maar het gaat vooral over
biodiversiteit, dus met die bomen proberen we nog meer
vogels en insecten. Op de kijk in dat voedselbos zie
je zien we dat nu al volop komen, Maar we willen het.
We willen het ook meer, de de akkerbouw.
De veerkracht van het voedselbos zie je ontstaan en dat wil je
dus ook meer naar de akkerbouw toe trekken.
Wat voor ideeën heb je daarover? Hoe doe je dat?
Nou, We hebben twee jaar geleden een ontwerp gemaakt toen we
begonnen zijn met stroken teelt. Waarbij we onderscheid maken
tussen gewasstroken en permastroken en de gewasstroken.
Dat zijn de stroken waar we de akkerbouwgewassen op Laten
rouleren. We hebben een achtjarige
rotatie. En de permastroken die hebben we
onttrokken aan die rotatie, dus dat blijft permanent één gewas
opstaan en dat zijn zoals ze dat nu voor ogen hebben.
Zijn dat vooral fruitbomen en notenbomen.
Dat kunnen ook meer ja gekruiden zijn, maar in elk geval
meerjarige gewassen. Slash bomen die niet In de
akkerbouw meedoen, maar die wel de akkerbouw ondersteunen.
En dan ondersteunen in veerkracht.
Ja in veerkracht. En dus diversiteit.
Klopt biodiversiteit maar maar ook je bodem verandert ook in
een agrofosin systeem. Meer schimmels, meer schimmels,
meer organische stof, meer microklimaten ja ander
microklimaat. Dus, maar ook hiervoor geldt, We
zijn er pionieren. Dus hoe we dat over 20 jaar
uitpakt, dat weten we nu nog niet, maar wij voelen wel de
noodzaak om om iets te doen in deze richting.
En dan kijk ik ook een beetje naar voorbeelden in landen in
Zuid-Europa waar de klimaatverandering nu al veel
harder toeslaat en waar bedrijven die 20 jaar geleden
zijn begonnen met. Dit soort systemen.
Nu zeggen van ja, ons bedrijf is nog gezond, terwijl om ons heen
de de verdroging keihard zien toeslaan.
En Ik hoop niet dat het hier in Nederland zo extreem zal worden.
Maar ja. Nou ja, We hebben de extreme
Natuurlijk ook al meegemaakt. Ja dus die worden die, die
worden steeds heftiger. Maar ja.
Hoe dat uiteindelijk over 20 jaar eruit ziet, dat weten we nu
nog niet. En wordt er ook hier op jouw
bedrijf onderzoek gedaan naar de effecten.
Ja, we doen mee in een dat heet het cropmix project waarbij
gekeken wordt naar de effecten van de strokenteel ten opzichte
van monocultuur. Deze.
Wageningen ja. En dan wordt er gekeken naar de
bodem naar wormen en schema's en bacteriën, maar ook naar
insecten en vogels. En er komen nu al interessante
resultaten uit. Met het onderzoek duurt 5 jaar,
dus Ik ben vooral benieuwd hoe het over 5 jaar is als.
Als hier ook de bomen inmiddels wat groter zijn geworden.
Want ze zijn al aangeplant. De stroken zijn al aangeplant
nu. Nee, de de stroken zijn wel al
uit de akkerbouwrotatie. Daar staan nu nog.
Afgelopen twee jaar hebben daar kruiden bloeiende kruiden
gestaan en komende winter gaan we bomen planten.
Ja en staan ze ook allemaal en wat is ook heel erg veel
discussie over de afstand, hè? Tussen die jij hebt rijtjes van
8 en dan komt er een permastrook.
Het is ook heel belangrijk volgens mij dat ze allemaal
Noord Zuid staan en niet kriskras gras.
Dat heeft er ook weer voor dat gezondheid van die bomen rijd te
maken. Doe je daar ook aan of heb je
daar ook een visie op? Nou, Wij hebben ze juist Oost
West staan. OK.
Maar dat heeft puur te maken met de teeltrichting.
Wij wij telen van sloot tot sloot en onze sloten liggen nu
eenmaal Noord Zuid. Dus We kunnen niet anders dan
Oost west telen. En, We gaan de bomen in dezelfde
richting aanplanten Als de teelt richting, want anders wordt het
wel heel ingewikkeld. Dus Dat is puur praktisch en dan
bedenk je daar Natuurlijk ook argumenten bij die dat.
Die die keuze verantwoorden, zo werkt dat toch?
En, nou ja, Als ik kijk naar een.
Een bomen rij die Oost west staat.
Ten opzichte van de zon heb je dan?
Op je akkerbouw die daarnaast legt het meeste zon, want s
ochtends en's avonds schijnt de zon langs de bomen en overdag
staat hij hoog en schijnt hij over de bomen heen.
Dus je de stroken tussen de bomen zullen in deze.
Opzet de meeste zon krijgen en ook nog en dat klinkt een beetje
tegenstrijdige wat ik net zei, maar ook nog de meeste wind,
want de overheersende windrichting is West Zuidwest.
Dus het waaide toch nog wel een beetje door die.
De wind wordt wel gebroken, Maar het waait ook nog wel een
beetje. Het gaat overigens even over de
opzet. We hebben stroken van 18 m
breed, ja en daarvan hebben we er 4 liggen tussen.
Twee bomen rijden, dus er zit pakweg 80 m tussen twee rijen
bomen. Oh, Dat is echt heel veel dus?
Ja, Maar dat is wel wat ik dan begrepen heb van de agrofosy
experts. De optimale afstand Als je
uitgaat van bomen die 8 m hoog worden 8 tot 10 m hoog en dat
worden notenbomen. Fruitboom blijft iets lager,
maar Er is een verhouding, een optimale verhouding tussen de
hoogte en de afstand tussen de bomen van ongeveer één op 10.
Dus Als je bomen 8 m hoog wordt, dan is de optimale afstand 80 m,
dus dan heb. Je de.
Verdelige effecten van de bomen op de gewassen die er vlakbij
staan. Schaduw vooral.
Voor. De windbreking en verderop heb
je inderdaad voordelen van windbreking, maar ook alle
andere voordelen die we net genoemd hebben.
Die zijn dan groter in deze afstand dan de nadelen.
Maar je hebt wel die palm nog over je land lopen.
En heer Paul Westerwinst. Nou in ons geval dus niet Omdat
het voedselbos al die wind van heel groot gedeelte breekt en
aan de andere kant van het bedrijf hebben we een bomerij.
Langs de N 50 staan die ook die wind al breekt.
Perfect dus ja nou. Interessant de westenwind hebben
we wel en de oostenwind veel minder.
En, Dat is die zomer droogte is oostenwind bij jullie.
Vaak wel, ja, ja. Nou ik kijk super interessant,
want het zo brengen we denk ik ook wat Je moet het gaan doen.
Er is denk ik geen andere optie, want het inderdaad die
windbreekt, krijgt weer biodiversiteit.
OK, sorry nou, Ik ben blij. We hebben niet verstaan wat jij
nu afgelopen 30 seconden hebt gezegd.
Dat heb ik begrepen, dus laat maar.
We zijn ook al tegen het uur aan, dus.
Precies. Ja dan stel ik de vraag aan jou
van, heb jij nog een mooie laatste vraag op je lijstje?
Ik heb er nog eentje, want Ik had een paar van die dingetjes.
Wel opgeschreven ja. Er komen steeds meer robots
Natuurlijk nu In de In de landbouw.
Je zou ook nog geen robots in voedselbossen kunnen gaan
denken. Die gaan helpen oogsten en al
dat soort dingen. Ben jij daar ook mee bezig bij
die hele robotisering dat je mechanisch wiede door een robot?
Wat is jouw visie daarop? Ik ben wel aan het nadenken over
een wietrobot voor In de akkerbouw.
Die kan gewoon heel veel arbeid besparen.
Nu is er best wel een probleem In de akkerbouw In de bilafse
akkerbouw aan genoeg Mensen te kopen.
Dat probleem hebben wij nog niet zo erg, Omdat we de Arbeid op
een heel andere manier hebben ingericht.
Maar we kijken er wel naar, want het kan het.
Het kan voor een heleboel rust zorgen.
Als je één of twee wietterobots over je bedrijf hebt rijden die.
Die het grootste deel van het onkruid al weghalen in het
voedselbos. Kan ik me dat ook wel
voorstellen? Maar Omdat er zoveel
verschillende producten in het bos staan, moet je al wel een
heel multifunctionele robot hebben die dat allemaal kan.
Want om per per soort een robot aan te schaffen, dat kan
Natuurlijk nooit uit, dus daar ben ik nog een beetje sceptisch
over. Of dat of dat zoiets op korte
termijn al gaat lukken. Nee, Dat is ook niet te.
Kort nee, ik hou die ontwikkelingen wel In de gaten.
Nee, OK, dus Dat was eigenlijk het enige vraagje wat ik nog had
staan, zeg maar dus Het is niet zo een echte laatste vraag maar.
Ik vond het wel interessant of jij daar ook zo over dacht, Maar
het is vooral het personeelsgebrek waar je waar je
ook een beetje op voor wil zijn. Dat kan ontstaan?
Ja. Ik snap het dankjewel, vond het
sowieso heel interessant gesprek.
Frank, heb jij nog een laatste vraag?
Ja, zeker, je bent hier eigenlijk Natuurlijk bezig met 1
grote diversificatie op jouw bedrijf.
Hoe zie jij het liefst dat ontstaan in Nederland?
Die hele beweging met Aquar Four, Stream Voedselbossen.
Nou ja wel. Het het moet uiteindelijk vanuit
de de boeren komen of vanuit de Mensen die het land bewerken.
Want die moeten het doen en Natuurlijk is het goed dat het
gestimuleerd wordt en dat er een stichting is die dat
ondersteunt. en de Vereniging en de Vereniging uiteraard.
Ja, Ik denk dat het altijd begint met bij mooie voorbeelden
en die zijn er inmiddels zoveel Natuurlijk.
En het zijn ook voorbeelden. Of initiatieven waar heel veel
Mensen op af komen om om inspiratie op te halen.
Dus Ik denk dat zoals het nu. Zich aan het ontwikkelen is dat
dat wel echt tot 1 sneeuwbaleffect kan leiden, mits
er ook wel echt succesvolle op lange termijn succesvolle
voorbeelden zijn. Want als straks blijkt dat al
die voedselbossen moeite hebben om een producten te verkopen en
het Alleen maar een prachtige plek is om om Mensen in rond te
leiden dan het moet. Ook gewoon producten leveren?
Ja, Maar dat ja, het hangt ook wel heel erg af van.
Wat voor winter waait merk ik. Een bepaalde groep Mensen is
hier heel fanatiek mee bezig, maar een hele grote groep.
Heeft er helemaal niks mee of of ziet er de voordelen niet van
in. Die aversie hebben van het
woordje vegan. Ja dat bijvoorbeeld, maar ook
Mensen die. Zeggen van ja natuur, is het nou
al zo belangrijk? We moeten gewoon produceren en
We moeten allemaal efficiënter. We moeten kunnen wonen.
Dus ja, natuur komt ergens op de derde of vierde plek.
Ja dus op dat vlak moet er ook nog iets gebeuren.
Ja, terwijl ik het idee heb dat dat juist een beetje de
verkeerde kant aan het op kantelen is nu positief af te
sluiten. Ja, maar weet je, kijk, je kan
ook zeggen, dat hebben ze wel eens gezegd Als je wil kijken
voor wie je eigenlijk het standbeeld had moeten oprichten
voor het ontstaan van de Europese Unie, dan was dat Jozef
Stalin, want de gemeenschappelijke vijand
creëert een beweging. En zo kan je ook zeggen dat de
huidige winst. Zijn tegenwind vanzelf gaat
creëren. Ja, Dat is ook zo.
Ja en. Daar zijn we Natuurlijk hard mee
bezig. Ja, zo voel ik hem ook, Dat is
de enige manier waarop ik het zelf ook aan kan, hoor.
De winst die ze nu heerst. Wat Als je Als je durft te
denken als mens van nou laat die natuur maar zitten, dan heb je
toch helemaal niet begrepen hoe het in elkaar zit.
Als als wij gewonnen hebben, zijn we totality loss.
OK nou, dankjewel voor het technisch wat ingewikkelder,
maar verder ontzettend interessante gesprek.
Ja zeker dankjewel Joris. De Voedselbos kaas is een
concept van Marieke Karsen en Frank Gorter.
Deze podcast bestaat dankzij donaties van luisteraars.
Vind je deze podcast van waarde? Ga dan naar voedselboskaas.nl en
doneer jouw bedrag voor deze podcast.
Wil je meer over voedselbossen weten en op de hoogte gehouden
worden, wordt dan lid van de nieuwe vereniging voedsel uit
het bos.