Mijn opa was koeienboer. Wij hadden thuis vroeger zelfs
kalfjes, Omdat mijn vader van die boerderij kwam.
En dus Ik heb ook niks tegen die koeien.
Ik vind ook dat die koeien moeten blijven, dus het idee is
dat je dan hooiland gaat creëren in plaats van grasland voor die
koeien en dat je zeg maar, een gedeelte van dat gebied gaat
vernatten door middel van die cranberry velden en sinds
Wageningen erbij is gekomen. Ook rijstvelden.
Welkom bij weer een aflevering van de voedselboskaas vind je de
gesprekken in deze podcast belangrijk.
Help ons dan om ze mogelijk te blijven maken.
Je vindt de donatielk op voedselboskaas.nl.
Dan komt er een bak regen aan, hopelijk ook Misschien.
Wel, er komt ook een bak regen aan, want woensdag, maar die
schuift ook al al dagen vooruit. Ja, Dat is hier eigenlijk ook
zo, ja. Ja.
Nou, zit jij er goed bij? Ik Als ik zo zit prima.
Ja, Ik vind dit ook lekkerder praten zo zit.
Ja goede radiostem ja OK is goed, jij kan ook alles goed
horen, Marieke. Ik kan alles uitstekend horen.
Ja, heerlijk. Nou, dan ben je aan de beurt
voor de voor het zinnetje. Ja, nou, daar gaan we dan.
Dit is het vierde seizoen van de voedselboskast, waarin Frank
Gorter en Marieke Karsen de vraag centraal stellen, wat is
gezondheid, wat is gezonde voeding of een gezonde bodem?
Maar ook wat zijn gezonde manieren om Samen te leven en te
werken? En wat is een gezonde economie
en hoe komt het dat we al die ongezondheid zo makkelijk
accepteren? Deze vragen lijken de open deur.
Maar Als we beter kijken, blijkt het allemaal nog niet zo
eenduidig. Daarom vragen we ons in dit
seizoen af hoe voedselbossen bijdragen aan het gezonder maken
van onszelf en ons ecosysteem. In ons economisch systeem zou je
ook nog kunnen zeggen, ja, want Als het economiesysteem het niet
draagt, dan moet je wel op een gegeven moment naar iets anders.
Toe, ja ja en ik zou dan daarbij willen voegen.
Ook het sociale systeem, de sociale context van hoe we met
elkaar omgaan en met met het landschap.
En, We hebben hele interessante gras.
We hebben altijd interessante gras, maar nu hebben wij een
interessant gras waar wij ook een nog een leuk verleden mee
hebben. Ja.
Sander Goedeveld welkom. In de corona tijd gingen wij van
eigenlijk niet digitaal naar digitaal, hè?
Spraken we elkaar, Marieke, dat we zeiden, OK, Dit is de kans nu
eigenlijk om ons digitale platform te maken.
Maar daar moeten we ook filmpjes gaan maken.
En ja, dus dat er een cameraman in onze cursus.
Ja, Het was eigenlijk. We hadden de eerste cursus dag
gehad en zeg maar, de week daarna ging alles in lockdown.
Zo was het toch hè? Maar ze.
Hebben wel de eerste les gehad. Ja, en in die eerste les hadden
we inderdaad ontdekt dat we een cameraman In de In de groep
hadden van de basistraining. Daar hebben we wel even nog een
paar weken over gedaan voordat we dat allemaal Iedereen stopte
toen Maar ik geloof. 3 weken later stonden we met zijn drieën
in het eerste voedselbos om dan onze cursisten maar een digitale
excursie te geven in plaats van een een echte.
En toen hebben we uiteindelijk 3 4 opnames gemaakt.
Ja ja want. Dan kan mijn eigenlijk mijn
oude. Kwijtronen geweest?
Ja. Ja dus dat kwam eigenlijk
perfect bij elkaar allemaal. Marieke de presentator en wij
beeld en geluid. Ging fantastisch.
Het mocht ook precies hè? Met 3 mocht je geloven toen op
op pad of of met uiteindelijk ja zoiets.
Ja, ja, er. Waren Natuurlijk met 4.
Ja want maar ja, we wilden afstand, dus dat kwam helemaal
goed. Ja.
Ja buiten in het voedselbos ja, dat kan wel goed, Maar dat kwam
dus heel mooi bij elkaar. Ja ik, Ik heb daar ook heel veel
aan gehad, want Ik was Natuurlijk in eerste instantie
cursist en toen kwam deze vraag en toen heb ik daar toen meteen
ja op gezegd. En voor mij was het, dus Ik was
heel intensief aan het filmen en dan was Marieke het interview
aan het doen en jij eet geluid, maar dan.
Na zo een dag heb je alles al een keer dus meegemaakt ik door
die lens en ook met het geluid en dan kregen we daarna de les
en kon je het ook nog eens een keer terugkijken, dus Ik heb
eigenlijk alles 3 keer voorbij gehaald, dus Dat is voor mij een
enorm goed leerjaar geweest. Jaqua voedselbos ja technieken
ja. Jij was dus cameraman, je werkte
voor de VPRO en. Veel omroep ja, Ik was
freelance, dus Ik had geen baas, Maar ik.
Ik deed veel voor de publieke omroep.
Ja, klopt. En je dacht nou, laat ik eens
een cursus voedselbossen doen hoe.
Hoe kwam jij op de gedachte toen om een cursus voedselbossen te
gaan doen? Ja nou, er zit wel wat.
Is wel wat aan vooraf gegaan. Ik ben sowieso opgegroeid onder
Eindhoven aan de rand van den Bosch.
Ons ons Huis stond gelukkig aan de rand van Den Bosch en er
waren voor mij toen geen grenzen, dus Ik was altijd in
het bos. Ik denk dat dat zeker iets met
mij heeft gedaan. Dus Ik heb me altijd verbonden
gevoeld met de natuur en met de aarde en met het heelal of het
hele al, zoals mijn kinderen zeggen, Ik heb me altijd
verbonden gevoeld met de met het levende om me heen, behalve de
Mensen, zeg maar ook dus de Mensen heb ik ook bewinds eens
mee hoor, Maar ik heb altijd ja, ik voel me thuis.
Dus altijd al ook interesse gehad?
Ik heb ook al toen ook al wel iets gelezen over voedselbossen
en dat er varkens in rondliepen en zo en dat soort dingen.
En Ik was ook al met mijn camerawerk al wel zo ver dat ik
dacht van, wil ik dit blijven doen?
En toen ben ik ook ziek geworden.
Ik heb kanker gehad een enorme, heftige chemopperiode gehad van
een jaar lang, want het kwam heel snel terug, dus Dat was
enorm aftakelend lichamelijk in ieder geval.
En toen wilde ik herstellen lichamelijk en toen heeft iemand
een vriendin van mij me erop geweest dat je vrijwilligerswerk
kon doen bij Staatsbosbeheer in Amsterdam Noord.
Bij een boswachter, Nico Dekker. Die beheert daar varkensland.
Zo heet dat en Dat is Veenweidegebied boven Amsterdam,
waar ook een aantal boertjes op zitten.
Maar het is met name natuurgebied en dat dat dat
hielp ik hem twee dagen In de week met een aantal andere
vrijwilligers beheren. En toen dacht ik van ja, dit
beheer vind ik eigenlijk zo gaaf.
Dit past veel meer bij wie Ik ben.
Ik kom eigenlijk ook weer je jeugd Misschien terug.
Ja, het kwam allemaal terug en en ik voelde.
Ik voelde gewoon aan mijn hart, zeg Maar dat het klopte en toen
dacht ik van ja, dan moet ik dus meer mee.
En toen kwam er weer een andere verdiender die zei, ja, dus dan
ken je voedsel uit het bos al. De cursus en toen zei ik nee, en
dat heb ik meteen niet geschreven.
Gewoon hoppakee. Hoppakee ja en van het eco het
ander en we moesten toen een soort casus maken voor jezelf om
die cursus te kunnen doen hè? Want er zitten 3. 3 modules aan
en Ik had toen een tenminste mijn overgroot grootvader, die
was boer, dus mijn neef heeft nog steeds land en een
boerderij. Ja.
Daar werkt u toen mee? En toen heb ik in die cursus
daarmee gewerkt en Dat was veenweidegebied.
Dus jij kwam ook al gelijk met die vraag van, kan het uberhaupt
in veenweidegebied bleef jij ook kunnen stellen?
En, er waren heel veel Mensen zeiden, dat kan helemaal niet
en. Ik vind wel dat wij er ook wel
twijfels over hadden nog, want. Zeker ja, hè?
Want hoe groot wordt die notenboom eigenlijk en hoe oud
wordt die enzo? Dieüberhaupt?
Want In de boeken van Wageningen staat dat het niet kan, Maar het
kan wel Alleen. Hij wordt geen 350 jaar oud.
Dat is Natuurlijk waar we achter komen.
En toen zei Wouter ook nog van ja, je kan Wouter van ik Als je
nou jonge noten boompjes dicht bij elkaar zit, dan heb je kans
dat zich dat één organisme gaat voelen.
En dan wordt het een notenstruik.
Die wordt niet zo hoog en die geeft ook nog eerder nood, nou,
daar ben ik nu aan het proberen en dat gaat verdomd goed.
Ik heb ja er staan dus 5 noten boompjes op een verhoging
weliswaar, want ja, ik zal straks verder uitleggen wat we
daar precies aan doen zijn. Maar we hebben daar ruggen
aangelegd. Dus verhogingen van 1 cm of 9
Omdat we het gebied gaan vernatten.
Dat doen we eigenlijk Omdat veenweidegebied.
Heel veel CO twee uitstoot geeft In de zomermaanden.
Ja ga ik toch al meteen technisch?
Door door we. Gaan even terug.
Ik. Ga altijd een beetje van de hak
op de tak Als ik praat. Ik weet niet of dat.
Geeft niet, nee, doe doen wij ook namelijk.
Dat is helemaal niet zo heel erg.
Nee, maar Er zijn heel veel Mensen die echt geen flauw idee
hebben. Wat veenweidegebied is?
Laten we daar eens mee beginnen. Dus het Groene Hart van
Nederland, maar ook een stuk Friesland is eigenlijk potgrond
hè? Ja, zo zou je het kunnen zeggen,
dus de grond is een soort potgrond en die is voor een heel
groot deel ook afgegraven. Potgrond voor potgrond.
En voor turf het. Is organisch materiaal, Het is
organisch. Dus Als je zeg maar in boeken
gaat kijken over dus het geologie, Als je de aarde plagen
enzo dus je hebt je hebt zand, je hebt klei en eigenlijk is
Venus helemaal geen grondsoort, geen.
Minerale bodem nee, Het is geen gezins.
Het zijn allemaal plantenresten. Op de.
Bodem van de zee uiteindelijk ooit, ja, maar in ieder.
Geval in ieder geval in vaak in delta's waar waar het water
omhoog en omlaag ging. En Het is niet alleen in
Nederland, Het gaat helemaal door tot Noord Rusland.
Maar het is belangrijk gegeven is dat organisch materiaal zit
dus onder water. Waardoor het zich kan ophopen en
niet vergaat. Ja ja en Het is dus eigenlijk
heel veel koolstof. Ja en nou is er door de jaren
heen in ons geval een deklaag overheen gelegd door de Mensen
en op die deklaag gooit het gras dus.
Wat is er dan overheen gelegd? Ja bagger uit de kaag bagger uit
de sloot troep uit de stad, in dit geval ook zand van de
bollenvelden. Over de honderden jaren over de
honderden. Jaren heen ja, en Mensen geloven
dat niet, Maar het is wel zo niet overal hè?
Er zijn ook plekken waar Natuurlijk de rivier het kleien
afzet, maar. In veel gevallen is het gewoon
door de mens, toen deed ik laag. Ja en hoe tek is die toedenk
laag? Die schreeuwt heel erg.
We zijn nu met 5 boeren In de buurt toevallig met een pilot
bezig, dus Ik heb gezien dat het per gebied bij ons al scheelt,
maar bij ons is die ongeveer 35 cm.
En Er zijn plekken waar die 60 is of ook minder?
Ja. Ja, maar bij ons is dus het
polderlap. Ja.
Bij ons Als ik het heb over ons, heb ik het over het polderlap.
Dat is een veenweide bij uitade en daar is de universiteit onder
leiding van Maarten schema bezig om te onderzoeken wat we nou
kunnen Als we dat land weer gaan vernatten of in ieder geval niet
verder. Gaan wegpompen We hebben ook al
een aflevering met Maarten Wouter en Martijn, waarin
Maarten ook uitlegt over het polderland.
Dus Dat is even moeten luisteren, dus op zich wel goed.
Ik denk ook wel goed is dat het vandaag ook een beetje over
polderland gaan hebben. Nee, fijn leuk pionierschap
daarvan. Maar.
Goed dat land dus. Laten we dat dan afmaken.
Dat klinkt in op het moment dat het niet meer onder water zit.
Kijk het, Het was zeg maar veenlandschap, een hele dikke
spons met organisch materiaal waar ze vanaf het jaar 1400 zijn
gaan bemalen Omdat ze daar dus de broertjes die niet op het
zand zaten. Die werden naar de polder
geschopt, hè? De katholiek in toen volgens mij
ook. Goed, Dat is een ander verhaal
weer maar zet. Jij het maar daar?
Ja. Zoek, jij het maar daar uit, en
dus Dat was zo nat. Dat zei ze eerst scheppetjes
gaan graven om het water daar weg te krijgen en zo doende zijn
er modus gekomen en de stomen gemalen.
En ik geloof dat we nu 80% van het water in Nederland Uitpompen
en in ons geval dus weer bij het polderlap is die veenlaag
ingeklonken inderdaad Omdat het water is weggehaald.
Er zijn ook. Polders waar het fijn is
afgegraven, want Het was toen turf van gemaakt, ook heel lang,
dus Er zijn twee manieren van wegzakken van de bodem.
En als dat gebeurt, komt heel veel CO twee.
Wat er gebeurt In de zomer is, is dat heel veel Mensen denken
dat het slootwater ook, zeg Maar het hele veld nat houdt, Maar
dat is niet zo. Die sloot randen die die die
krijgen een soort slip waardoor het water niet infiltreert.
Het het land ernaast in, dus Als de zon schijnt Als het droog is,
verdampt er heel veel water en en zakt het water terug.
Middenin zo'n grasland voor koeien.
Nou we 1,5 m diep die veenlaag. Die begint dus al na 30 cm diep,
dus Als het water daar verdwijnt, dan kan dat zuurstof
uit de lucht bij het koolstof komen in dat venen dan krijg je
dus een hele grote CO twee schoorsteen letterlijk.
Ja, want dan krijg je dus een chemische reactie.
Branden verbrand het verbrand eigenlijk en die is zo enorm dat
het beter is om het daar te houden dan op het te Laten
verbranden. Want We hebben al een probleem,
toch met CO twee en dat soort dingen dus.
Ik spreek het dus heel veel Mensen niet dat.
Weet ik niet. Nederlander, Dit is helemaal
niet weet en die die denken, ja, daar moeten koeien In de wei,
hè? We moeten dat Groene Hart weer
koeien In de wei. Ja, dan heb je het dus niet over
de voedselbosbubbel de Mensen die deze Podcast luistert, die
weten dat wel, maar Er zijn Misschien niet Iedereen, Maar ik
denk. Dat de boer het wel weet, hoor
nou. Ja, het hele verhaal van de
veenweidegebied is Natuurlijk wel voor alle boeren bekend,
Omdat ze er gewoon letterlijk mee te maken hebben.
Nou ja, wat je dus krijgt Omdat het nat gebied is, is het enige
wat er. Dus gras, en zo kwamen die
koeien tenminste nou, Ik heb ook, dus wij hadden koeien, dus
dat gras was goed voor die koeien en zo is er kaas gekomen.
Ik geloof dat tegelijkertijd in Mexico hebben ze dus die
eilanden bedacht en zijn ze dus mee gestegen met het water.
Wij hebben het water weggehaald Omdat wij koeien hadden.
Wacht. Even nu introduceren.
Ja, Ik ga weer te ver sorry, Misschien wil ik toch nee maar.
Goed, je bent een goed diep ingegaan en en.
Het enige wat er groeit is eigenlijk gras.
Dat Engels raar gras. Tenminste ja wat ook nat kan en
wat je dus makkelijk droog kan maken en waar de tractor op kan
en waar de koeien op kunnen grazen dat je de koe dus nou In
de stal hangt en je maait het en je geeft het later In de winter
aan de koe graand is. Eigenlijk, het enige wat
mogelijk is in het veenweidegebied voor veel boeren
en. Hoelang bestaat dat systeem?
Ja. Dus volgens mij is dat ongeveer
rond 1400 begonnen. Het begon met een heel klein
beetje graan dat graan werkte niet en toen zijn ze aan gras
begonnen en aan koeien. En.
Toen gingen schilders dat schilderen en nou is het ons
model? Ja, maar.
Ja goed, toen zag je nog wel bomen op die doeken en nu al
helemaal niet meer. Struiken en.
Struik en molens en molens nou, We hebben nog wel molens bij
ons. Ja, ja.
Maar goed, Dat is bij ons nu We gaan zometeen komen we daar aan.
Jij zat in die cursus. We hebben dus de coronatijd
hebben, We hebben we wat opnames gemaakt.
Langzaam mochten we ook tijdens dat jaar alweer een beetje naar
buiten, enzovoort. Je hebt die cursus afgemaakt.
En toen viel jij mij ongeveer iedere 2 3 maanden lastig vanaf
dat moment met nou Marieke, Ik wil heel graag aan de slag.
Ik heb dit geprobeerd dat geprobeerd heb jij nog een tip?
En toen heb ik op een gegeven moment nou die kant opgestuurd,
die kant opgestuurd en op een gegeven moment heb ik je ergens
heen gestuurd en Dat was raak. Ja ja, maakt niet uit meer
cursisten. Nou ja, Ik was met dat plan bij
die boer vanuit de cursus gestrand bij die gemeente, Omdat
het bestemmingsplan niet toen hij dat de bomen er op grasland
voor koeien zouden mogen. Die oom van jou.
En neef in dat geloof. Ja, ja, dus dat heb ik toen
geparkeerd en toen kwam jij gelukkig terug inderdaad, want
nu gaan ze vanuit land van ons. Nou, Dat is een coöperatie die
Mensen denk ik wel kennen en en dus in samenwerking met
Universiteit Leiden en het waterschap en Naturalis en een
aantal gemeentes uit de buurt zijn ze op zoek naar ja,
ondernemers die natte willen gaan uitproberen.
En daar had jij zoiets van? Nou ja, en zo dat daar in het
eerste geval of tenminste in die oproep hadden.
Ze het over ruggen dus verhogingen op dat
veenweidegebied, waardoor je dan dus de wortels van die planten
boven dat water kan houden. Zeg maar.
Hazelaar en zelfs Elzen en bessen en fruitbomen en daar
sprong ik op aan, want mijn hart ligt nog steeds bij dat bossen
gelandschap, Omdat ik Natuurlijk dat ja, dat spreekt mij.
Ja. Dus dat heb ik toen op
gereageerd en dus er waren volgens mij 5 of 6 telers op af
gekomen en dus ook de universiteit en toen.
Werd er besloten dat er begonnen zou worden, want de
universiteit. Die heeft altijd het idee of
heeft het idee Maarten schema dat dat Als je die deklaag nou
van die polder afhaalt, dan kom je dus bij die veenlaag terecht
Als je op die veenlaag Als je die een beetje verhakselt Als je
daar veenmos op legt. Dan kan het veenmoser gaan
herpakken en dan heb je een een zure laag, want het veen is best
zuur en dat veenmos kan ook tegen zuur en dan kun je daar
cranberries op planten en cranberries.
Die gaan heel goed in samenwerking met dat veenmos en
met een paar andere plantjes. En dat cranberry kun je dus weer
oogsten. Daarbij kan het dus sowieso In
de winter heel veel water ophouden, want die crème die kan
een paar maanden onder water staan In de winter, maar In de
zomer kan je het ook heel nat houden, want Het is het moet
sompig blijven. Het is een soort moerasachtig
iets. Ja eigenlijk wat Nederland is
voor een groot gedeelte. En, wat is voor Nederland voor
een groot gedeelte is en de grond die dus vrijkwam van die
deklaag om dat crèmeveld aan te leggen.
Die kwam dan zeg maar naar mij toe.
En daar hebben we 3 kleine ruggen van aangelegd van 1 m of
40 lang bij ongeveer 5 m breed en daar ben ik op gaan planten.
Dus ik begon gewoon met hazelaar, peer bes en ja, dat
soort planten. Buffelbes.
Ook ja, want ik vond een kweker en die zei Van, nou ja, de
buffelbis. Die groeit in Amerika heel goed
en die staat daar In de uiterwaarden van rivieren, dus
die kan zowel tegen nat als tegen droog en Natuurlijk.
De zomers zijn bij ons ook nog steeds droog.
Dat zien we nu ook. Maar even terug, Dat is de
vrouwenpolder. De vrouwenfenpolder is het ja,
vrouwenfenpolder dat. Is een afgesloten stuk waar
jullie zelf Misschien is dat ook wel goed om nog even te melden
als polderlab de de Waterstaat kunnen regelen?
Ja, want dat kan Natuurlijk niet overal en dat maakt het ook tot
een heel bijzonder project. Absoluut helemaal.
Omhoog gegooid toch? We zijn inmiddels al 9 cm hoger
dan de omgeving. We gaan per jaar 3 cm omhoog,
want Als je het in één keer doet dan krijg je wel meteen heel
veel bittere druk. Eigenlijk dus dat Je moet het
langzaam doen, ook om andere bodemleven niet te verstoren,
Maar we zijn inmiddels 9 cm hoger dan dan het pel van het
waterschap, dus Het is 33 hectare.
Er zit dus een dijk omheen en er zit een weg tussen en er zit nog
een ja door ons gegven stukje sloot dan bij zodat we het af
kunnen sluiten van de rest van het Van het waterschap.
En wij mogen daar, dus heeft ze een tijdje geduurd, hè, voordat
we zover waren dat ze ook een inlaat konden maken vanuit de
boezem en ook weer een uitlaat terug naar het waterschap toe.
Maar het waterschap doet ook min of meer mee.
Die vind ja maar die vinden het ook super interessant.
Ik was dus vorig jaar met een groepje Mensen bij jou
langsgekomen en toen had je het over dat het land van één boer
is. Klopt dat het land is gekocht
van één of twee boeren? Ja ja.
Maar er zitten daar sowieso een aantal families van.
Wie hadden de van wie die daar boeren zijn hè?
En dan is het nog Maar de vraag of het een boer in het verleden
de grond heeft gekocht van de kerk, of dat ze nog steeds
pachter van de kerk. De grond was uiteindelijk
allemaal van de katholieke kerk ooit ooit, dus al die boeren,
dat waren al katholieke boeren die molens die daar staan zijn
ook bordeauxrood geschilderd. Dat betekent katholiek.
Ik geloof dat blauw is protestant.
Ik weet niet meer precies, maar je.
Hebt het over de Republiek der Nederlanden Natuurlijk, maar je
had je ja, de de hoofd godsdienst, Maar we waren vrij
tolerant tegenover andere godsdiensten.
Dus het leefde wel, maar naast elkaar.
Dus we waren de hele. Tijd niet zo katholiek mindetor
in Nederland. Nee, zeker niet, zeker niet, Ik
weet. Toevallig wat Ik heb wat
gisteren nog met iemand over gehad dat het in principe dus
allemaal land van de kerk is of was en als en op een gegeven
moment kregen boeren, ik geloof ergens rond 1900 de kans om de
boerderij te kopen van de kerk of het land te kopen van de kerk
te hebben. Heel veel boeren gedaan.
En, Dat is dus nu hun land en een aantal boeren die pachten
nog steeds van die kerk. Ja.
Kerk interessant want. We, we maken dan even toch het
stapje naar naar ja, de ontstaan van het polderland en wat het
polderlap dan is. Hoe ontstaat zoiets dat die
boeren nou die? Boeren, die wilden hun land
gewoon verkopen en daar is het land voor ons op ingesprongen en
en maarsen gaan maken. Kreeg het te horen van toen
Frank Remerie geloof ik en die zei Van ja, Dit is de uitgelegen
kans om om nu een levend lab te gaan maken, want we doen alles
gewoon binnen met een bloempot. En en en mijn.
Connection is leiden met de Universiteit Leiden is
Natuurlijk heel goed. Ja, dat.
Is daar om de hoek 10 minuten verderop en ook ook de stad en
platteland met elkaar verbinden. Biodiversiteit versterken, maar
dan moeten we er wel ervoor zorgen dat we in ieder geval
niet meer verder gaan bemalen en het liefst het water dus terug
gaan brengen. Want buiten dat die CO twee de
lucht in schiet. Zomers heb je ook al zoutkwel
vanuit zeewater wat onder zit. Wat omhoog komt op veel plekken,
dat weten de boeren ook die het huizen die zijn gebouwd op palen
die. Zoute water.
Van de zee komt dan via de bodem eigenlijk nou.
Ja, Er zijn gewoon laag, hè? Er heeft laatst mij ook iemand
je hebt je hebt zeg Maar de boezem water, maar je hebt onder
het boezemwater. Heb je ook nog een soort
waterstromen lopen van zoet water?
Richting Watergraafsmeer of wit en daaronder zit weer het zout
zeewater en dat kan gewoon omhoog komen.
Want ja, Ik weet niet precies hoe het werkt, Maar de druk.
Daalt hoe groot die druk Natuurlijk.
Ja hoe minder tegendruk van zoet water, hoe groter de druk van
zout water. Precies precies ja, dus dan.
Wil je dat zoete water afvoert? Hoe hoger die druk van het zoute
water? Exact ja, Het is vrij simpel.
Ja, en Dat is overal gaande en nauwelijks Laten Mensen zich dat
echt echt tot zich doordringen. En Daarom is dit project zo
interessant. Omdat het echt een oplossing kan
bieden, want want jullie zeggen dus eigenlijk van, nou, wij
Laten langzamer dat water weer toe in dat landschap en dan gaan
we kijken of op ruggen en in dat moerassen wat dan ontstaat
interessante teelten kunnen doen en dat doe je op 33 hectare al
of nog wel. Op een stukje dus, de boer
blijft nog steeds. Kijk, het idee is dat je Er zijn
heel veel dingen verbonden aan dat grasland voor koeien, want
Het is ook cultuurlandschap en Het is ook open landschap en Het
is. En ik persoonlijk om mijn opa
was koeienboor, wij hadden thuis vroeger zelfs kalfjes, Omdat
mijn vader van die boerderij kwam.
En dus Ik heb ook niks tegen die koeien.
Ik vind ook dat die koeien moeten blijven, dus het idee is
dat je dan hooiland gaat creëren in plaats van grasland voor die
koeien en dat je zeg maar, een gedeelte van dat gebied gaat
vernatten door middel van die cranberry velden en sinds
Wageningen erbij is gekomen. Ook rijstvelden.
Nee, weet je wat je nog niet gezegd, Maar dat is wel wat jou
nou het meeste bezig houdt, geloof ik.
Op dit moment wel, ja. Dus We hebben het over de eerste
rijsteler van Nederland. Denk ik of niet.
Nou ja, Taylor, Ik ben pionier voor de wetenschap op dit
moment. Zo voel ik het en ik en Ik ben
toevallig. En dus Er is een jongen in
Wageningen en Julian Helvenstein die heeft Wageningen gezeten en
en een vriend van hem die is in Zwitserland 5 jaar geleden
begonnen. Met het groeien van rijst dat
het gebeurt ook al in Italië en in Frankrijk en in Spanje.
Al 400 jaar geloof ik dus. Maar daar was Natuurlijk altijd
wat warmer. Nee, Maar dat klimaatschuim dus
toch wel op zien we en in Zwitserland gaat het heel goed.
En die zei tegen dit Julian van ja, volgens mij moeten Nederland
ook kunnen en er waren ook al wat studenten van Maarten
schermie hadden gezegd, ja, Waarom geen rijst met
waterbuffels en zo allemaal? Dat is allemaal toen dacht
Maarten van Nou rijst Maar dat bleek dus bij Wageningen al wel
iemand te zijn die dat ook al bedacht en die zeiden in het
jaar 2023, de zomer 2023. Joh kan het niet bij jullie.
En toen vroeg ik Maarten aan mij van, wil jij dat?
En ik zei overal, ja, Ik wil er gewoon zoveel mogelijk doen.
Maar, wat deed dat dan met je? Wat wat gebeurde er toen?
Ja. Nou, ik dacht, kom maar op, hoe
moet dat dan? Wat is de bedoeling?
Nou, We hebben een bak nodig van 10 cm diep In de deklagen, dus
niet in het veen, maar juist hoog wat eigenlijk wat gunstig
is, want daar hoef je minder af te graven en.
En en daar moet 10 cm water in kunnen en dan gaan we kijken of
het. Lukt ja dus je hebt dan die
deklaag die over dat veen heen ligt.
Ja, en daar heb je een soort bak in waar je maar Je moet
Natuurlijk. Water vast kunnen houden, dus je
kan er ook een dijk omheen. Je kan ook het gras gewoon zeg
maar verpulveren en er een dijkje opleggen en dat onder
water zetten. En dan is het na een paar
maanden is het gewoon is het aarde en dan is het gras daar
weg en dan kan daar de rijst in. Alleen Het is iets makkelijker
om om zeg maar iets af te schrapen en dan daar dijkje van
te maken, want anders moet je aarde doorheen gaan brengen om
een dijkje te vallen maken. Kijkjes, kan je dan weer mooie
dingen? Mee doen nee, want We hebben nu
gezien op kleine schaal dat op die dus Als je zeg maar een rug
direct naast het rijstveld zou liggen, dan komen de dieren op
af op Misschien wel ratten ook bijvoorbeeld die dan heel graag
die reizen willen gaaneten. Dus We hebben nu wel door dat je
dat je niet teveel te dicht op elkaar moet leggen van al die
dingen. Al die dingen zijn hier nu aan
het uitzoeken al die. Dingen die we aan het uitzoeken
zijn dus die ruggen dat merrie en die rijst in het grasland en
je wil ook grasland houden, dus je wil ook.
Niet dat het allemaal verdwijnt, dus we zitten nu meer te denken
in percelen. En dit perceeltje wordt omringd
door een ruggetje met gras. Ja dat eerste perceeltje, wat is
die ruggen lagen er al? Dat lag ongeveer 19 tot 4 m
ruimte tussen tussen die ruggen, dus daar hebben we een
rijstveldje tussen gelegd en dat ging heel goed.
Het eerste jaar Alleen het eerste jaar gaf het geen.
Geen rijst ik rijst. Komt in bloei eind juli en dat
dat geeft stuifmeel en dat dat valt vanzelf naar beneden en dan
bestuift die plant zichzelf en dan krijg je een rijstkorrel en
hij moet het. Hoog voor zijn en Dat was toen
in dat jaar niet zo, dus die plant.
Die zag er fantastisch uit. Die kreeg ook wel bloem, maar
die gaf geen korrel, dus hij had zichzelf niet bestoven.
Maar het was zo hoopgevend dat we dus vorig jaar een 24 het
iets hebben opgeschaald. Met 4 veldjes en daar kwam al
bloem en daar gaf ook korrel. Ja en nu gaan we weer wat
verder. En nu zijn we ook met boeren In
de buurt bezig. Want ja, ik blijf maar
doorpraten maar. We hadden.
Het één jaar getaled, Maar het is een.
Het is een. Geteeld ja, Dat is inderdaad wel
zo. Ja ja, nou is er weiland bezig
om te kijken of er 3 bloeiperiodes uit één plan
komen. Dat gaat Natuurlijk Alleen maar
Als het hele jaar warm is is het bij ons denk ik niet, Maar dat
is weer een ander verhaal, dus dan stop ik even mee.
Kijk in het achterhoofd houden. De eerste missie is om het land
nat te houden. Eigenlijk hè, om die om die
koolstof In de grond te houden, dus.
En rijst kan in die natte bodem die.
Kan in die natte bodem dus Als je het zomers nat houdt dan er
moest nog wel even aantonen dat het dan ook infiltreert en dat
die grondwaterstand in dat veld dan ook hoog blijft.
Het zijn per se, dat moet je eigenlijk zeggen, hè, dus het
het het er zitten sloten omheen en dan heb je 102 hectare
grasland en dan een sloot en dan weer twee hectare een groot.
Want We hebben. Vorig jaar hebben we.
Eenzaam veld, want er liggen greppels in die velden.
Ja, Ik weet niet of Mensen dat weten, maar Er is In de winter
is er heel veel water dat moet afgevoerd worden.
Dus een boer trekt een greppel in een grasland perceel om het
water af te voeren In de winter. Zodat Er is een trekker
eroverheen kan rijden. En dat hij met zijn trekker er
overheen kan rijden, het niet nat wordt en dat soort dingen.
Maar dat is met name om water af te voeren.
Nu dacht Maarten Maarten slimme jongen, wat Als we nou en ik?
En dat hebben we ook Samen een beetje bedacht.
En We moeten ook trouwens Nico Dekker niet vergeten, die daar
ook een een die die boswachter. Wat Als je nou 5 greppels trekt
in plaats van één die 16 M uit elkaar liggen?
Want Ik kan de boer nog met zijn trekker maaien en het hooi
ophalen en je infiltreet die greppels.
Gewoon met de zonnepompje vanuit het slootje met water.
Wat gebeurt er dan? We hebben tussen die greppels
hebben we peilbuizen aangebracht om te kijken hoe diep het
grondwater zit. En, We hebben een perceel
ernaast, maar geen greppels dicht hebben we ook peilbuis
aangebracht. Ja, want het grondwater zit
niet, is niet gelijk aan die greppel.
Nee en het grondwater is ook niet gelijk aan het slootwater.
Nee, Dat is dus wat heel veel Mensen denken, Maar dat is niet
zo. Nee, Als je zomers 3 M uit die
sloot gaat en je gaat een peilbuis aanleggen, dan is het
water daar veel lager dan In de sloot.
Dat komt Omdat die sloten zijn dichtgeslibd die randen en Als
je dat niet jaarlijks omver haalt, dan dan dan dan infreeuw
het niet, maar die die greppels die worden jaarlijks wel.
Schoongemaakt wat gebeurt er dat veld met die 5 greppels waar we
dus de hele zomer met een zonnepompje water in Laten die
zijn verbonden met elkaar? Daar blijft de waterstand in het
hele perceel van twee hectare groot. 30 cm onder het maaiveld,
dus Dat is precies waar het veen begint, dus er kan geen zuurstof
meer bij het veen komen. Wauw en dus is die CO twee
uitstoot ook min of meer stopgezet.
Dat wordt ook allemaal aangetoond, ja.
En waardoor dus ook die bodem niet meer daalt, waardoor.
Ook die bodem niet betaald. Sterker nog, hij kan weer gaan
sponzen en en Misschien wel gaan groeien.
Dat gaan we ook allemaal nu onderzoeken?
Nee. Ik ben nog even, Ik ben het even
kwijt. De oude sloot voerde water af en
deze greppels zorgt dat water blijft.
Dat is even wat ik mis je. Hebt sloten, die liggen gewoon.
Delen heen Maar het grasland zelf, zeg maar dus het perceel
waar het gras groeit. Daar trekt een boer In de
voordat de winter begint, een greppeltje in en die voert het
af naar de sloot. En, Dat is een heel en dit?
Proces hebben wij dus nu omgedraaid.
We hebben In de zomer doen we er water in wat In de sloot al is
en dat boezemwater. Dat stroomt toch wel vol, zeg
maar dus is wat dat betreft genoeg water en Als je dus die 5
greppels in een perceel nat houdt.
Dan infiltreet het water via die greppels, want die greppels is
geen sloot. Die greppels worden elk jaar
getrokken, dus die die zijn poreus.
Vandaar dat pompje dat je dat water dus daar weer naartoe
pompt, zodat je daar eigenlijk die waterpeil omhoog wat je.
Eigenlijk doet is Het is het hele veld continu onder water
houden, Alleen dan niet door het op het gras te Laten vloeien,
maar net eronder door die greppels en de boer kans nog
blijven maaien. Dus je krijgt echt een heel
soort microbeheer op per sales niveau waarin je en grondwater
hebt wat heel hoog staat en grondwater wat laag staat nou.
Ja, Als je het perceel niet met greppels infiltre.
Dan dan hebben we dus nu gezien dat het water daar wegzakt tot 1
m 20 diep, dus dat betekent 90 cm veen wat kan verbranden?
Ja stelt dit nu ook voor voor alle andere graslanden in zijn
weidegebied nou. Ik denk dat dat er wordt heel
veel geprobeerd, ook met buizensystemen enzo in in
Friesland bij boeren enzo. Maar dat is allemaal veel te
ingewikkeld en heel kostbaar. Het.
Is heel simpel. Nou is het Natuurlijk wel zo dat
onze dekwagens 30 cm diep en die greppos vaak 25 cm diep.
Dus Als je een deklaag hebt van 60 cm of meer, heb je kans dat
het anders werkt. Maar goed, het hangt een beetje
voor. Al die gebieden die op 2030
zitten, zouden we dit kunnen doen.
Ben ik van overtuigd? Ja.
Ja, we komen even tussendoor met een kleine oproep hè, Marieke
ja, we maken namelijk deze podcast in onze vrije uren.
En wat we nodig hebben, is dat we Mensen hebben, onze
luisteraars die ons gaan ondersteunen.
Ja dat het kan eigenlijk niet anders, want het kost best wel
tijd podcast maken vooral voor jou, want jij moet alles
editten. Ja en We willen heel graag door
en we denken ook en dat kunnen we ook aan de cijfers zien dat
het een gewaardeerde podcast is die belangrijk is in het gesprek
over de toekomst van Van de landbouw en de natuur in
Nederland. En de podcast groeit dus Als we
dit reclamevrij willen blijven doorzetten.
Ja Alleen maar onze eigen reclame, zeg maar er nu
tussendoor dat. Nou, we doen we nu tussendoor.
Nee, dat mag toch hè? Voor jezelf is het toch voor je
anders nou. Ja, Maar dat hebben we jouw hulp
dus hard nodig. Dus doneer wat je kan like
share. Vertel het aan je vrienden zodat
deze podcast kan blijven bestaan.
Nou zo is het put help ons. Missie één is dan ook voor die
boeren al geslaagd. Zeker, want Dat is eigenlijk het
probleem van alle boeren. Ja ja en en wat is dan jouw
missie twee? Nou biodiversiteit ook nog eens
toch? Ik bedoel dat grasveld voor
koeien, dat weten we ook allemaal.
Er komt geen vogel meer op af, want er zit geen insect meer op.
En het leuke is dat rijst is eigenlijk een grassoort en er
komen dus instantly Als je zo'n veld aanlegt, heb je daar
libelles en kikkers en nou verzin het allemaal wat
eigenlijk ook in ons dood zit zit ook in je rijstveld.
Ja en dan zou je nog kunnen bedenken dat de gruttos of de
steltlopers dus daar in ieder geval meer insecten hebben
vanuit die velden om te leven, maar zich ook kunnen schuilen
daar. Want daar wordt Natuurlijk niet
gemaaid. Dat is dus biodiversiteit en dan
daar nog bij heb je ook nog eens een keer voedsel en eerlijk
voedsel, want ze hebben geen meststoffen, gebruiken we niet
en we gebruiken geen pesticiden, dus die hebben hele lekkere
gezonde rijst, want Ik ben erachter gekomen met het contact
in Zwitserland die boer die dat doet.
Rijst, dat moet je polijsten voordat het voordat je het kan
gaan verwerken en hoe langer je rijst.
Polijst hoe ja hoe witter het wordt, maar ook hoe langer
houdbaar. Het is dus de rijst die wij eten
in van In de supermarkt. Die is heel lang gepolijst Omdat
die lang houdbaar is. Maar Als je je reis dus kort
polijst, blijven er heel veel mineralen aan zitten en is de
voedingswaarde dus veel beter en is ook de smaak veel voller.
Is dat een beetje de zilvervlieger rijst zoals we die
noemen? Nee, Er is geen zilvervlies
rijst, maar daar daar zit. Gewoon nog dat nog heel stom
heen. Ja nee, het omhulseltje is er
wel vanaf. OK ja ja.
En dat met die cranberries is Het is hetzelfde verhaal.
Daar komt nog meer biodiversiteit op af, want er
zitten nog veel meer soorten tussen.
En heb je dus ook nog die best die kan voeden of die voedzaam
is en en wat je ook wat we ook niet moeten vergeten, is de
waterschappen zijn heel erg op zoek naar bufferzones, want die
hebben wel door dat we In de toekomst meer water moeten gaan
vasthouden. En we houden de CO twee In de
grond, dus Er zijn een certificaten voor voor te
bedenken, zou je zeggen. Ja, en Misschien moet het
waterschap ook iets betalen dat je water vasthoudt voor ze.
Dus dan heb je ook daar nog wel een soort van.
Ja na een verdienmodel is Misschien een groot woord, maar
je zou daar geld voor terug moeten krijgen vanuit de
politiek of vanuit de overheid, denk ik.
CO twee. Certificaten, die zijn er al
wereldwijd en ook in Nederland al nou, Dat is Natuurlijk
ingewikkeld. Nee, Maar dat.
Het gaat zoals nog niet. Zo goed in ons beleid
vastgelegd, Het is niet. Als wij nou ervoor zorgen dat CO
twee blijft zitten waar het zit, ja.
Ja nee, Het is zeker, Je moet gewoon beginnen en je voelt
jezelf dus eigenlijk een boer voor de wetenschap.
Klopt dat een beetje. Ik noem mezelf nog pionier, want
Ik vind een boer ja een woord, die heeft gewoon ja.
Meer dan 20 hectare land sowieso en dat heb ik niet, dus Ik ben.
Ik ben absoluut geen boer nog Mensen zeggen het wel vaker en
Ik vind het ook leuk en Het is. Wat dat betreft prima, Maar ik
denk dat boer zijn echt iets anders is dan wat ik doe.
En Als je als pionier bij die boeren komt bij jouw buren, hoe
kijken die naar jou? Ja, die vinden het allemaal
interessant. Ja, en het zijn ook allemaal
heel erg. Ik heb het de mazzel dat er om
ons heen 5 biologische boeren zitten, dus die zijn ook bezig
met andere verdienmodellen. Die zijn al bezig met.
Dat is eigenlijk een medicijn. Haag willen of een voederhaag
noemen ze dat in het landschap? Waar koeien langs kunnen lopen
waar wilgen staan. De natuurlijke de.
Natuurlijke medicijnen is dat je dus minder en dat er ook schaduw
weer is voor die beesten, want ze blijven nu ook binnen, vaak
Omdat ze buitengewoon In de zon staan te verpieteren.
En maar dan kom je weer terug bij dat bestemmingsplan en daar
staat in dat er geen bomen mogen eigenlijk op grasland voor
koeien, dus al die biologische boeren die willen heel graag
hagen aanleggen. Nou, dat mag geloof ik inmiddels
wel, Maar dat mogen ze niet te hoger worden dan 1,5 m.
Ja, Dat is Natuurlijk niet echt een Haag.
Ja, maar goed dat. Is allemaal is allemaal in
ontwikkeling. Dit.
Dus jij was cameraman, je deed een cursus, je hebt die link met
het land van ons weten te maken. En is dat dan langzaam gegroeid?
Jou werkt daar of is was dat in één keer fulltime?
In het jaar dus toen die eerste 3 ruggen werden aangelegd met
die grond die vrijkwam van het stukje cranberry van de
universiteit, dacht ik van nou dit ga ik 2 3 dagen In de week
doen en dan langzaam ga ik dat zeg maar kantelen naar meer
dagen, maar toen zag ik dat eigenlijk de universiteit wel
hoogleraren heeft en studenten heeft maar niet echt iemand die
dat buitenbeheer doet van die van die proefvelden.
Dus toen heb ik gezegd van nou, volgens mij willen we.
In dit polderlap op meer plekken en grotere velden aanleggen om
die proeven te te kunnen doen. Ik wil daar wel voor gaan zorgen
voor dat beheer als jullie dan mij Misschien ook deels in
dienst kunnen nemen. Nou, dat die belofte kon niet
gemaakt worden, maar er werd wel positief over nagedacht en toen
heb ik gedacht van, nou, Ik ga, Ik ga er gewoon vanuit dat Het
gaat lukken en dan ga ik vanaf nu ga ik hier elke dag zijn en
dat heb ik gedaan. En nu moet ik er ook elke dag
zijn, want nu ligt alles er. Als ik er niet elke dag ben, dan
lukt het niet meer, Maar dat Het is 1,5 jaar geweest dat ik dat
ik er wel elke dag was, Maar dat het werk nog niet zoveel was.
Maar nu is het er allemaal. Ja, nu ben ik er ook elke dag.
Ja en, hoe is dat voor jou? Hoe voel je je ik?
Voel me ja heel fijn daaronder heel prettig.
Het is een heel nieuw leven, hè? Ik ben geen wetenschapper, Ik
ben geen bioloog. Ik ben ook niet echt een boer,
Maar ik ben wel ergens mee bezig.
Wat nieuw is en waar ik ook fouten in kan maken en waar ik
met heel veel andere Mensen contact over heb.
Dus Ik heb met de boeren contact.
Ik heb met de w. Contact, Ik heb met
waterschappen contact, Ik heb het en Dat is heel leuk.
Er komen tegenwoordig heel vaak ook studenten naar mij toe die
mij dan willen interviewen, want die zijn allemaal wel bezig met
nieuwe vormen van Landbouw. Dus Ik heb en er lopen ook
studenten rond deze. Er zijn het het nu één PHD
student die bezig is met die cranberry en vanaf volgend jaar
komen er twee Phd's student die zich bezig gaan houden met die
rijst en wat het dan doet met methaanuitstoot wel of niet?
En dat soort dingen Er zijn heel veel Mensen, ook om mij heen
waar doen? Zij hun PHD.
In. Ja, dat weet ik niet helemaal
precies, want dan moet je aan hun vragen, maar zij Maar dat
zijn dus de. Onderwerpen die nu dat.
Zijn die onderwerpen, dat zijn de onderwerpen en zijn
onderzoeken. Dus hoe zit het dan met neti
biodiversiteit toe? Hoe ze hebben echt de
fluxkamers, dat zijn machines die vaak heb je hun metingen
doen over over die uitstoot van CO twee over methaanuitstoten,
maar ook over bodemleven en waterkwaliteit.
Ze zijn bezig met de kreeften kreeftenproblemen in Nederland,
hè? Daar zijn we ook mee bezig.
We zijn gaan vlakke oevers aanleggen.
Er gebeurt enorm veel en Ik ben er altijd, dus Ik ben een soort
spil daar ook in. En Ik heb gerookt de meerval
gegeten precies. Dat hoort er ook weer bij dat.
Zwemt tussen jouw? Rijst ja, Dat is dan weer
afgekeken van de Van Azië, want de daar hebben ze of krabben of
andere diertjes tussen die reis lopen die dus weer dan weer
beestjeseten die die plant niet zo fijn vindt, maar die ook weer
soort fertisatie zijn. Want die is die poepen
Natuurlijk in het water en Dat is weer goed voor die rijst.
En, je hebt toch weer een product, een tweede product.
En, je hebt weer een product. Ja, daar is.
Daar is nu een masterstudent zelfs mee bezig dus die die die
die komt elke avond kijken naar wat die beesteneten of of
bijvoeder helpt of niet helpt. Want We hebben het nu al twee
jaar gehad die meerval die meerval.
Die doet het eigenlijk heel goed.
Alleen de de palingroker om de hoek, zegt Van ja, maar ze zijn
niet groot genoeg voor de verkoop.
Dus hij wil ze wel voor me roken, maar hij wil ze niet
afnemen en nu gaan we dus kijken van nou, Misschien kunnen we die
kunnen we ze gewoon. Door toch iets bij te voeden,
groter krijgen. Ja ze verkopen via je eigen
webshop. Precies ja sowieso via je eigen
kanalen verkopen. Dat heb ik van ja, Boris en
Zwitserland ook begrepen niet naar de supermarkt gaan.
Nee, nee, maar dus jij begon met daar elke dag te zijn, want Ik
wil ook even naar andere Mensen die hè Er zijn allemaal Mensen
die naar deze podcast luisteren opdat ze ook hun leven een
keertje om willen gooien. Daar hebben we toevallig twee
podcasts achter elkaar daarvoor. Ook van twee jongens die gewoon
nu fulltime voedselbos ontwerpen.
En jij bent nu in één keer toch ook?
Je kunt er van leven, want die baan kwam nadat jij er elke dag
was, kwam de baan er in één keer.
Toch? Nee.
Ik moet wel even dan even duidelijk zeggen hoe het zit.
Ik ik in zoverre kan ik ervan leven dat ik krijg twee dagen
betaald, dus één dag door door Universiteit Leiden en de andere
dag, zeg maar door de andere universiteit.
Dat is nog niet genoeg, want Het is niet.
Ik zit niet heel hoog In de schaal of zo wat dat betreft en
Het is voor mij ook voor het eerst dat ik zie wat er allemaal
nog naar werkgevers en dat soort dingen gaat.
Dat schrik ik echt van. Dus Ik heb ook nog wel steun van
twee fondsen, dus de Fed Foundation en inona Stichting.
Die helpen mij enorm. Op te komen.
En dat dat dat de fret Foundation is dit nu jaar twee
en Jonas Stichting is jaar één en ze zijn welwillend om dat
Misschien te verlengen, dus dat dat heb ik echt wel nodig.
Daar moet je eerlijk in zijn. Maar goed, Dat is ook Natuurlijk
het probleem voor veel boeren dat en de We hebben tijd nodig
hè? Ik bedoel, die cranberry is
eigenlijk pas na 3 jaar, geeft hij echt best.
Die reis heb je dan Natuurlijk jaarlijks wel in oogst van, maar
die die die systemen op die ruggen ja, dat moet je 7 jaar
verwachten. Ja dus Dat is ook Natuurlijk het
vraagstuk van ja, Waarom doen die boeren het niet?
Omdat het gewoon lang duurt? En Ik heb de mazzel dat wij
thuis onze hypotheeklast niet zo hoog is, weet je wel?
Dus als Mensen tegen mij zeggen van Ik wil het, Ik wil het ook.
Hoe doe je dat? Dan zeg ik als eerste altijd nou
door te doen. En probeer je vaste lasten
omlaag te brengen, dus geen grote auto.
Weet je allemaal dat soort dingen?
Dat kan best makkelijk ook tenminste ja, daar kan ik niet
echt over oordelen. Maar ja, Je moet het durven denk
ik toch en heb je? Heb jij wel ook wel eens de
donckshot gevoeld? Nou.
Wel moet je dan in zijn eentje ergens vooruit loopt.
En ja, hoop dat de rest mee meekomt, maar.
Mazzel dat ik het heel erg leuk vind dat ik met die met die met
de universiteit samenwerk met die cramberry en dat rijst.
Maar mijn donk isotgevoel ligt eigenlijk bij het terug krijgen
van bomen. Op.
Veenweidegebied dus een els die haar gewoon thuishoort die
meters hoog kan worden Als we, Als we dat aan gaan durven dat
we vlekken maken met bomen op veenweidegebied waar dan rondom
zo'n boom ook weer van alles kan gebeuren.
En Als je dan bedenkt dat hè, er wordt vaak opgeworpen.
Ja, Maar de grutto's dan. Als je een boom neerzet, dan
komen er roofvogels nou die roodvogels.
Die zijn er al. Daar vliegen bij mij kiki dieven
buizerd. Ja valken er vliegen hier boven
alles. Vliegtuig en Waarom vliegt dat
terreur Omdat er rondom de erven van de boeren staan bomen.
Ja en dan wordt er gezegd, van ja, Maar dat Als het niet open
genoeg is, dan verdwijnen ze ook.
Nou, Ik heb een onderzoek. Ik weet even niet meer van wie
die heeft gezegd. Die grutto, die blijft sowieso
300 m bij bebouwing vandaan, dus bij een boerderij vandaan en 100
m of 200 m bij nee 100 m bij een boom vandaan.
Dus Als je er nou vanuit gaat dat die dat die grutto 300 m bij
die boerderij vandaan. Waar al bomen staan, dan zou je
nog in een strook van 50 m makkelijk daar meer bomen neer
kunnen zetten. Toch zie ik dat verkeerd.
Ik geloof dat jouw berekening meteen.
Ik denk dat die Rutte al fout gekozen symbool is, want Het is
Natuurlijk een symbool, het hij hij net.
Zoals die weer terug. Ja ja nee maar kijk, ze hebben
op een gegeven moment gedacht, moeten ze zalm weer terug
krijgen In de rivieren? Dus ze moeten zorgen dat de
rivieren weer ongehinderd die zalm doorlaten, zodat we een
kleine zalmpjes naar buiten kunnen.
Dat is een heel mooi symbool. Want dat verhoogt, hè?
Dus terugbrengen van die zalm verhoogt de biodiversiteit van
al het leven eromheen. En bij die grutto is het meer
een soort plaatje van één soort vogels.
Ze zeggen niet, We willen alle soorten vogels die ene vogel
brengt niet automatisch al die vogels mee terug.
Nee, en en. Terwijl er zelf al terugkomt aan
vogeltjes met zo'n ruggensysteem.
Ja Natuurlijk. Ik denk dat ze biodiversiteit
gaat over diversiteit. Ja, dus een divers landschap is
ook goed voor de grutto en en goed voor insecten en goed voor.
Nou ja, maak dan maar niet uit. Af en toe wordt dus ook een
grutto gepakt door een roofvogel en dat hoort ook.
Het wordt toch bijvoorbeeld, dan wordt het toch ook weerbaarder
van en. De telling of de het nulpunt van
die grutter stand. Die zit In de jaren 70 en Dat
was een enorm goed guttojaar. Dus daarna is het nooit meer
teruggekomen. Sowieso niet, maar goed dus,
maar mijn donkerjot gevoel ligt dus bij bij.
Waarom gaan we niet gewoon terug naar een aantal bomen in dat
grasland dat voedselbos terug? Ja en, en dan krijg je heel veel
meer voor terug denk ik gewoon simpelweg een boom, een els die
daar echt van oudsher echt gewoon een zwarte els die hoort
daar. Die staat daar ook prachtig.
Ja, want je hebt dus op die ruggen.
Heb je al van alles aangepland. Ik heb het gedaan, hè ik?
Hoop dus niet dat die ene ambtenaar nu luistert, want
eigenlijk wilde ik doen, mag niet stiekem nog niet.
Maar ja, Ik denk ook wel dat we met een aantal andere Mensen en
volgens mij ook voedsel uit het bos Misschien wel voor kunnen
zorgen dat we die bestemmingsplannen is wat
makkelijker kunnen aanpassen. Of Het is eens In de 10.
Jaar hè en bovendien, ja, kijk Als we 50 of 70 jaar terug
kijken, dan stonden die bomen er ook.
Of dat ze. Misschien zelfs voor die
verkaveling stonden ze er sowieso al meer en en en nog
langer. Stonden ze sowieso nog meer hè?
Als je inderdaad naar een schilderij kijkt van rond 1600
ofzo dan dan staan ze er maar nu elk Als ik Ik heb gisteren.
Toen zat ik toevallig mijn student in mijn interviewde.
Ik zei, kijk daar nou denk 700 m verderop een erf met hele hoge,
heel veel bomen. En dan Als je 360 graden om je
heen kijkt, zie je overal die erven met die bomen, want een
erven is Natuurlijk geen grasland, dus dan komt die erf
mag die boom groeien, die bomen, die staan er al een paar 100
jaar, want die boerderijen zijn zo oud.
Er staan immens grote bomen, Waarom zou je niet aan de rand
daarvan wat wat wat uitloopt daar niet?
Onder eigenlijk gewoon het economisch plaatje van ja, wij
willen boeren, dus We willen daar dat weiland hebben.
Nou, maar Als je het over economisch plaatje hebt en dus
de optimalisering van de landbouw in melkveehouderijen,
dan kom je uit op dat een koe tegenwoordig heel veel melk
produceert, maar met weinig eiwit.
Ja terwijl de biologische boer de Zonder kunstmest en Zonder
krachtvoer om met minder krachtvoer.
Melk produceert met meer eiwit ja en dus meer geld voor zijn
melk krijgt en aan het eind van de streep Misschien wel meer
verdient dan de boer die is geoptimaliseerd.
Dus ook economisch gezien is het volgens mij geen probleem.
Ons thema van dit jaar is ook gezondheid en dit zie je wel
meer Natuurlijk In de tomaten en van allerlei producten die we
onze supermarkt kopen. Dat zijn eigenlijk helemaal geen
echte gezonde producten, maar ze zien er wel zo uit.
Uiteindelijk zit daar minder in, Het is meer.
Ja minder smaak meer water? Ja.
Ja, maar ja, We willen allemaal een ronde tomaat die rood ziet.
Ja, dus Dat is Dat is, dit ligt ook altijd.
Ik bedoel dat ja de, de consument is ook heel
belangrijk. Schakel Natuurlijk zeker.
Ja maar goed en en de supermarkt ook, kijk bij mij In de
supermarkt ligt voor € 5,85 biologische beloentjes en
daarnaast ligt de gewone meloen de reguliere meloen groter voor
€ 1,36 In de aanbieding. En dan verkoop je die € 5,85
miloetjes, dat je Alleen nog aan mij.
Ja, maar die liggen dan dus op een gegeven moment ook een
beetje te rotten hè? Want dan wordt dan pak je niet
snel genoeg weggehaald en dat neem ik supermarkten kwalijk.
Ja, dat neem ik supermarkten kwalijk die die gaat de volle
marge vangen op die biologische producten en gaan stunten met de
reguliere om Mensen maar naar die groente en fruit afdeling te
krijgen en ze zou het dus om moeten draaien en er moeten gaan
stunten met die biologische producten.
Maar dat doen ze niet, en dus zullen Mensen niet leren om met
een ander ding dan hun portemonnee.
Keuzes te maken als ze In de winkel staan.
Nou. Ja door de verhalen zoals Sander
die nu aan het neerzetten is veranderd Natuurlijk ook wel een
beetje in het bewustzijn van Mensen.
Ja, in ieder. Geval voor voor een deel van de
Mensen, want je kan Natuurlijk ook.
Ik bedoel, Er zijn Natuurlijk ook heel veel Mensen die maar
net genoeg hebben om om eten te kunnen kopen.
En die gaan Natuurlijk niet al een dure meloen kopen die
biologisch is dus dat die zijn er ook en dat ik hoe dat dan
precies moet weet ik niet, maar als.
Die horen dat er rijst vanuit Nederland wordt getild.
Wordt ze Misschien wel nieuwsgierig van hè, wat is dat?
Mensen die weinig besteden hebben, zullen nooit zelfs maar.
Kijken die groep bereiken we ook niet.
Kan wel beginnen bij de groep die daar die daar boven zit
precies. En Als je kan uitleggen dat dat
een glas melk waarmee eiwitten in zitten dat je genoeg hebt aan
één glas in plaats van 1/2 L welk die je anders drinkt bij
wijze van spreken of dat je rijst eet die meer mineralen en
meer voedingsstoffen heeft dat je er gewoon ook minder nodig
hebt. Dat is hetzelfde als met brood.
Een goed brood heb je aan twee sneetjes brood genoeg hoef je er
geen 5 of 6 van. Teeten, en dus is het toch
goedkoper? En dan wordt het uiteindelijk
goedkoper dan wel even even of even duur bij wijze van spreken.
Ja, Maar we hebben dus nieuwe ogen nodig en wat ik interessant
vindt is die dat al die testjes van die pvas en van Van ben ik
bijen en nou ook weer die vlinderstichting die worden dus
blijkbaar steeds goedkoper. Die testen dus steeds meer clubs
kunnen testen of ergens gif in zit of hoe hoe de voedingswaarde
van iets is en Dat is wel gaande.
Die nieuwe ogen zijn gaande en en daar op die wave.
Zal want Het is dus wel de bedoeling, want dan ga ik even
terug ook naar de gezonde economie van het polderlab.
Het is dus wel de bedoeling dat dat jij op een gegeven moment
zoveel produceert daart dat dat ook een deel van jouw inkomsten
wordt. Ja, dat vind ik een beetje
lastig om daar nu volmondig ja te zeggen, want Het is in ieder
geval de bedoeling dat we bijvoorbeeld jonge boeren vinden
uit Wageningen die die door onze kennis en wat wij doen het
aandurven om op te schalen. Ook in het begin met onze hulp
ik. Snap wat je zegt ik?
Denk niet dat ik er zelf ineens 11 hectare rijst ga doen, want
dan ben je weer. Ik heb In de modecultuur bezig
overigens. Ik denk dat het meer een vlekje
moet blijven, Maar ik voel me nu.
Op dit moment voel ik me meer pionier voor die wetenschap.
Dan dat ik dat ik dat ik me als een boer met 20 hectare land ga
zien. Nee, maar je hoeft niet op al
die landen dezelfde dingen te doen en hè?
In een polikultuur. Er komen ook hazelnoten straks
vanaf. Er komen bessen vanaf en er komt
rijst vanaf kennis vanaf ja. Dat dat stukje ga ik dit niet In
de steek Laten, dus dat wat ik nu heb opgebouwd voor mezelf,
Dat is ongeveer. Dat zal Ik denk dat dat
uiteindelijk ongeveer twee hectare gaat worden bij elkaar
met al die verschillende dingen. Dat gaat inderdaad wel blijven
bestieren. Nou.
Leuk en dat ik zie. Ik zie bij veel van die Mensen
zoals die die nu gewend waren of gewend zijn.
Aan te planten als wat pionieren als maar dingen op te starten
dat ze eigenlijk richting die oogsten zoiets hebben, ja, ga ik
dat ook doen. Ja nou ja goed, ja ja.
Grappig is dat? Kijk, ik, Ik had niet gedacht
Toen ik instapte op die rug dat er nog twee vormen bij zouden
komen die mogelijk zijn. In dat veenweidegebied die 3
vormen kunnen heel goed met elkaar en Dat is leuker ervan.
En Ik denk ook dat het Misschien wel beter is om een soort kleine
coöperaties te maken met elke boer.
Één of twee hectare rijst in zijn gebied en één hectare
cranberry en een paar ruggen. En dat je de al die producten
die er vanaf komen dan Samen kan ja in je eentje is dat
Natuurlijk weer vrij lastig, want sowieso voor heel veel
voedselbos Mensen een probleem Iedereen heeft, Laten we zeggen,
5 vieze wonen peper boompjes staan die het allemaal heel goed
doen bij mij in ieder geval wel, maar dan heb je Misschien 1 kg
peper van die 5 boompjes. Ja, wat ga je daarmee doen?
Nee, daar zijn we Natuurlijk met de vereniging ook mee bezig.
Dat is Natuurlijk, dat zijn jullie.
Volgens mij loop je daarvoor op. Dat is dat zou goed zijn dat je
dat je dat voedsel laat keuren door iemand.
Die dat dan afneemt bij al die voedselbos Mensen en dat je dan
kan vermarken, Maar dat heeft ook de.
Toekomst dat Mensen ook gaan verenigen.
Die nou ja, Misschien wel, net als jij zeggen op een gegeven
moment van weet je wat Ik ga iets doen en dat hij al die
Mensen zich in allerlei soorten verschillende verenigingen zich
gaan richten op een bepaald onderwerp.
En ik zie ook dat doordat je Het gaat doen komt er ook heel veel
naar je toe. En dan ben je dus minder
afhankelijk van die grote systemen, zoals de supermarkt nu
zijn. Want die nou ja, We hebben.
We hebben 7 8 supermarkten in Nederland die bepalen wat.
En ze zijn niet bepaald gericht op onze gezondheid.
Nee, zeker niet, dus dan krijgen we nieuwe nieuwe vormen van
webshops of vanaf namen of Mensen komen naar het land zelf
dat dat zou dat zou als dat gebeurt en en en We kunnen zeg
maar 30% van het grasland omvormen tot cranberry rijst en
ruggenteelt. Nou, daar zijn we volgens mij
een heel eind, ja. Oh, maar daar groeien vast ook
nog een heleboel andere kruiden. Ik.
Denk dat er nog veel meer uit te halen is, ook uit natte teelten.
Ja moerasspirea, ik bedoel, naast mij zit een zit een
onderneemster die zijn is van voedsel moeras.
In Den Haag die zijn inderdaad bezig met met moerasplantachtig
en je hebt bijvoorbeeld engelwortel en zo allemaal dat
soort. Is die hele markt van
geneeskrachtige kruiden. Die is ook net aan het beginnen
en daar hebben we ook nog theetjes en geurkruiden.
Camuda doet het fantastisch, ja, bij mij wel.
Ja, Dat is interessant. Veel te ontdekken ook.
En, dat gaat over gezondheid, allemaal of gezonder maken van
het land, maar ook dat wij dus gezondere dingen gaaneten.
Ja, dat komt in mijn tijdlijn nu als er een filmpje van
Universiteit van Nederland over een onderzoekster uit Amsterdam
die dus Mensen met reuma en artrose in twee groepjes heeft
verdeeld. En de één kreeg Alleen maar
plantaardig dieet, een puur plantaardig onbewerkt dieet In
de andere groep gewoon de medicatie en het dieet wat ze
hadden. En bij de Mensen met dat pure
plantaardige dieet ging alle ontstekingswaarden gingen fors
naar beneden. Dat is nu een ja is een groot
regulier onderzoek. En zij zegt, ze gingen zo naar
beneden tot het tot het tot de toolbox van de huisarts moet
gaan behoren. Een gezond plantaardig dieet.
Nou, Ik denk dat is hallelujah, Ik ga delen het.
Is ook zo logisch als wat Natuurlijk.
Eigenlijk wel, ja. Ja ja.
Dus dat ben jij nu aan het telen?
Dat zijn wij aan het telen. Ja, ben ik aan het telen dat
doen. Ja, Dat is absoluut waar.
En er zit nog veel meer mogelijkheden in.
Daar ben ik met je eens. En, Ik denk ook dat dit soort
onderzoeken en volgens mij is het ook met Mensen met
psychische problemen is het ook heel belangrijk dat goede
voeding krijgen en ons afweersysteem zit in onze
darmen. Dus ja.
Nou. Dat begint In de darmen.
Want jij hebt zichzelf kanker gehad, Dat is jij eet nu ook
anders. Waarschijnlijk dan toen nou.
Ja ik ja, nou wel iets anders, Maar ik weet niet of ik daarvoor
al zo slecht at. Ja, ik probeer nu zoveel
mogelijk al te plukken wat er bij mij groeit.
Ik ben wel wat bewuster, Maar ik ben ja, Ik ben niet heel erg
veranderd, heb ik het idee? Ik at al.
Niet. Zoveel vlees, ik bewoon.
Nee, Het is ook gewoon geluk. Een pech hè met kanker?
Ja. Tuurlijk, ik bedoel, Ik kan echt
niet zeggen dat dat Dat is, dat bestaat niet, Dat is ook gewoon
per en geluk maar. Je hebt geluk gehad, dus ja, je
bent er nog, ja. Ik zit ook even naar de tijd te
kijken, Marieke, want er zitten tegen het uur aan.
Heb jij nog een leuke vraag, want ik, Ik weet er zelf al wel
eentje namelijk. We hebben het nog helemaal niet
zozeer gehad over de naam van jou.
Ja, mijn stichting, de stichting.
De buffelbes en ja de naam de buffelbes heb je niet voor niks
gekozen. Ik heb die naam inderdaad
gekozen Omdat die buffelbes die die werd gegeten door de
Indianen in Amerika. Als de de buffels hadden
gevangen, en dan gingen ze het vleeseten en dan dan ade ze deze
bes erbij, hè? Omdat het ook Natuurlijk een
gezonde bes is. Wat voor bes is het?
Hoe smaakt? Het, Het is een, Het is een een
soort grote olijfwogbes Alleen dan met meer smaak.
OK, ja, Hij is wat rooier nog rooier, ja.
En, maar is het ook een soort gelijke struik?
Het is een struik de? Olijfwil kan er best 1 grote.
Strook. Ja, Het is niet niet cranberry
achtig. Nee, het groeit echt aan een
struik. En ja, het doet indianen die
leven met met de natuur, hè? Dus die geven we ook terug.
Dat is niet Alleen Maar de indianen zelf, maar alles wat op
aarde is en wat dus dat spreekt mij heel erg aan wat ik in het
begin al zei dat zo. Zo zie ik zelf eigenlijk ook in
elkaar. De inheemse kant daarvan nou.
De manier van omgaan met met mate van Van wat je doet en dat
je ook iets terug geeft of dat je in ieder geval over nadenkt
waar het vandaan komt dat je die die moeder Aarde zeg maar ook.
Eerlijk behandeld. Ja ja zo simpel.
Zo simpel is het en dat kwam dus heel mooi Samen met de naam van
die buffel best en Ik was op zoek naar de naam voor een
stichting, Omdat je als ja als als persoon zeiden.
Ga je wel moeilijk naar een fonds toe of komt een fonds
moeilijk bij jou, terwijl Als je een niet winstgevendde stichting
bent, dan staan die deuren wel open.
Dus dat vandaar de buffel best. Ja en Ik ben ook aan het
buffelen, dus Dat was ook weer. En Misschien Misschien Misschien
ooit wel een waterbuffel. Dat zou helemaal fantastisch
zijn, Maar dat nou ja. De buffelo is Natuurlijk echt
ook een heel belangrijk symbool voor de indianen.
Echt symbool voor mijn broer noemde mijn vrouw Rato Indianen.
Dus nee, Ik heb wel iets met die manier van kijken naar naar het
zijn. Kom een keertje mee In de
zweette? Ja.
Heb je die hier daar? Nou, die hebben we wel nou.
Ja klopt ik. Moet er niet aan denken, maar
goed dat. Is vuur op ik zit te.
Zweten ja nee, Maar ik zit hier al een veel te warm te hebben,
maar nee dus dat nou en dan dan Ik kan jouw Instagram elkaar
trouwens ook aanraden. Want die?
Ja en de cameraman is er nog steeds, zeg maar hè, dus je je
maakt leuke content. Je denkt goed na over hoe je dat
moet doen is dat vak is Natuurlijk nooit weg en je bent
hier dus nu. Naartoe bewogen.
Je bent nu waar je bent. Zie jij ook gewoon je leven lang
dit werk nu verder doen dat je zegt, Ik wil gewoon buiten
blijven pionieren. Ja, Ik wil sowieso buiten
blijven. Ik wil dat wat ik nu heb
gecreëerd blijven onderhouden, Maar ik wil er ook voor zorgen
dat anderen dit kunnen gaan doen.
Dus Ik wil me ook, zeg maar als een soort Misschien wel
ambassadeur opwerpen voor voor dit soort dingen.
Is, Maar ik Ik vind wat ik heel erg merk is dat die samenwerking
met Maarten en de en de Universiteit en ook met
Wageningen dat dat ik hun help om hun ideeën te verwezenlijken
en andersom zijn. Mij helpen om buiten te kunnen
blijven. Zeg maar, dat werkt heel goed,
dus dat wil ik voorlopig niet loslaten.
En, ik zie mijzelf dit inderdaad tot tot het einde doen.
Ja. Nou, Dat is geweldig, toch?
Zeker. Ja, ja, Dat is wel.
Wie dat geweldig is zoals jij nodig hè?
Die wereld veranderen ten goede en.
Ja dat Maar dat is, Dat is nooit mijn eerste insteek geweest, hè?
Ik heb nooit gedacht, Ik ga de wereld verbeteren.
Denk nog steeds niet. Ik denk gewoon, Ik ben graag
buiten. Ik doe graag iets waarvan Ik
denk dat het klopt. Ik denk dat dit klopt, ik doe
het ook voor mezelf, ik bedoel. Komen de dingen naar je toe Als
het ook echt van Van binnenkomt en niet een van de hoogdravend
idee, Maar dat je ook echt bereid bent om de.
De uren te maken de details door te gaan.
De moeilijke momenten door, want Dat is het hè?
Dat Misschien ja Iedereen die er achter de computer zit, laat ik
het zo zeggen die beschouwt dat verbinden met de natuur echt als
iets van. Nou ja, oh, dan wordt alles
geweldig en halleluja, maar Als je het werkelijk doet, het geldt
voor mij ook, hè? Je bent werkelijk op dat land
bezig elke dag met je lijf bezig, dan merk je ook dat je.
Dat het af en toe ook best zwaar is.
Justine niet. Altijd.
De onderhevig aan de grillen van de natuur aan het weer of aan
dat soort dingen. Dus Het is ook altijd heel.
Er zijn heel veel dingen, doe ik ad hoc of hoe zeg je dat ja dan?
Oh, nu is dit gebeurd. Nu moet ik dat doen.
Dat vind ik prettig zelf ook, hè?
Ik bedoel, tuurlijk moet je ook wel nadenken over van wat waar
en wanneer, maar er gebeurt zoveel dat je ook af en toe
gewoon moet moet bijspringen. Nou, Dat is ook wel een
onderdeel van pionier zijn. Je kan soms ook gewoon niet heel
ver vooruit kijken, want je bent iets nieuws aan het doen.
En in mijn geval. Ik ben Natuurlijk wel blij dat
die erkenning is gekomen, hè? Dat het maar, dat kom ik weer op
die wetenschap terug, dus Daarom ja vind ik het ook pionier voor
de wetenschap. En ja, Als je dus zelf denkt van
wat kan ik? Ik merk wel dat Als je Het gaat
doen komt er ook heel veel naar je toe.
Maar dat gebeurde pas toen je echt redelijk richting fulltime
ging. Ja.
Ja, Maar dat heb ik al eerder geleerd en die inzichten heb ik
ook al eerder meegekregen. Je kan niet iets vasthouden, Je
moet ook iets loslaten. Wil je verder kunnen met iets
anders Als je niet kan loslaten, dan kom je er niet.
Nou, Ik vind dat een prachtige eind ja zin van dit hele
verhaal. Ja, dankjewel, Sanne.
Graag gedaan. OK ja.
Mooie dag nog. Jullie ook hoi.
De Voedselbos kaas is een concept van Marieke Karsen en
Frank Gorter. Deze podcast bestaat dankzij
donaties van luisteraars. Vind je deze podcast van waarde?
Ga dan naar voedselboskaas.nl en doneer jouw bedrag voor deze
podcast. Wil je meer over voedselbossen
weten en op de hoogte gehouden worden, wordt dan lid van de
nieuwe vereniging voedsel uit het bos.