Het Duitsland van 1900 zag er enorm uit met die Elzas
Lotharingen met chilesië met oostpruisje.
Het was een enorm land en kijk eens wat er van overgebleven is.
Daar zie je aan dat het voeren van oorlogen dat je dat beter in
het algemeen niet kunt doen, want dan heb jij loopt altijd
kans dat je verliest en dan raak je enorm veel Terry tour kwijt.
Het volwassen kunt u mij horen. Van harte welkom en fijn dat je
luistert naar de eerste aflevering in een reeks van 6
van de Van dom tot dom podcast. Dat is een podcast die we maken
Samen met de Volkskrant en Pardataire reizen.
Afgelopen week is een reis gezelschap op reis gegaan van
Utrecht naar Milaan en elke dag luisterden zij In de bus naar
een college van Maarten van Rossem over de hoogte en de
dieptepunten van Europa. De komende tijd gaan we die
colleges hier ook als losse podcast publiceren.
En vandaag starten we dus met de allereerste en die gaat over
Duitsland. Duitsland ja.
Nou ja, het zijn dus in principe. 6 onderwerpen Als ik
het me goed herinner. En één van die onderwerpen is
het raadsel. Duitsland.
Wat Duitsland stond eigenlijk bekend.
Of was in velerlei ogen was Duitsland een een ja, vooral een
rommelig land. Duitsland bestond tukuiten nog
enorme hoeveelheid te betrekkelijk kleine politieke.
Eenheden kijk 2 grote Beieren en en Pruisen.
Ja. Dat was al even zo.
In Duitsland met name Duitsland bestond als nazi als
samenhangende nazi bestond Duitsland niet.
Dat moet Iedereen zo goed realiseren.
Nogmaals, Het was een verzameling kleine eenheden met
twee betrekkelijk grote eenheden die ik uiteindelijk Natuurlijk
ook leiding hebben gegeven aan de eenwording van de later natie
die er nog niet was, maar en In de vroege 19e eeuw was Duitsland
nog niet een. Nazi zoals wij die kennen?
En die hij wonderlijke avonturen zal beleven, hè?
Duitsland was nog wat wij ervan denken.
Duitsland was nog. Echt bier en Maya.
Ik denk dat de Mensen In de bus die allemaal een telefoon bij
zich hebben, dacht dames en heren trouwens, ik maakte ik doe
deze opname en zittend in een Audi.
We hebben speciaal voor het Duitsland programma hebben we
een Duitse autootje ingehuurd, een heel goede akoestiek van,
dan kan ik wel zeggen. Maar het beste kunt u eigenlijk
even op uw telefoon kijken naar een schilder die heet Karl
Spitsweek. Ja, het zijn hele aardige
schilderijen, en Ik denk dat je die het beste kunt
karakteriseren als bierama Het is.
Hij heeft een schitterend portret gemaakt van een zondagse
wandeling van een familie en daar zie je alles wat Duitsland
toen nog niet was. Duitsland was een rustig
burgerlijk land met burgerlijke normen, enzovoort de hele.
Het waren de de het verschrikkelijke Duitsland.
Dat was zelfs aan de Horizon nog niet zichtbaar.
Je kunt, Het was Natuurlijk ook in die tijd ook een andere
schilder. Kunt u ook even opzoeken?
Dat is frederique, daar heb ik wel eens eerder over gehad op
allerlei terreinen en plaats van een groot schilder.
Misschien 1 grote schilder dan speechweek behaald, andere
ambities en. Frederique is te beschouwen als
een romantische schulden. Het is een soort sombere hoge
romantiek. Ik denk dat je het zo kunt
beschouwen, maar. Nee, er heeft één schilderij
Gebaak, dan zie je een een gruwelijk duister denibles en op
de voorgrond zie je een besneeuwd paadje en op dat
paadje loopt de Franse soldaat. En die Franse soldaat Tiraat
richting het gruwelijke donkere denimals dus je begrijpt, de
Franse soldaat zal tenslotte nietwaar gruwelijke eenzaam
omkomen in een groot Duits donker denneples.
Het is slechts een sterke symbolische werking.
Duitsland is dieper groter, gevaarlijker, Misschien wel dan
de Franse natie. Nu was het zo dat Napoleon al
een flinke opruiming in Duitsland had gehouden tussen al
die kleine. Eenheden maar Duitsland was
absoluut niet de. Het land wat het zou worden, wat
dat moest eerst worden gemaakt, zou je kunnen zeggen.
Laten we ook als voorbeeld geven aan het eind van de 19e eeuw was
de firma Krop waar u vast weleens van gehoord hebt.
Het grootste industriële bedrijf van Europa en een familiegroep
was de rijkste familie van Europa geworden.
We hadden een fantastische villa Laten bouwen.
Ik weet niet, Dat was dat niet deze keer op het programma staat
Misschien eens een keer voor een ander programma, de Villa Hugo
zeer de moeite waard om eens te bezoeken.
Het geeft ook een beetje een wonderlijk idee, Maar de firma
bestond al aan het begin van de 19e eeuw in 18 12, Maar dat was
een firma die had 6 werknemers in dienst en maakten verlies.
En dan gaat de aller oudste kop gaat dood en dan moet de tent
geleid worden door. Mijn zusters, Als ik het wel
heb. En dan is het dus een mini
bedrijf. Het heeft wel ambities, zij
hebben goede ideeën, Maar het is een mini bedrijf.
Het is het midden en kleinbedrijf en Dat is dan aan
het eind hè? We zijn dan ondertussen 75 jaar.
Verder is het grootste industriële bedrijf van Europa
geworden, in feite een soort weer de gang.
Laten we dat mooie Duitse woord gebruiken, nietwaar?
Die karakteristiek is voor de hele Duitse natie.
Want Dat is waar het uiteindelijk Natuurlijk omgaat,
is dat een. Niet geïndustrialiseerde natie
In de loop van de 19e eeuw een geïndustrialiseerde natie wordt
en bij die geïndustrialiseerde natie was het Natuurlijk van Van
immens belang. Wie de leiding daar aan zou gaan
geven en hoe Duitsland eruit zou moeten zien Als het een nazi zou
worden. Want dat moet tot erbij gezegd
worden dat door Napoleon en door het optreden van de Fransen.
In de Napoleon Tisse Jaren was er wel in Duitsland een.
Een soort nationalistisch gevoel geboren, Zonder dat dat maar
meer nationalistisch bonden aan cultuur en taal dan dat het ook
als ze maar specifieke nationale vorm had gekregen, want het
Duits, het Duits als taal werd Natuurlijk ook gesproken door
een groot deel van Oostenrijk Hongarije, het grootste land op
dat moment in Europa en met name in.
Centraal Europa dus de vraag was, zal de Duitse natie zal die
ook inclusief Oostenrijk Hongarije zijn?
Of een deel daarvan? Dat was niet duidelijk.
Of zal het. In feite Alleen dat deel van
Duitsland zijn wat wij nu ook eigenlijk zien Als de Duitse
natie die ondertussen over is een stuk kleiner is geworden
door je eigen toedoen, Maar dat Dat is een zaak van Van later
belang en later aandacht. Dus hoe gaat dat eruit zien?
Er werd toen gesproken van de groot Duitse oplossing.
Dat is inclusief Oostenrijk, Hongarije en de kleinduitse
oplossing. Dat is wat Duitsland tenslotte.
Worden is. En daar zit nog een intermenzo
in 18 48 is 1 fameus revolutiejaar in Europa overal
is revolutie. Zelfs in Nederland hebben we een
soort Nederlandse revolutie gehad en die bestond uit
thorbecke, die man die In de Kamer fluisterend sprak.
We hadden een prachtige idee gevonden dat je.
Aandacht krijgt niet Omdat je extra hard roept of gaat
schreeuwen. Wilt u in godsnaam stil zijn
Omdat hij dat je fluisterend spreekt?
Ik heb dat ooit. Thorbecke deed dat, ik vond het
een geweldig idee. Als ik het wel heb doe, ik doe
dit geheel uit de herinnering. Ik weet niet veel wat thorbecke
maar, Maar ik was opeens een keer op een Amerikaans congres
waren ook een wereldberoemde spreker was Het was daar enorme
beesten ben en lawaai en hij begon op fluisterto en Het was
ik zweer het je. Het was binnen een paar minuten
was het doodstil en hebben ze braaf geluisterd naar de
wereldberoemd spreek. Dus, hoe kwam ik hier nou op wat
betreft? Ja.
Nee, maar vergeten op welk spoor?
Dit liep eerlijk gezegd maar goed in achter achter achter
achter was het. Oh ja, de Nederlandse revolutie
die Natuurlijk typisch Nederlands was, hè?
Wij zijn eigenlijk nu pas de laatste jaren bezig om Nederland
te veranderen in het Kloten land.
Wat zoveel andere landen al een tijd geleden waren geworden.
Mag ik dit even deze politieke uitspraken even bij doen?
Dames en heren koop niet dat u dat er 1 grote groep VVD
stemmers In de bus zit dan. Zit u er een beetje ongelukkig
bij ongetwijfeld, maar goed, Wij hebben een revolutie gehad die
geleid heeft tot de nieuwe constitutie.
En in feite de grondvesting van de Nederlandse parlementaire
democratie, die bij godzijdank nog steeds hebben, maar ook
Duitsland heeft een revolutie gehad en daarvoor is daar is
langdurig vergaderd in Frankfurt, in een soort
Parlement. Waar het met de Duitse natie
naartoe moet moest en Dat is eigenlijk tenslotte totaal
mislukt. Hij is dat.
Daar is niks uitgekomen. Duitsland is.
In feite was niet in staat om een democratische natie te
worden. Velen van de zogenaamde 8.
Toen fietsen de Mensen die daarbij betrokken waren, zijn
teleurgesteld. En geëmigreerd naar de Verenigde
Staten in het medisch idee dat het daar wel democratisch toe
ging wordt en. Dat was toen in zekere zin wel
het geval. Ik moet niet steeds afdwalen.
Omdat ook tevreden de Staten een land zijn, wat vooral excelleert
met het zichzelf beschouwen. Ja het andere land is Nederland.
Dat begrijpt u helemaal. Zo loop ik op twee verkeerde
spoe dus 48 is eigenlijk de Duitse revolutie zou je kunnen
zeggen In de richting van een burgerlijk parlementaire
democratie. Dat is een mislukking geworden.
Degene die de moderne Duitse natie Als je het zo wil noemen
heeft gemaakt, was Bismarck. Bismarck heeft twee oorlogen
gevoerd. Één tegen Oostenrijk, Hongarije.
Ik meen ook nog heen Denemarken, Maar dat wil ik even vanaf zijn
en tegen Frankrijk Natuurlijk in 18, 70 en eigenlijk heeft
Bismarck ervoor gezorgd dat de Duitse natie tot stand is
gekomen. En dat bovendien.
Die Duitse natie in feite de klein Duitse oplossing
representeren. En uiteindelijk is tuk de.
De nieuwe Duitse natie is uitgeroepen.
Dat was Natuurlijk. Natuurlijk ook een beetje tegen
het zere been of ook expres gedaan, namelijk In de
spiegelzaal van het paleis in Versailles.
In feite op Frans grondgebied nadert de Duitsers de oorlog
tegen Frankrijk op superieure wijze hadden gewonnen met een
modern leger, wat modern toegerust was en gebruik maakte
van alle denkbare moderne middelen en ook deels al gebruik
maakten van de superieure kanonnen die de firma Croup zo
geweldig kon leveren aan Duitsland in allereerste plaats,
maar ook vervolgens aan de hele rest van de wereldtrek was.
De grote kanonnen bouwen van de wereld, eigenlijk ook Omdat ze
technisch. Superieur waren in allerlei
opzichten, maar denk je, Je moet zich voorstellen.
Dat Frankrijk Natuurlijk heel Europa op zijn kop gezet had.
Vanaf het begin van de revolutie 17, 89 tot en met het verslaan
van Napoleon bij Waterloo en dat die immense explosie van Van
Energy van Frankrijk dat had. Dat had uiteindelijk niet zo
verschrikkelijk veel opgeleverd. En nu was er een natie op het
toneel verscheen. Die in feite had getoond in die
oorlog tegen Frankrijk, dat die volstrekt superieur was aan de
Franse natie. En daar wordt Natuurlijk ook een
beetje die. Nou ja de de het fundament
gelegd voor langdurige Frans Duitse vijandschap.
Daar hebben wij nu ondertussen een eind aan gemaakt, want
Frankrijk en Duitsland zijn tegelijkertijd tegenwoordig
nietwaar het fundament van de Europese Unie.
Wij horen dat niet graag Natuurlijk, Maar dat zou je toch
wel kunnen stellen, dus In de 19e eeuw niet waar wordt.
Duitsland eigenlijk een natie wat het niet was, wordt het nu
wel. En bovendien wordt het een
specifieke natie en het wordt bovendien niet een parlementair
democratische natie. Het wordt een natie geleid in
feite door. Hoewel ik dat het beste zeggen
door landadem hè de de de Home Bismarck zelf.
Het waren allemaal lui met met een groot landgoed en een huis
erop en zo neo en soort neo feodale types waren.
Het werd als gevolg die die bovendien ook nog een sterke
militaire traditie met zich mee toeren.
Dus Duitsland nieuwe Duitsland, het.
Hebt voor het eerst de nazi die wij kennen, niet waar dat
Duitsland krijgt een Aarts conservatieve, maar op zichzelf
zeer pragmatische regering al. Want ook nadat bismarkt ervoor
gezorgd heeft dat Duitsland een nazi werd, is zij ook langdurig
de leidende politicus van die nazi geweest en.
Dan moeten we het dus terugkeren naar het datgene wat in feite.
Nee na het citrogen die het mogelijk maakt om Frankrijk te
verslaan, die in feite in in een relatief kort tempo.
Zeggen in 3/4 eeuw. Ja staat weer een hele fijne
auto naast ons geparkeerd met met die eigenaardige,
onbeschrijfelijke rotzooi muziek die tegenwoordig populair is.
Dat waar dat heen moet, is mij ook soort van.
Barbarisme juist Als je aan Duitsland denkt, ja, je denkt
aan Schubert, dan denk je van. Waar zijn we toch
terechtgekomen? Een scheet die verschrikkelijke
populaire muziek van tegenwoordig neemt u mij niet
kwalijk dat ik het nu even een kleine zijstapje heb gemaakt,
want We hadden het Natuurlijk een feiten.
In de 19e eeuw overging is over de industrialisering.
Want de eerste natie die geïnddustridiseerd was geraakt.
Dat was vanzelfsprekend Engeland, waardoor Engeland een
enorme voorsprong heeft gehad op allerlei andere landen.
Engeland was een betrekkelijk klein land.
Ik denk dat bij het begin van de industriële revolutie Engeland
ze niet veel meer dan 14 miljoen inwoners heeft gehad Als het dat
al had. Maar Hij heeft Natuurlijk als
gevolg van meer Mensen industriële voorsprong.
Heeft ze Engeland zich ook nog een een zeer omvangrijke empar
kunnen? Verwerven waar ze over zal In de
18e eeuw Natuurlijk mee begonnen waren.
Maar je ziet eigenlijk aan Engeland dat wat was enorm
succes. Je zou die bekende wereld die de
tentoonstelling in in in Londen in Crystal Palace.
Dat zou je kunnen zien Als het hoogtepunt van de Engelse
superioriteit. Maar nu verschijnt er genatie op
het toneel, namelijk de nieuwe Duitse natie in feite door
Bismarck geconstrueerde natie. Die ook op het punt van de
industrialisatie een volstrekt superieure indruk.
Wees te maken. Ik zei het al de firma kop 6
werknemers in 18, 12 en. Ik weet niet hoeveel duizenden
tienduizenden werknemers aan het eind van de 19e eeuw de grootste
industriële onderneming van Europa ondertussen.
Er bestaat zo'n prachtig plaatje.
Misschien kunt u dat vinden op de telefoon waar je dat hele
immense terrein in Essen waar waar coupsen zijn hoofdafdeling
had, waar je dat kunt zien allemaal rol kunnen schoorstenen
hè? Dat is ook heel typisch dat op
oude plaatjes is het beeld van rokende schoorstenen Dat is
altijd. Die heeft bedoeld, want roken,
schoorstenen betekent een dynamische industrie.
Nu zijn rokende schoorstenen altijd negatief.
Natuurlijk Omdat het vervuiling vervuiling is in een ecologisch
niet deugd enzovoort, maar aanvankelijk was dat een late n
19e eeuw Natuurlijk totaal ander.
En eigenlijk slaagt Duitsland erin om een vliegende start te
maken als industriële mogelijkheid en dat werd weer
geholpen door het feit dat men ervoor dat de Duitsers ervoor
gezorgd hebben dat er een soort douane Unie tot stand kwam in
het over het hele Duitse grondgebied.
Want het het nieuwe Duitsland, zal ik maar even zeggen.
Van Bismarck was nog steeds verdeeld in allerlei
verschillende eenheden. Het was nog steeds in sommige
opzichten meer een federatie dan dat het denken aan aan aan Adolf
Hitler. Die loopt even op de
gebeurtenissen vooruit die In de Eerste Wereldoorlog gediend
heeft in het Beierse leger, niet in het Duitse leger, maar in het
Beierse leger. Nou dat dus, Dat was eigenlijk
nog steeds aan de orde, maar ze hadden een solver in, zoals dat
heet gemaakt, een douane Unie. Volg, niet waar dat er
plotseling in? Nou ja, Ik denk wel op dat
moment. De grootste markt ontstond voor
met name ook industriële goederen in Europa.
En daar hebben heeft de Duitse industrie ruimschoots gebruik
van gemaakt. En de Duitse industrie heeft nog
iets anders gedaan. Wat de Engelsen in alle
opzichten hebben nagelaten. En, Dat is eigenlijk dat zij een
een. Zegt de zeg Maar de
universitaire onderzoek, of Laten we zeggen, de de gerichte
wetenschappelijke belangstelling voor techniek?
Kijk veel van die Engelse industriële revolutie was nog
gezellig. Knutselwerk.
Denk aan James Wods weer in feite toch.
Een knutselaar was een briljante knutselaar enzovoort, maar toch
een knutselaar maar. De Duitse industrionele
rebelletje is veel minder. Het werk van knutselaars en veel
meer het werk van lui die ook daadwerkelijk natuurkunde hadden
gestudeerd of scheikunde hadden gestudeerd, want Duitsers hebben
ons ook in feite de moderne. Universitaire utage voor ons
uitgevonden. Want als u zegt dat u een
werkcollege heeft bijgewoond, weet ik veel Omdat u in Amerika
heeft gestudeerd, dan heeft zoiets in Amerika een seminar.
Mijn seminar voelt u al aan uw water.
Dat is helemaal in Engels woord. Dat is een Duits woord.
Dat is een seminaar, niet waar, een werkcollege, een een club
waar je gaat zitten, praten over hoe je wetenschappelijk vooruit
moet, hoe het eruit ziet, wat Je moet doen.
Laat ze maar door oppas bij een werkcollege noemen.
Wij hebben dat woord seminar, Dat is in Nederland nooit veel
geworden, maar denk aan de Engelsen.
De Duitsers hebben de moderne. Wetenschappelijke onderzoeks
universiteit uitgevonden. En de Duitsers hebben daar
Natuurlijk ontzettend veel van gemaakt, want Je moet rekenen
dat. Eigenlijk een groot deel van de
moderne natuurkunde en de moderne natuurkundige en
wiskundige inzichten is, komt dat Duitsland.
Waar werd Einstein hoogleraar nadat duidelijk was geworden dat
hij gelijk had in Berlijn? Hij heeft nog geaarzeld over
leiden heb ik begrepen, maar uiteindelijk gaat hij naar
Berlijn. Nou ja, je weet hoe dat
afgelopen is. Hij zag haar ik direct in 33
uit. Dat gaat helemaal de verkeerde
kans op en Hij is uiteindelijk naar Amerika vertrokken.
En heeft de hele rest van zijn leven in Amerika doorgebracht.
En, Dat is op zichzelf wel interessant dat de Duitsers niet
waar die zo dominant waren, wetenschappelijk in allerlei
opzichten. Elektrotechniek, scheikunde
natuurkunde laat maar zeggen, de basis van hoe de wereld
eigenlijk in elkaar zit. Dat zoek het maar na zeker.
Er waren tuk Denen en Franse allerlei Mensen, Maar de de voor
zover dat universitaire vorm heeft gekregen, was dat in
Duitsland. En Duitsland heeft nog steeds
prima. Universiteiten wijst niks mis
mee, maar Iedereen weet Natuurlijk dat de Als het gaat
om de kern van het wereldwijde industriële universitaire
bedrijf, dan moet je in Amerika zijn.
Voor zo lang Als het duurt, hè? Dat Dat is één van de onbemeest
onbegrijpelijke aspecten van het huidige Amerikaanse regering dat
ze zich feiten tegen de universiteit hebben gericht.
Het is een soort van. Ja wat de abat wat in Misschien
is bekend, staat als Ludwig. Ja, wat was wat is lad, is hem,
Dat is dat Mensen zich verzetten tegen de moderne technologie,
Omdat ze zich door die moderne technologie bedreigd voelen, hè?
Dat je reageert dat je tegen vaccins bent, Dat is lat.
En dat dateert uit de Engelse industriële revolutie, waar Hans
Wevers zich massaal verzetten tegen de introductie van
industrieel werkende weefgetouw lodis.
Maar goed, de Duitse industriële revolutie was ook medegebaseerd
op wetenschappelijke inzichten en dat betekende eigenlijk dat
Duitsland al vrij snel in. Europa de leidende industriële
macht werd. Als ik het me goed te redden,
passeert Duitsland al in 1913. Engeland, hè?
Wat toch ik. Waar het grote voorbeeld voor
velen was geweest en We hebben nog hele lange norm tegen
Engeland opgekeken, al was het maar vanwege de spitfyes, maar
in feite zijn zij dan al naar het tweede plan vertrok.
En is een optreden In de eerste Tweede Wereldoorlog
indrukwekkend, maar niet niet in op het punt van de industriële
ontwikkeling hebben ze Als het gaat om de om de voorhoede van
de techniek hebben ze gewoon grondig de boot gemist, anders
kun je het niet noemen. Gaf het voor betaal van coup,
Maar ik zal nog twee voorbeelden geven van.
Van wetenschappelijk onderzoek en Dat is Rudolf diesel.
Nee ja als u denkt diesel dat dat iets wat met met de
brandstof te maken heeft, dan heeft u het fout en We hebben
zogenaamde dieselmotoren. Daar moet een heel bepaald soort
van brandstof in en dieet diesel waar simpelweg die motoren die
diesel gebruiken. Die zijn ontworpen door een
meneer diesel en meneer diesel heeft uitgevonden.
Die was wetenschappelijk gevormd.
Het heel vreemd dan rijd gekomen.
Ik ben nooit de onbekend. Heeft hij zelfmoord heeft
gepleegd of overboord gewaaid is op van op de boot naar Engeland.
Dat is daar onduidelijk. Ah de buurman gaat aan de slag.
Een dieselmotor werkt fundamenteel anders dan een
benzinemotor, een benzinemotor. Daar wordt de ontbranding
geregeld door een bougie. Elektrisch folkje, Ik weet niet
of die moderne bougies eruit zien, eerlijk gezegd, maar door
een elektrisch vonk maar een diesel is een zogenaamde
zelfontbrander. Dat wil zeggen de de de druk In
de cilinder wordt heel erg hoog en zodanig hoog dat hij
uiteindelijk zorgt voor zelfontbranding.
Er is wel een soort groeikasje, Maar dat is om de zaak aan de
gang te krijgen, maar uiteindelijk en nu wil het geval
dat puur natuurkundig gezien dat wist diesel dus de baas daarvan
is die motor ontworpen. Is hoe hoger de temperatuur, hoe
efficiënter de verbranding, hoe meer kracht er wordt geleverd.
Iedereen die in dieselmotor in zijn auto heeft weet dat dat zo
is Als je overstapt van een benzinemotor naar een
dieselmotje dat die dieselmotor al al weet ik veel onder de 1000
toeren als een Max in ieder geval en In de Mensen
hoeveelheid kop geproduceerd. Wat een benzinemotor moet je
altijd met het schakelpootje. Arm zo moet dat niet warm met je
toer moet maken om. Koppel te produceren dus de
dieselmotor. Ja, Het is gek eigenlijk dat dat
we de dieselmotor In de ban hebben gedaan.
Ik geef toe, ik moet hier ook weer niet ontsporen, Maar dat is
een hele wonderlijke en naar mijn idee fundamenteel onjuiste
beslissing. De dieselmotor is zeer veel
efficiënter dan een benzinemotor.
Bovendien is die Omdat hij wat zwaarder geconstrueerd is
vanwege die hoge temperatuur en druk is die in het algemeen een
stuk betrouwbaarder. Kortom, de dieselmotor is een
superieur aggregaat. Even afgezien van elektromotoren
die in allerlei opzitten nog veel efficiënter zijn.
Maar daar. Zullen we nu even vanaf stappen
en de dieselmotor is dus uitgezonden door Rudolf diesel
en Omdat er een speciaal soort brandstof in moet die noemen we
ook diesel, Maar dat heeft eigenlijk nou ja, zochten naar
een naam en een dochter. Daar is Rudolf diesel en dat en
dan hebben we ook nog het het haberbos proces.
Dat is ook kunnen de Duitsers uitgevonden, namelijk door
meneer Haber, die Haber was een universitair geschoold.
Scheikundige en daar gaat het eigenlijk om de productie van
kunstmest. Want de landbouwbreiden zo sterk
uit hoe we haalden we vroeger kunstmest vandaan dat we als
vogelpoep je had eilanden in in Zuid-Amerika.
Daar hadden de vogels al 10.000 jaar gepoep zal ik maar zeggen.
Dus de lage vogel lage vogelpoep van meters en meters en meters
dik en die vogelpoep is is geweldig bemesting voor het voor
het land. Echt ja, op je auto is de
hoogste ongelukkig. Je raakt er niet bemest door,
maar op het land is er en al die vogelpopt de guano geheten.
Die hebben we afgegraven en Het was een groep wel duidelijk dat
dat het op zou raken, dus dat we een ander proces zouden moeten
verzinnen om zelf in feite kunstmest te maken en maar om
kunstmest te maken. Zoveel was wel duidelijk.
Moest je in feite stikstof gebruiken en wel die stikstof,
want je weet dat In de lucht die wij inademen zitten Als ik het
wel heb 70% stikstof, maar die is inert die die die.
Reageert chemisch niet en wat meneer Haber heeft uitgevonden,
is een proces waardoor die stikstof waarvan we dus genoeg
hebben, want 70% van al onze. Die steeksel waardoor die
zodanig bewerkt kan worden dat hij in verbinding aangaat en als
hij die verbinding aangaat, niet waar?
Ik denk met, Ik weet niet wat Het is met één h 3, dat weet ik
moet ik zeggen dat mijn scheikundige kennis hier zo lang
geleden is en zo bestoft is dat ik het niet precies meer weet,
maar in ieder geval slaagt haber der in om het een proces te
ontwerpen. Het haberbos proces.
Wat heeft die bos ermee te maken?
Bossen is Natuurlijk een andere bekende naam van 1 grote Duitse.
Industriële maatschappij die heeft eigenlijk de industriële
aspecten ervan, hè? Want Je kunt dus scheikundig
proces kun je zeggen, dat moet je zo doen, maar om het op grote
schaal te doen is vaak een lastige zaak.
Daarvoor heb je iemand nodig die in staat is?
Nee, Je kunt bijvoorbeeld heel goed een auto bouwen met zn
tweetjes in een garage. Dat is helemaal niet zo'n
probleem als jij voortaan een beetje een leuke autootje
geworden is, dan zeg je, nou ja, We moeten in serie worden
geproduceerd. Kom dan loop je toch de hele
hele andere problemen aan dan in je eigen garage.
Hoe bouw je een auto een serie, hè?
Dat hebben we een nagel, dat heeft een revord Laten zien hoe
je dat moet doen en die is tijdelijk ook de grootste
ondernemer ter wereld geweest. En heeft zelfs een soort van
ideologie gecreëerd, het fordisme.
Dus je ziet ook abra bosh aboves.
Ja. Die is eigenlijk heel treurig
aan zijn eind gekomen Als ik het me goed herinner Omdat hij In de
Eerste Wereldoorlog meegewerkt heeft aan de productie van
gifgas als wapen In de Eerste Wereldoorlog en.
Ja, dat heeft hij gedaan. Dat was Natuurlijk.
Ja, was zeer nationalistisch. Alle Duitsers waren zeer
nationalistisch, was ook een sterke wat ik al zei militaire
traditie in Duitsland. En nou ja, zodoende heeft die ex
zijn wetenschappelijke kennis ten dienste gesteld van wat
uiterlijk eindelijk en trouwens een volstrekt zinloze
ontwikkeling bleek te zijn, namelijk gifgas.
Dat heeft wel eens gebruikt, maar niet niet echt, Maar we
zien hier dus dat Duitsland. Van een brave beetje, want dat
ik kijk nog even naar die schilderijen van spitsweek en
Misschien dat u ook daar tussendoor als u als u gaat
bieden. Maje heeft ingetypt.
Je hebt ook van die prachtige Bieraden Maaier Interieurs.
Dat is eigenlijk burgerlijk simpel.
Ja dus niet niet Trump trumpiaans burgerlijk.
Dat is een andere vorm van burgerlijkheid, Maar het het
zijn vaak prachtige interieurs. Maar je begrijpt ook dat in dat
zijn interieurs. Laten we zeggen, die die nog pre
industrieel zijn. Waar je nog een soort kalmte
heerst, een soort rust heerste. Nou ja, denk aan die wandelende
familie van een kaal spitsweek en zoekt u maar op de de armen
dichter van Kaalspiet week. Dat is ook wel vrij en vrij
geestig schilderij. Nou ja, en dat Duitsland dat
Duitsland dat verdwijnt in zekere zin.
Ja, Misschien dat er op het platteland allemaal dorpen
overblijven en wat daar ben je vaak verbaasd over.
Dat dat. Zeker tot ver na de Tweede
Wereldoorlog Natuurlijk vaak op het platteland.
De wereld toch niet zo verschrikkelijk veranderd was
als dat Natuurlijk stedelijk In de steden het geval was geweest.
Maar dat is wat de transformatie van Duitsland is van politieke
aard. Die is van nationale aarde In de
zin dat Duitsland In de loop van de 19e eeuw een natie wordt,
namelijk de natie die wij kennen.
Nou, ik moet dat eigenlijk een beetje amenderen, want die natie
was veel groter dan de natie die wij nu kennen, want We zijn
Duitsland heeft later Natuurlijk in zijn.
Ja, Dat is een hele nuttige historische les overigens, want
kijkt u maar, oh, kan u ook op uw telefoon even kijken hoe het
ziet Duitsland eruit in 1900. Want Dat is inclusief chiles je,
inclusief oostprise. Dat hoorde daar allemaal bij.
En, dat zijn ze allemaal kwijtgeraakt.
Bovendien hadden ze dat. Moet ik er nog wel even bij
zeggen in die oorlog tegen Frankrijk in achttienzeventig
hadden zij ook Elsas Lotharingen ingepikt.
Wat ze beweerde in een deel van Elvis lotering wordt toch al
duitsgesproken, dus dat hoort bij ons en niet bij Frankrijk.
Waar ik geloof, veroveringen van Lodewijk de 14 die dat wilde,
dat wilde ze terug om het maar zo te zeggen.
En, en dat hebben we stuk weer terug moeten geven nadat ze de
Eerste Wereldoorlog hadden verloor.
Dus ja, het het het Duitsland van 1900 zag er enorm uit met
die Elzas Lotharingen met chilesië met oostpruis.
Het was een enorm land en kijk eens wat er van overgebleven is,
hè? Het is een soort, nou ja, daar
zie je aan dat het voeren van oorlogen dat je dat beter in het
algemeen niet kunt doen, want dan heb je loopt altijd kans dat
je verliest en dan raak je enorm veel terrie toer kwijt.
Want chilesië zijn ze kwijtgeraakt aan Polen.
Oostpruizen bestaat niet meer, Dat is de midden gedeelte.
Dat is een stukje Rusland geworden en een stukje Polen
geworden. Dat is het dus niet.
En Els als loteringen hebben ze in 1918 weer terug moeten geven.
Frankrijk. En desondanks doet Duitsland het
eigenlijk? Ja, Misschien moet je Duitsland
vergelijken met een vulkaan. Tweemaal in een gigantische,
gerubelijke eruptie heeft heeft geproduceerd, maar dan heb je
vaak dat vulkanen dood raken dode vulkaan.
Soms komt er nog zo'n kringeltje roken uit, Maar het is eigenlijk
niks meer. Dat kringeltje rook is de AFD,
daar moeten we het nog over hebben in een ietsje andere
aflevering van deze serie, maar daar zullen we het nog wel over
hebben. Ja, Ik denk dat Duitsland in
allerlei opzichten en doden vulkaan is.
Dat neemt niet weg dat het Natuurlijk nog steeds de
belangrijkste Europese natie is. Industrieel ook de belangrijkste
Europese natie is financieel in allerlei opzichten Natuurlijk
het drijven anker van de Van de euro van het eurogebied.
Daar zullen we het ook nog over hebben overigens, Maar dat is
allemaal het gevolg van de zeer succesvolle, uiteindelijk ook
wetenschappelijk gefundeerde industriële revolutie die
Duitsland heeft doorgemaakt In de 19e eeuw.
Want dat begint Natuurlijk, nou ja.
Ergens rond halverwege de eeuw Ik heb het voorbeeld van koop
gegeven er van. Niks naar naar een gigantische.
Ja Misschien ook staat ook vast wel in uw telefoon een leuk huis
waar waar krop geboren is. De ondernemer Crop geen gelukkig
mens trouwens een beetje een depressieve ziel en nou ja.
Maar een geniale ondernemer was vaak zo depressief dat hij in
zijn bed bleef liggen, maar hij kon kennelijk zijn bedrijf prima
leiden, deed veel voor zijn arbeiders.
Dat moeten nabij gezegd worden, was zo'n heel paternalistische
ondernemer zoals je ze had in het begin van de industriële
revolutie. De ondernemers zijn een stuk
minder paternalistisch geworden. Is mijn intrek over de hele
linie helaas een sociaal bewustzijn is er niet op vooruit
gegaan. Sinds die tijd.
Maar wat hij kijk even naar het huis waar hij geboren is.
En dan zoekt u op Villa Hugo? Villa en dan Hugo H uw omroep
GEL Villa Hugo is namelijk het huis wat Hij heeft Laten bouwen
toen hij ondertussen de succesvolste ondernemer van
Europa was geworden. En Het is eigenlijk in allerlei
opzichten, zeker toen het gebouwd werd, volstrekt
hysterisch ding, maar heel karakteristiek eigenlijk voor de
Duitse industriële ontwikkeling. Want Crop Crop was bang voor dat
het Huis In de fik zou gaan. Dus het moest zo ontworpen
worden dat het eigenlijk onbehandbaar was hè?
Dat bovendien voorzien van alle alle moderne technologische
gemakken dat je denkt. Ik wist niet dat het kon, Maar
het had. Airco had een moderne
verwarming, Het was Het is in kijk maar op de plaatjes
gigantisch ding werkelijk reuze, u kunt het bezoeken, Ik heb het
ooit bezocht. Het is zeer de moeite waard,
zijn kinderen hebben het Laten we zeggen aangepast.
Hij had ook niks met ornamentering, dus Dat was
gewoon één kaal gigantisch. Huis geloof.
Ben nou even vergeten hoeveel kamers, maar daar 329 kamers
ofzo dus Het was. Het was flink wat Het was, zo'n
zo'n typische, onbewoonbaar reuze huis, Maar het was dus
technologisch was. Het was het waarschijnlijk het
modernste huis wat er op dat moment In de wereld ooit gebouwd
was. Of het ook daadwerkelijk
onbewoonbaar is, is nooit op de proef gesteld, Maar het zat
solide in elkaar. Dat kun je rustig stellen.
Hij bemoeide zich ook met alles wat met de bouw van Villa Hugo.
Te maken had. Hij is ook voor Villa Hugo een
speciale spoorlijn aangelegd. Dat is ook een station voor
Villa Hugo. Je kon met dat station bij bij
de bij de erbij komen. Dat geeft wel een beetje aan,
nietwaar? Wat de grootste ondernemer van
Duitsland. Hoe verder je het in feite
gebracht? Dat is ook nog wel interessant
dat hij had een proces uitgevonden waarmee je wel zeer
succesvolle colonne kon bouwen, waarbij staal gegoten kon
worden. Maar dat wou aanvankelijke
Duitse leger niet aan. Die hadden Bronzen Kanonnen
Voorlades in plaats van achterlades en oscoop was
Voorladen echt soms weet je komt doen.
Je moest een achterlader hebben, maar had hij groot gelijk in nou
dan allebei opzichten. Technisch had hij groot gelijk,
maar u weet militairen zijnaard conservatief en in het algemeen
ook bezig om de laatste oorlog te winnen, hè?
De oorlog die ik de vorige keer Misschien verloren is, maar die
gaan ze nu winnen. Wat dat betreft is, is de
Oekraïne Natuurlijk een heel merkwaardig zaak.
Dat we daar zien dat je hoe hoe eigenlijk de oorlogvoering die
wij ons hadden voorgesteld dat die Natuurlijk verdacht veel
leek op de Tweede Wereldoorlog, dat die dat die totaal veranderd
is. Dit is een volkomen nieuw TYPE
van oorlog, althans deels. Wat hoogst interessant is om te
weten Natuurlijk, want je ziet wel ja, je hebt.
Het is een droomoorlog geworden. Dat sluit weer leuk aan op het
korte debatje wat we hiervoor hadden over de de de verdwaalde
drones van de Russen. Maar ja, dat nee breng kennelijk
ook risico's met zich mee. Maar technisch technologisch is
de oorlog bezig ingrijpend te veranderen.
En wat eigenlijk? Ja, je zou eigenlijk de
Oekraïners moeten belonen voor het feit dat ze ook zo inventief
zijn in dat technologisch gefundeerde veranderingsproces.
Maar Groep is de man die dat doet In de 19e eeuw. het Duitse
industrie doet dat In de 19e eeuw.
En net heeft Duitsland in feite zon, beetje denk ik.
Nou ja technologisch is Duitsland te leider.
Dan wereldwijde industriële revolutie denk ik.
En dan komt Amerika op in een ongekend tempo en die nemen in
allerlei opzichten de leiding over dat Amerika Natuurlijk al
rond 1900 verreweg de grootste industriële mogendheid was.
Maar in Europa was dat Zonder twijfel Duitsland een nieuwe
aanwezigheid, een verstoring Natuurlijk van het hele.
Europese evenwicht van grote macht waar in Engeland en
Frankrijk Natuurlijk zo lang. Een dominante hol hadden
gespeeld. Maar Duitsland heeft dat
verstoord en. Of dat ons nou twee weer nou in
ieder geval gewoon heeft ons dat de Tweede Wereldoorlog gekost.
Om de vulkaan eruit te krijgen. Hoeveel tijd hebben we hieraan?
Het is ongelooflijk. Dames en heren, mijn opdracht
was 40 minuten, Het is 38 minuten en ik schenk u die twee
minuten dat u even tevreden naar buiten kijkt dat u denkt.
Daar rijden wij door het schitterende Duitse
cultuurlandschap en dan hebben we ook nog geluisterd.
Niet maar naar de opkomst van Duitsland als industriële
mogendheid. Zonder die industrialisatie was
het gewoon gebleven. Wat het altijd was en sommigen
zullen daarbij stilletjes denken.
Was dat men zo geweest? Tot zover deze allereerste
aflevering van de Van dom tot dom podcastreeks.
De volgende keer gaan we door en Als je die aflevering niet wilt
missen, klik dan op volg of abonneer in je podcast app.
Want dan krijgen die vanzelf te zien en kun je niet wachten, dan
kun je de hele reeks nu al in één keer luisteren door te
klikken op de link In de shownotes.
Ja, Misschien moet je Duitsland vergelijken met een vulkaan.
Ik heb vaak gezegd, heb ik ook niet zelf verzonnen?
Natuurlijk. Dat kan Iedereen ook zien dat
Natuurlijk Duitsland in zoverre vrij wonderlijk is dat het het
die eerste helft van de 20e eeuw werkelijk de meest gruwelijke
leiding heeft gehad in een aantal punten die maar denkbaar
is. Wil je meer weten over de
geschiedenis van Duitse bondskanseliers?
We hebben een luisterboek voor je klaarstaan.
Daarin hoor je de verhalen van Adenauer tot Merkel.
Duitsland na 45 is in allerlei opzichten een uitgebluste
vulkaan. Download het luisterboek Duitse
bondskanseliers via de link In de shownotes.