1 00:00:03,460 --> 00:00:07,040 Maar hij bent door zijn eigen tijd genoten wel gezien als een 2 00:00:07,050 --> 00:00:10,570 radicaal, hè? Maar hij was in essentie niet 3 00:00:10,890 --> 00:00:13,860 radicaal. Al denk ik dat dat die geest van 4 00:00:13,870 --> 00:00:17,320 thorbecke toch een hoogste ingewikkelde zaak is, hè? 5 00:00:17,330 --> 00:00:21,550 De thorbecke, de VVD er daar daar moet je echt helemaal vanaf 6 00:00:22,190 --> 00:00:26,390 door bekken is is ja wie niet een kind van zijn tijd en was 7 00:00:26,400 --> 00:00:29,740 sterk beïnvloed door de romantische organische 8 00:00:29,770 --> 00:00:32,840 geschiedt. Beschouwing die die opgepikt had 9 00:00:32,850 --> 00:00:36,160 in Duitsland in de eerste helft van het Van de 19e eeuw. 10 00:00:36,190 --> 00:00:44,170 Het verlos, u kunt u mij horen. Thorbecke hadden we ook nog. 11 00:00:44,850 --> 00:00:47,180 Ja, Dat is een lang verhaal. Ik weet niet of je dat nu wilt 12 00:00:47,190 --> 00:00:51,200 doen, of dat je een klein deeltje een klein deeltje begin 13 00:00:51,210 --> 00:00:55,040 deel ofzo noem de rest daarna. Oké, dat kan nou, dat moeten we 14 00:00:55,050 --> 00:00:59,270 dus terug naar barbeque. In feite, waarschijnlijk de 15 00:00:59,280 --> 00:01:04,230 enige politicus Nederlandse politicus van de 19 eeuw. 16 00:01:04,239 --> 00:01:08,210 Waar althans, een deel van de bevolking wel eens van heeft 17 00:01:08,220 --> 00:01:12,100 gehoord, hè? Nou Misschien dat een ander deel 18 00:01:12,110 --> 00:01:14,750 nog iets weet van het kinderwetje waar we een houten, 19 00:01:14,760 --> 00:01:18,060 Maar het zal niet veel wezen, maar thorbecke is toch wel 20 00:01:18,070 --> 00:01:22,110 iemand die een een soort nationale held is geworden? 21 00:01:22,960 --> 00:01:25,710 Helden, ja, Ik weet niet of hij het zelf leuk had gevonden, maar 22 00:01:25,720 --> 00:01:28,070 hij hielp zijn via weet hij was wel ijdel heb ik. 23 00:01:28,130 --> 00:01:32,400 Grepen en de doorbraak zijn van de weinige politici, waarvan bij 24 00:01:32,410 --> 00:01:34,880 mijn weten meerdere standbeelden in Nederland staan. 25 00:01:35,570 --> 00:01:38,830 Thorbeckeplein Natuurlijk de staat in in zijn geboorteplaats 26 00:01:38,840 --> 00:01:41,520 Zwolle staat volgens mij een standbeeld, staat in Den Haag 27 00:01:41,530 --> 00:01:45,560 ergens een standbeeld. Dat is al heel opmerkelijk toch 28 00:01:46,070 --> 00:01:47,920 hè? Want Wij zijn geen standbeelden 29 00:01:47,930 --> 00:01:50,480 land, dan moet je toch wel Willem van Oranje. 30 00:01:50,490 --> 00:01:53,110 En nou ja, We hebben het wel eens gehad over het standbeeld 31 00:01:53,120 --> 00:01:56,960 van Pim Fortuyn, waarmee het wel bijzonder droevig maar volkomen 32 00:01:56,970 --> 00:02:03,960 terecht slecht afgelopen is. Doorwerken is geboren in 17 98 33 00:02:03,970 --> 00:02:06,640 weer op de drempel van de 19e eeuw dus. 34 00:02:06,650 --> 00:02:10,949 En daar ben ik dus overleden in 18 72. 35 00:02:10,960 --> 00:02:17,220 Dus Hij is 74 jaar oud geworden. En is, zoals wij allen weten, de 36 00:02:17,230 --> 00:02:20,950 maker van de grondwet van achttienachtenveertig, al moet 37 00:02:20,960 --> 00:02:24,100 je daarbij Natuurlijk goed realiseren dat die dat ook heeft 38 00:02:24,110 --> 00:02:28,400 gedaan In de context van een tijd met Mensen die ook 39 00:02:28,410 --> 00:02:32,220 sympathiseerde met de nieuwe ideeën die die hij ontwikkeld 40 00:02:32,230 --> 00:02:34,620 had over die. Hij heeft het niet Alleen 41 00:02:34,630 --> 00:02:37,980 gedaan, Maar het probleem met dit soort van dingen is altijd 42 00:02:37,990 --> 00:02:42,040 dat dat er dan één persoon uit de geschiedenis omhoog lijkt te 43 00:02:42,050 --> 00:02:46,250 steken en dan dat alle anderen. Dat die vergeten worden, dus dat 44 00:02:46,390 --> 00:02:49,530 Dat is toch wel een zaak van gewicht om je dat te realiseren. 45 00:02:50,040 --> 00:02:53,530 Het thorbecke was zelf een outsider bij uitstek. 46 00:02:53,540 --> 00:02:56,410 Er was geen lid van de Nederlandse of zijn familie was 47 00:02:56,420 --> 00:02:59,950 geen lid van Van het apeldoornsche of van Van de 48 00:02:59,960 --> 00:03:02,710 Nederlandse burgerlijke elite? Absoluut niet. 49 00:03:03,120 --> 00:03:06,440 Het was een familie die oorspronkelijk uit Duitsland 50 00:03:06,450 --> 00:03:09,750 kwam, die ook ook nog steeds intensieve contacten onderhield 51 00:03:09,760 --> 00:03:15,280 met Duitse familieleden. Zijn vader was tabakshandelaar, 52 00:03:15,290 --> 00:03:20,280 maar die tabakshandel die floreerde In het geheel niet en 53 00:03:20,290 --> 00:03:22,420 is ook op een goed moment op de fles gegaan. 54 00:03:22,430 --> 00:03:26,470 En Je kunt wel zeggen dat de familie Thorn bekken en nogal 55 00:03:26,500 --> 00:03:29,760 armoedig leven leiden en dat zijn vader. 56 00:03:30,580 --> 00:03:34,020 Eigenlijk kennelijk vrij snel heeft ingezien dat hij een heel 57 00:03:34,030 --> 00:03:38,050 getalenteerde zoon had voortgebracht en altijd zijn 58 00:03:38,060 --> 00:03:41,800 ambities die zo wanhopig, want Hij heeft de hele die vader de 59 00:03:41,810 --> 00:03:43,350 hele rest van zijn leven niks gedaan. 60 00:03:43,720 --> 00:03:47,870 Die werkloos gebleven komt, maar geen lullig baantje vinden. 61 00:03:47,880 --> 00:03:51,680 Nou, Dat is eigenlijk een heel droevig lot en die heeft al zijn 62 00:03:51,710 --> 00:03:55,070 ambities geprojecteerd op de jeugdige thorbecke, die 63 00:03:55,080 --> 00:03:58,630 inderdaad een een Zonder meer een briljant verstand had. 64 00:03:58,640 --> 00:04:00,950 Daar hoeven we helemaal niet verschrikkelijk moeilijk over te 65 00:04:00,960 --> 00:04:02,570 doen. De jonge thorbecke was een 66 00:04:02,580 --> 00:04:06,560 briljant. N ongekende ijverig iemand en 67 00:04:06,570 --> 00:04:09,690 heeft dus ook een formidabele carrière gemaakt. 68 00:04:09,700 --> 00:04:11,530 Dat staat als een paal boven water. 69 00:04:12,020 --> 00:04:19,110 Hij studeert letteren in Leiden en daar doet hij doet ook mee 70 00:04:19,120 --> 00:04:22,370 aan aan enkele prijsvragen waarbij een essay moest 71 00:04:22,380 --> 00:04:26,850 schrijven over een onderwerp en Dat is allemaal In het Latijn. 72 00:04:27,240 --> 00:04:30,350 Eigenlijk is die zou je kunnen zeggen, zijn oude letteren, Maar 73 00:04:30,360 --> 00:04:32,570 de indruk is toch dat hij een soort classicus wel eens 74 00:04:32,580 --> 00:04:35,170 geworden. En wat mij Natuurlijk wat 75 00:04:35,180 --> 00:04:39,020 Natuurlijk mijn onbegrensde zouden zie opwekte geen Steven 76 00:04:39,030 --> 00:04:46,650 slokje water nemen. Was dat die op zijn 22e op zijn 77 00:04:46,660 --> 00:04:51,150 22e al gepromoveerd was. Nou was promotie toen wel wat 78 00:04:51,160 --> 00:04:54,520 anders dan nu, maar toch? Dan denk je jongen jongen jongen 79 00:04:54,740 --> 00:04:58,770 dat ik dat nog 17 jaar extra nodig voor heb. 80 00:04:58,800 --> 00:05:02,280 Als Hij is op zijn 22e is hij gepromoveerd op een 81 00:05:02,290 --> 00:05:04,830 proefschrift, wat ook In het Latijn gesteld was. 82 00:05:06,260 --> 00:05:08,970 Ik denk dat de meeste Mensen die tegenwoordig van het gymnasium 83 00:05:08,980 --> 00:05:12,480 komen na als die 3 kreupele zinnen In het Latijn kunnen ze 84 00:05:12,490 --> 00:05:14,680 nog eventjes teveel, dus Dit is ook wel een. 85 00:05:15,020 --> 00:05:18,710 Dit duidt toch ook wel op betrekkelijk unieke talent en 86 00:05:18,720 --> 00:05:22,490 dan gaat hij een aantal jaren naar Duitsland, waar die waar 87 00:05:22,500 --> 00:05:26,430 die eigenlijk colleges volgt aan meerdere universiteiten. 88 00:05:26,440 --> 00:05:31,530 En hij raakt eigenlijk zeer onder de indruk van Duitse 89 00:05:31,540 --> 00:05:35,640 filosofische en geschiedt filosofische denkbeelden. 90 00:05:35,650 --> 00:05:40,050 Hij wordt eigenlijk een. Hij eigent zich een heel 91 00:05:40,060 --> 00:05:45,170 romantisch, organisch organische geschiedenis beschouwing toe? 92 00:05:45,600 --> 00:05:50,430 Hij is niet niet, Hij is niet een stad, niet zeer sympathiek 93 00:05:50,440 --> 00:05:53,970 ten opzichte van universele waarden van de verlichting. 94 00:05:54,160 --> 00:05:58,410 Het is meer zo dat je alles moet zien in zijn eigen context, met 95 00:05:58,420 --> 00:06:02,300 zijn eigen traditie, met zijn eigen gevoeligheden en 96 00:06:02,580 --> 00:06:05,490 eigenaardigheden. En dat klinkt Natuurlijk heel 97 00:06:05,500 --> 00:06:08,510 anders dan thorbecke, de liberaal, maar in die zin was 98 00:06:08,520 --> 00:06:11,560 hij een. Een een niet niet zeker niet een 99 00:06:11,950 --> 00:06:16,880 liberaal in in Laten we zeggen, de moderne Engelse betekenis van 100 00:06:16,890 --> 00:06:20,300 dat woord liberalism. Nee, Dat was hij zeker niet. 101 00:06:20,310 --> 00:06:22,330 Hij was in dat. Eigenlijk was hij een 102 00:06:22,340 --> 00:06:26,700 conservatief, hij moest ook niks hebben van een revolutie en in 103 00:06:26,710 --> 00:06:30,320 zekere zin zou je kunnen zeggen waar ze een hele idee van de 104 00:06:30,330 --> 00:06:33,650 aanpassing van het Van het institutionele structuur van 105 00:06:33,660 --> 00:06:37,180 Nederland aan de veranderende omstandigheden. 106 00:06:37,470 --> 00:06:39,700 Dat, dat moet je niet revolutionair zien. 107 00:06:39,830 --> 00:06:44,380 Maar eigenlijk als een hij wilde liever dat de revolutie vermeden 108 00:06:44,390 --> 00:06:47,440 werd en dat het een geleidelijke organische ontwikkeling zou 109 00:06:47,450 --> 00:06:49,370 zijn. En hij vond wel dat door 110 00:06:49,380 --> 00:06:52,220 veranderende maatschappelijke omstandigheden ook de 111 00:06:52,230 --> 00:06:56,840 instituties veranderen moesten Omdat je anders zoveel fricties 112 00:06:56,850 --> 00:06:59,240 zou krijgen tussen de samenleving. 113 00:06:59,250 --> 00:07:02,520 Enerzijds, hè? De organisch veranderende 114 00:07:02,530 --> 00:07:06,170 samenleving enerzijds en de instituties dat het fout te 115 00:07:06,180 --> 00:07:11,000 kunnen gaan creëren, evolutie en bloed en allemaal narigheid wat 116 00:07:11,010 --> 00:07:13,740 je niet wilde. Vandaar, maar hij werd door zijn 117 00:07:13,750 --> 00:07:17,870 eigen tijdgenoten wel gezien als een radicaal, hè? 118 00:07:17,990 --> 00:07:22,060 Maar hij was in essentie niet radicaal, zou je kunnen zeggen, 119 00:07:22,550 --> 00:07:26,230 we zullen zo kunnen zien hoe dat dan zich verder, hoe dat verder 120 00:07:26,240 --> 00:07:29,020 verloopt. Wat betreft zijn zijn openbaar 121 00:07:29,030 --> 00:07:34,260 optreden thorbecke In het openbaar was stijf hakerig, 122 00:07:35,290 --> 00:07:39,210 Laten we werkelijk, We hadden het nou toevallig over popie 123 00:07:39,220 --> 00:07:41,960 Jopie. Ik denk dat heb thorbecke. 124 00:07:42,010 --> 00:07:46,080 Wel de minst popi op achtige figuur is geweest uit de 125 00:07:46,090 --> 00:07:49,230 Nederlandse politieke geschiedenis in alle opzichten. 126 00:07:49,590 --> 00:07:55,760 Hij was kil, hij was arrogant en nou ja, het en tegelijkertijd 127 00:07:55,770 --> 00:08:01,980 was hij ook 1, 1 1 romantische man in in kleine kring en ook in 128 00:08:01,990 --> 00:08:07,430 zijn huwelijk, want Hij is op zijn 38e gehuwd met een 19 jaar 129 00:08:07,440 --> 00:08:10,860 jongere vrouw. Én uit alle bronnen blijkt ook 130 00:08:10,870 --> 00:08:15,210 uit zijn hele correspondentie. Lijkt, hij was dol op die vrouw. 131 00:08:15,510 --> 00:08:19,740 Het is steeds lief engeltje. En ja, mijn knopje nou met dat 132 00:08:19,750 --> 00:08:23,920 soort van Van dingen letterlijke dingen die ben Ik ben ik 133 00:08:23,930 --> 00:08:26,060 eigenlijk vergeten hoe dat precies zit? 134 00:08:26,070 --> 00:08:29,560 Maar goed, het Het was een. Het was een uiterst gelukkig 135 00:08:29,570 --> 00:08:31,800 huwelijk. Dat is toch betrekkelijke 136 00:08:31,810 --> 00:08:34,679 zeldzaamheid was een zeer gelukkig huwelijk. 137 00:08:34,690 --> 00:08:38,740 Sala was ook alles wat hij schreef en en nou ja, en hij was 138 00:08:38,750 --> 00:08:42,240 eigenlijk, zij overlijdt Als ik het wel heb, twee jaar voordat 139 00:08:42,250 --> 00:08:45,200 hij overlijdt. En dat, Dat was voor hem een 140 00:08:45,600 --> 00:08:48,220 volstrekt dramatische, dramatische. 141 00:08:48,560 --> 00:08:53,090 Hij was ook in kleine kring dol op muziek of kunst en stelde 142 00:08:53,100 --> 00:08:56,480 vergaderingen uit om naar muziekuitvoering te kunnen gaan. 143 00:08:56,720 --> 00:09:00,570 Maar hij vond dat hij in zijn publieke optreden moest hij 144 00:09:00,580 --> 00:09:05,710 afstand houden, moest die cool zijn arrogant zijn, mocht hij 145 00:09:05,720 --> 00:09:09,610 zich nooit verspreken. Nou ja, kortom, Het was, het had 146 00:09:09,620 --> 00:09:12,630 iets robots achter. Als ik meen zelfs ook dat hij 147 00:09:13,080 --> 00:09:16,220 die die fantastische kunst. Die is om als die spraak heel 148 00:09:16,230 --> 00:09:20,200 zachtjes te spreken, waardoor Mensen automatisch ophouden met 149 00:09:20,210 --> 00:09:24,260 allerlei lawaai te trappen. Dat is, kan ik Misschien 150 00:09:24,270 --> 00:09:26,830 aanspreken. Samen velen Als je de Mensen 151 00:09:26,840 --> 00:09:32,180 niet stil krijgt, praat heel zachtjes heel rustig en 152 00:09:32,190 --> 00:09:35,630 zachtjes. Nou, hij was iemand die die 153 00:09:36,090 --> 00:09:38,360 eigenlijk toch wel enorme indruk maakte. 154 00:09:39,370 --> 00:09:43,080 Nou ja, dat dat dat boek wat ik niet gelezen heb van ramira op 155 00:09:43,350 --> 00:09:46,370 door Becker wil het. Dat geeft het al een beetje aan. 156 00:09:46,580 --> 00:09:49,870 Hij is de uitvinder van het Torentje, dus hij maakte daar 157 00:09:49,880 --> 00:09:53,020 een d een bezoek aan die aan die gebouwen daar in Den Haag en 158 00:09:53,030 --> 00:09:56,110 toen trof hem het Torentje. En toen zei die, Dit is mijn 159 00:09:56,120 --> 00:09:58,220 werkkamer en Dat is het ook geworden. 160 00:09:58,500 --> 00:10:01,510 Ik geloof niet dat alle minister presidenten In het Torentje 161 00:10:01,520 --> 00:10:03,930 hebben gezeten, maar Hij is in ieder geval wel en Hij is er 162 00:10:03,940 --> 00:10:07,120 geen die ermee begonnen is, want dat zat eerst een andere 163 00:10:07,130 --> 00:10:09,120 Autoriteit. Die is eruit gedonderd. 164 00:10:09,480 --> 00:10:12,990 Het is ook wel een leuk idee. Leuk idee, Natuurlijk. 165 00:10:13,340 --> 00:10:17,110 Ik meen ook dat Rutte dat dan weer wel achter zich een portret 166 00:10:17,120 --> 00:10:19,640 van thorbecke. Heeft op dat op dat kastje heeft 167 00:10:19,650 --> 00:10:23,670 staan, heeft die persconferentie idee dat thorbecke dat thorbecke 168 00:10:23,700 --> 00:10:28,040 ideeën Laten we zeggen parallel lopen aan of direct te maken 169 00:10:28,050 --> 00:10:31,880 hebben met het idee van de VVD. Dat moet je wel een grijpend 170 00:10:31,890 --> 00:10:35,480 afschudden. Het was een aanzienlijk 171 00:10:35,490 --> 00:10:38,460 complexere denker. Dan Laten we zeggen, het moderne 172 00:10:38,850 --> 00:10:42,950 popie Jopie liberalisme is ook nog raadslid geweest, toch? 173 00:10:43,130 --> 00:10:46,320 Hij is ook nog lid van Van de Leidse gemeenteraad geweest, 174 00:10:46,330 --> 00:10:50,430 maar wat ik hem keren nu terug? Nou zijn carrière, dit was een 175 00:10:50,440 --> 00:10:53,310 algemene schets van Van thorbecke. 176 00:10:54,590 --> 00:10:58,840 Dat, nadat die die jaren in Duitsland heeft doorgebracht 177 00:10:58,850 --> 00:11:01,760 wordt hij daar was hij privaatdocent. 178 00:11:01,770 --> 00:11:04,180 Zoals dat heette ze niet helemaal duidelijk wat hij daar 179 00:11:04,190 --> 00:11:07,180 dan voor onderwijs gaf. Maar goed, hij was privaat, dus 180 00:11:07,570 --> 00:11:11,480 hij maakte kennis met tal van prominenten, Duitse denkers, 181 00:11:11,660 --> 00:11:16,720 schiet filosofen en enzovoort, maar dan wordt hij hoogleraar in 182 00:11:16,730 --> 00:11:21,680 Gent in 18 25, dan is hij dus 27. 183 00:11:21,690 --> 00:11:24,920 Ook nog aan de jonge kant, zou je zeggen, hij wordt hoogleraar 184 00:11:24,930 --> 00:11:28,010 in Gent. En en en met een werkelijk 185 00:11:28,040 --> 00:11:33,610 buitengewoon brede leeropdracht, dus een Europese geschiedenis en 186 00:11:33,620 --> 00:11:36,740 en nou, wat is er nog meer staathuishoudkunde? 187 00:11:37,180 --> 00:11:39,510 Het interessante is dat thorbecke zich ook heeft 188 00:11:39,520 --> 00:11:42,740 beziggehouden met zoiets Als de volgen. 189 00:11:43,370 --> 00:11:46,930 De gevolgen van de industrialisatie wat dat voor de 190 00:11:47,200 --> 00:11:52,570 samenhang In de samenleving in algemene zin betekenen en daar 191 00:11:52,580 --> 00:11:56,000 ook hele nuttige en verstandige dingen over heeft gezegd. 192 00:11:56,010 --> 00:12:00,360 Dus ze had een hele brede aandacht dat hoogleraarschap 193 00:12:00,370 --> 00:12:04,860 houd ik automatisch op in 18 30 Als de Belgen tegen ons in 194 00:12:04,870 --> 00:12:07,810 opstand komen, hebben we genoeg van hebben van die belerende 195 00:12:07,820 --> 00:12:11,890 boel van Willem de eerste en dan na enig heen en weer beweegt 196 00:12:11,900 --> 00:12:17,360 wordt die hoogleraar in Leiden. Als ik het wel heb in 18 31, dus 197 00:12:17,370 --> 00:12:20,200 Dat is eigenlijk een vrij vlotte overgang. 198 00:12:20,710 --> 00:12:23,560 Ja, je leest alles dat wel eens dat hij een beetje moeizaam 199 00:12:23,570 --> 00:12:27,530 academische carrière had, maar Als ik het zo van de buitenkant 200 00:12:27,540 --> 00:12:31,740 zie, moet ik zeggen, maak het op mij AK is Het gaat Het gaat het 201 00:12:31,750 --> 00:12:36,210 wel vlot, zou Je kunt zeggen. En in Leiden geeft hij ook weer 202 00:12:36,600 --> 00:12:40,200 het College in de moderne geschiedenis en daar begint hij 203 00:12:40,210 --> 00:12:43,480 zich bezig te houden met de kwestie van de Grondwet. 204 00:12:43,830 --> 00:12:46,250 Hij geeft ook college over de Grondwet. 205 00:12:46,690 --> 00:12:52,600 En dan komt hij in in 18 39 met aantekeningen op de Grondwet. 206 00:12:52,970 --> 00:12:56,350 Waar Laten we zeggen waar die begint te zoeken naar een 207 00:12:56,380 --> 00:13:00,660 zodanige, grondwettelijke verandering dat het in zijn gek 208 00:13:00,670 --> 00:13:05,720 genoeg in essentie conservatieve maatschappelijke opvattingen 209 00:13:06,150 --> 00:13:09,000 past? Het moet wel anders vanwege de 210 00:13:09,010 --> 00:13:11,430 veranderende maatschappelijke omstandigheden. 211 00:13:11,670 --> 00:13:14,260 Maar hoe dan wat? Wat zou de beste oplossing 212 00:13:14,270 --> 00:13:16,940 zeggen? Dan produceert hij een 213 00:13:16,950 --> 00:13:19,490 aantekening waarin die eigenlijk al de eerste. 214 00:13:19,540 --> 00:13:25,260 Ideeën schetst Dat is in 48 In de jaren 40. 215 00:13:25,270 --> 00:13:29,570 Een paar jaar later komt hij terecht In de Tweede Kamer 18 44 216 00:13:29,600 --> 00:13:33,910 18, 45 en dat treft. Die vindt hij in ieder geval 8 217 00:13:33,920 --> 00:13:37,870 collega's die Samen met hem bereid zijn om een proeven van 218 00:13:37,880 --> 00:13:39,850 een nieuwe grondwet te produceren. 219 00:13:39,860 --> 00:13:42,710 Dat hebben ze ook gedaan met ze de 9 mannen, hè? 220 00:13:42,720 --> 00:13:45,300 Maar Als je hem erbij optelt, dan zijn het er 9. 221 00:13:45,580 --> 00:13:49,610 Dat zijn de 9 maanden. De vraag is Natuurlijk Waarom op 222 00:13:49,620 --> 00:13:51,750 dat moment? En dat, Je moet je goed 223 00:13:51,760 --> 00:13:54,770 realiseren. De jaren 40 waren één van de 224 00:13:54,780 --> 00:13:59,210 meest malaise achtige decennia uit de Nederlandse geschiedenis. 225 00:13:59,640 --> 00:14:03,050 Dat heeft Natuurlijk Samen met de Belgische opstand en hoe dat 226 00:14:03,060 --> 00:14:07,490 verder verlopen was en het beleid, het eigenwijsheid van 227 00:14:07,500 --> 00:14:12,550 Willem de eerste en ja toch een enorm autocratische optreden van 228 00:14:12,560 --> 00:14:16,200 Willem de eerste, de maatschappelijke problemen. 229 00:14:16,210 --> 00:14:20,730 Kortom, er was een een algemene sfeer van ontevredenheid. 230 00:14:20,780 --> 00:14:25,350 Malaise, het moet anders dit, Dit is niet de juiste weg die 231 00:14:25,360 --> 00:14:30,850 wij die wij bewandelen. Zal daar verder niet teveel op 232 00:14:30,860 --> 00:14:33,030 ingaan, Maar dat dat sloot Natuurlijk. 233 00:14:33,040 --> 00:14:36,790 Die denken wel op aan, het moet ergens vandaan komen, dan moet 234 00:14:37,260 --> 00:14:41,760 er was toch sprake van een zeer brede gedragen onvrede in 235 00:14:41,770 --> 00:14:44,730 Nederland? Dus ja, dus die 9 mannen 236 00:14:44,740 --> 00:14:48,970 produceren een dergelijke voorstel van een nieuwe 237 00:14:48,980 --> 00:14:50,990 grondwet. Daar zitten al die elementen al 238 00:14:51,000 --> 00:14:53,550 in die wezenlijk zouden zijn voor de nieuwe grondwet, 239 00:14:53,980 --> 00:14:56,190 namelijk een ministeriële verantwoordelijkheid. 240 00:14:56,200 --> 00:14:58,580 Dat is Natuurlijk een essentiële stap. 241 00:14:59,170 --> 00:15:01,880 Want door de ministeriële verantwoordelijkheid. 242 00:15:01,970 --> 00:15:05,440 De minister is verantwoordelijk aan de volksvertegenwoordiging 243 00:15:05,630 --> 00:15:09,360 aan de Kamer, niet waar niet aan de koning aan de Kamer. 244 00:15:09,790 --> 00:15:12,900 En dat betekent dus dat de koning buitenspel wordt gezet. 245 00:15:13,170 --> 00:15:16,240 En Dat is Natuurlijk essentieel Als je af wil van een 246 00:15:16,250 --> 00:15:20,840 autocratische vorst die die bovendien op basis van familie 247 00:15:20,850 --> 00:15:24,450 verwantschap aan de top van het land terechtgekomen is. 248 00:15:24,670 --> 00:15:28,810 En Dat is ook dat voordat we voordat met name de vorsten daar 249 00:15:28,820 --> 00:15:30,760 argument. Waarheid, dat heeft wel heel 250 00:15:30,770 --> 00:15:34,300 lang geduurd. We zullen zo zien, Dit is nog de 251 00:15:34,310 --> 00:15:39,360 tijd van Willem, de tweede dat die proeven van die ze dus 252 00:15:39,370 --> 00:15:41,800 gemaakt hebben. Die 9 mannen die is onmiddellijk 253 00:15:41,810 --> 00:15:47,360 afgewezen dat dat men vond dat radicaal gevaarlijk onnederlands 254 00:15:47,370 --> 00:15:52,580 dat dat kon absoluut niet zo n. En ja, het Het was niks. 255 00:15:52,590 --> 00:15:56,260 Hij verliest ook zijn positie In de Tweede Kamer en dan net wat 256 00:15:56,270 --> 00:15:59,040 jij al suggereerde, heeft hij enkele jaren In de Leidse 257 00:15:59,050 --> 00:16:02,220 gemeenteraad. Waarbij moet ik zeggen, een 258 00:16:02,230 --> 00:16:04,960 zeer, zeer kritisch over heeft geschreven. 259 00:16:05,360 --> 00:16:10,650 Hij vond het niveau daar echt verbijsterend laag en een oude 260 00:16:10,660 --> 00:16:13,240 wond het feite niks met je lpf'er toestanden. 261 00:16:13,320 --> 00:16:17,500 Ja ja ja, wat haal ik ook gezegd, de ministeriële 262 00:16:17,510 --> 00:16:19,630 verantwoordelijkheid staat Natuurlijk in die voorstellen 263 00:16:19,640 --> 00:16:21,510 Natuurlijk ook directe verkiezingen. 264 00:16:21,940 --> 00:16:26,790 Dat zat er ook in en en andere relaties tussen de verschillende 265 00:16:26,800 --> 00:16:30,070 bestuurslagen in Nederland maar goed, het zat er dus helemaal 266 00:16:30,080 --> 00:16:32,710 niet In de tijd was er nog niet na Willem de tweede. 267 00:16:32,760 --> 00:16:35,440 Zou het niet. Andy was in 48 opgevolgd. 268 00:16:35,450 --> 00:16:39,690 Die wou het niet en dan komt 18, 48 niet waar? 269 00:16:39,700 --> 00:16:44,440 heel Europa staat in brand, Het is overal revolutie. 270 00:16:44,720 --> 00:16:49,380 Willem de tweede schrikt zich de tak werkelijk en denkt O jee 271 00:16:49,760 --> 00:16:52,770 Harrison bekende standaard uitdrukking Willem. 272 00:16:52,780 --> 00:16:56,270 De tweede werd in één nacht liberaal en je hebt Mensen die 273 00:16:56,280 --> 00:16:59,720 worden in een lach en één nacht grijs, maar hij werd in één 274 00:16:59,730 --> 00:17:01,950 nacht liberaal. Of dat ook precies zo is, dat 275 00:17:01,960 --> 00:17:04,680 weet ik niet, maar. Het is een treffende uitdrukking 276 00:17:04,880 --> 00:17:10,170 en dan komt er een Commissie en die gaat aan slag en door bekken 277 00:17:11,020 --> 00:17:14,490 was Anthony tussen eentje in thorbecke was wel de leider van 278 00:17:14,500 --> 00:17:18,200 die Commissie en voorzitter van die Commissie en die produceert 279 00:17:18,230 --> 00:17:24,109 een nieuwe grondwet die volgens mij ergens in november 1848 in 280 00:17:24,119 --> 00:17:28,010 werking tijd. Hij wordt nog niet de leider van 281 00:17:28,020 --> 00:17:31,730 een kabinet, wat wat met die grondwet aan de aan de slag 282 00:17:31,740 --> 00:17:35,980 moet, daar is al allerlei. Ingewikkelde dingen voordat het 283 00:17:35,990 --> 00:17:38,600 zover komt. Maar goed, in die grondwet zit 284 00:17:38,610 --> 00:17:44,090 in feite alles wat er nu in alle opzichten nog steeds in zit. 285 00:17:44,370 --> 00:17:48,800 Nogmaals Het is niet bedoeld als een als een revolutie of als een 286 00:17:48,810 --> 00:17:51,900 breuk na. Het is bedoeld om Nederland Als 287 00:17:51,910 --> 00:17:56,760 het ware institutioneel aan te passen organisch weer terug naar 288 00:17:56,770 --> 00:18:00,990 dat organische begrip van de historische ontwikkeling om 289 00:18:01,000 --> 00:18:04,020 Nederlandse instituties aan te passen aan de veranderende 290 00:18:04,030 --> 00:18:07,600 maatschappelijke omstandigheden. Zodat je eigenlijk revolutie kon 291 00:18:07,880 --> 00:18:12,920 vermijden en en en hij zag het zelf niet als een revolutionair 292 00:18:12,930 --> 00:18:14,870 als een revolutionaire gebeurtenis. 293 00:18:14,880 --> 00:18:18,940 Dus ja, was die liebe ja was wel liber hamert op het midden. 294 00:18:19,290 --> 00:18:24,180 Nou ja, gevat binnen die Duitse geschiedfilosofie Laten we het 295 00:18:24,190 --> 00:18:25,540 dan maar zo noemen. Allemaal. 296 00:18:25,550 --> 00:18:28,160 Het is allemaal Misschien niet ingewikkelder dan dat ik het nu 297 00:18:28,170 --> 00:18:31,860 vertel, maar goed zo zo zaten. En wat was die die grond? 298 00:18:31,870 --> 00:18:33,440 Dat was dus weer die ministeriële 299 00:18:33,450 --> 00:18:37,120 verantwoordelijkheid. Dat is eigenlijk een essentieel 300 00:18:37,130 --> 00:18:40,940 punt, Omdat je daarmee kun je naar een een in ieder geval naar 301 00:18:40,950 --> 00:18:44,120 een start van democratie toe. Dat is Natuurlijk afhankelijk. 302 00:18:44,130 --> 00:18:49,580 Embryonaal directe verkiezingen. Alleen voor de Tweede Kamer 303 00:18:49,590 --> 00:18:51,900 Natuurlijk, maar die verkiezingen die waren 304 00:18:51,910 --> 00:18:57,440 gelimiteerd tot mannen die belasting betalen, hoeven we nou 305 00:18:57,450 --> 00:19:00,940 precies hoe ik dacht dat het electoraat afhankelijk is? 306 00:19:00,950 --> 00:19:06,550 In orde van ruim 10% was dus 90% had ik maar één stemrecht, die 307 00:19:06,950 --> 00:19:09,960 betaalde kennelijk te weinig belasting of geen belasting. 308 00:19:09,970 --> 00:19:12,660 Die kwamen niet in aanmerking voor het stemrecht. 309 00:19:12,690 --> 00:19:15,440 Interessant genoeg begreep, daar ben ik heel wel. 310 00:19:15,450 --> 00:19:19,220 Ook toen dat uiteindelijk dat kiesrecht uitgebreid zou moeten 311 00:19:19,230 --> 00:19:24,070 worden en stap voor stap. Grotere en grotere zou zou 312 00:19:24,100 --> 00:19:26,830 worden, hè? Dat hing ook weer Samen met die 313 00:19:26,840 --> 00:19:30,930 maatschappelijke ontwikkeling, ook in zijn hele periode dat hij 314 00:19:30,940 --> 00:19:34,430 direct met deze zaak te maken had, is dat kiesrecht niet meer 315 00:19:34,440 --> 00:19:38,670 uitgebreid. Pas daarna, pas na 18 72 is dat 316 00:19:38,680 --> 00:19:41,510 kiesrecht daadwerkelijk uitgebreid? 317 00:19:41,520 --> 00:19:44,980 Hij begreep ook wel. Naar, ik begrijp naar ik 318 00:19:44,990 --> 00:19:48,080 begrepen heb dat er Natuurlijk In de democratie altijd een 319 00:19:48,090 --> 00:19:52,380 spanning zit tussen aan de ene kant de democratische belofte, 320 00:19:52,450 --> 00:19:57,080 Laten we zeggen, alle kiezers doen mee en zijn betrokken bij 321 00:19:57,110 --> 00:20:00,850 bij de institutionele structuur. En wat die precies uitspookt en 322 00:20:00,860 --> 00:20:04,840 tegelijkertijd is er Natuurlijk. De spanning zit In het feit dat 323 00:20:04,850 --> 00:20:07,920 sommige Mensen daar wel een hoop te vertellen hebben, Maar de 324 00:20:07,930 --> 00:20:10,150 meeste Mensen eigenlijk verbazingwekkend, weinig 325 00:20:10,550 --> 00:20:14,060 inspanning die tot op de dag van vandaag druk In de democratie 326 00:20:14,070 --> 00:20:14,900 zit. Je zetten. 327 00:20:15,270 --> 00:20:19,860 Het volk is aan de macht, al al had had thorbecke niks met een 328 00:20:19,870 --> 00:20:24,180 dergelijke formuliering, hè? Maar de werkelijkheid is dat 329 00:20:24,190 --> 00:20:26,640 lang niet Iedereen iets te vertellen heeft en dat er grote 330 00:20:26,650 --> 00:20:30,080 verschillen zijn tussen de macht van de verschillende personen 331 00:20:30,510 --> 00:20:33,060 daar dat. Dat is een heel lastig probleem. 332 00:20:33,510 --> 00:20:37,040 Eigenlijk is de democratie Zonder een sociale dimensie. 333 00:20:37,370 --> 00:20:39,320 Dat is eigenlijk helemaal geen democratie. 334 00:20:39,350 --> 00:20:43,530 Dat zag hij volgens mij ook wel. Ik zag nu net in een 335 00:20:43,540 --> 00:20:46,810 kwaliteitskrant een groot stuk staan. 336 00:20:46,820 --> 00:20:49,270 Pim Fortuyn was eigenlijk een sociaal democraat. 337 00:20:49,280 --> 00:20:52,630 Ja, dat haalt je de koekoek. We zijn allemaal in Nederland, 338 00:20:52,640 --> 00:20:55,690 Sociaal Democraten in meerdere of in mindere mate, Omdat de 339 00:20:55,700 --> 00:21:00,230 democratie die asociaal zou zijn die die Dat is geen democratie. 340 00:21:00,480 --> 00:21:03,910 Neem nou Verenigde Staten, klassiek voorbeeld van een aan 341 00:21:03,920 --> 00:21:06,950 sociale democratie. En ik zou ook zeggen, de 342 00:21:06,960 --> 00:21:10,330 Verenigde Staten schieten ingrijpen tekort Als het gaat om 343 00:21:10,340 --> 00:21:13,270 de verwezenlijking van democratische waarden. 344 00:21:13,490 --> 00:21:15,880 Moet ook wel eens over Poetin gezegd hebben, eigenlijk op elk 345 00:21:15,890 --> 00:21:19,460 institutioneel niveau overigens. Maar goed, nu dus weer terug 346 00:21:19,470 --> 00:21:22,910 naar thorbecke, want tenslotte wordt hij wel minister president 347 00:21:22,940 --> 00:21:27,770 in 18 49 en Dat is het zogenaamde eerste kabinet 348 00:21:28,470 --> 00:21:32,080 thorbecke. En dat brengt eigenlijk die die 349 00:21:32,090 --> 00:21:36,160 hele institutionele ja, ik moet dus nu niet het woord revolutie 350 00:21:36,170 --> 00:21:40,300 gebruiken, maar die hele nieuwe institutionele structuur tot 351 00:21:40,310 --> 00:21:43,320 strand. Want nou is de. 352 00:21:43,640 --> 00:21:46,070 Die die ministeriële verantwoordelijkheid al wou 353 00:21:46,080 --> 00:21:48,300 Willem de derde die ondertussen koning was geworden. 354 00:21:48,310 --> 00:21:51,430 Die wou er niks van weten dorbeck is systematisch 355 00:21:51,440 --> 00:21:54,530 tegengewerkt. We willen de derde die ook enorm 356 00:21:54,540 --> 00:21:56,840 de pest had dan thorbecke en je weet dat. 357 00:21:58,240 --> 00:22:02,210 Ja ook Wilhelmina, geen niet, niet een door en door 358 00:22:02,220 --> 00:22:05,870 democratische gezindheid had de enige die dat had was koningin 359 00:22:05,880 --> 00:22:10,540 of Regentesk Emma. Die had daar meer verstand van 360 00:22:10,820 --> 00:22:14,710 het het heeft de vorsten van het oranjehuis de grootst mogelijke 361 00:22:14,720 --> 00:22:17,980 moeite gekost om zich te realiseren dat ze niet zo 362 00:22:17,990 --> 00:22:20,810 verschrikkelijk veel te vertellen hebben en ook niet 363 00:22:20,820 --> 00:22:22,830 zoveel te vertellen moeten hebben. 364 00:22:22,840 --> 00:22:25,400 Dat moeten we ook speciaal bij zeggen. 365 00:22:25,940 --> 00:22:28,650 Wat ook gerealiseerd wordt, is een gemeentewet. 366 00:22:29,130 --> 00:22:33,980 En provinciewet. Ongetwijfeld nou en die werd dus 367 00:22:33,990 --> 00:22:39,440 voor de Voorde de kieswet. Zal het dus een beperkende key 368 00:22:39,450 --> 00:22:42,550 en kieswet, maar wel een beperkende kies. 369 00:22:45,170 --> 00:22:48,460 Een onderdeel van de politiek van thorbecke, was de 370 00:22:48,470 --> 00:22:52,560 gelijkschakeling van de godsdiensten dat we zeggen, 371 00:22:52,930 --> 00:22:56,560 staat en godsdienst dienen strikt gescheiden te worden. 372 00:22:56,990 --> 00:23:01,340 Dat betekende dat ik rooms, katholieken en joden weet ik wat 373 00:23:01,350 --> 00:23:05,280 wat wat voor andere religieuze groeperingen die krijgen gelijke 374 00:23:05,290 --> 00:23:08,920 rechten en Zonder iets met de Nederlandse overheid te maken te 375 00:23:08,930 --> 00:23:10,860 hebben. Dat leidde ertoe dat de 376 00:23:10,870 --> 00:23:14,640 katholieken of althans de paus neem ik aan die dat deed die 377 00:23:14,650 --> 00:23:17,290 dacht, nou ja, dan kan ik in in Nederland ook wel weer. 378 00:23:17,340 --> 00:23:19,710 Bij schoppen benoemen ja, die waren er al die tijd niet 379 00:23:19,720 --> 00:23:22,550 geweest, dus die benoemd gaat bisschoppen benoemen. 380 00:23:22,560 --> 00:23:27,210 Dat leidt in in protestants Nederland tot een inmense 381 00:23:27,220 --> 00:23:31,230 opwinding, hè, zo alsnog het huwelijk van Irene met een rooms 382 00:23:31,240 --> 00:23:35,610 katholiek oplichter nog tot immense opwinding heeft geleid 383 00:23:35,620 --> 00:23:39,410 dat dat nu volgens mij interesseert dat echt Niemand 384 00:23:39,420 --> 00:23:42,040 meer een eyraud, want die bisschoppen moesten macht of 385 00:23:42,050 --> 00:23:45,130 zowel uitoefenen. Nee, die mochten gewoon net wat 386 00:23:45,140 --> 00:23:49,010 doet een bisschop die leidt een stukje kerkprovincie, Dat is wat 387 00:23:49,020 --> 00:23:50,870 hij doet. Ja, maar die heeft politiek 388 00:23:50,880 --> 00:23:52,350 verder niks te vertellen Natuurlijk. 389 00:23:52,360 --> 00:23:55,550 Die heeft het in een kerk te vertellen, Dat is het idee, maar 390 00:23:55,560 --> 00:23:59,470 desondanks was dat men zag dat als als een nou ja, als een 391 00:23:59,480 --> 00:24:03,870 macho pati wat het helemaal niet was en door bek had ik op dit 392 00:24:03,880 --> 00:24:05,750 punt het grootste gelijk van de wereld. 393 00:24:05,980 --> 00:24:09,250 Was iemand belachelijk dat die dingen verboden waren, Maar dat 394 00:24:09,260 --> 00:24:11,930 leidt tot de zogenaamde aprilbeweging, een soort soort 395 00:24:11,940 --> 00:24:16,350 opstand van nou ja van Van boze protestanten om het zo maar te 396 00:24:16,360 --> 00:24:17,370 zeggen. En dan? 397 00:24:18,180 --> 00:24:21,390 Ja dan zegt, laat de Willem de derde merken dat hij daar wel 398 00:24:21,400 --> 00:24:23,410 sympathie voor heeft. En dan vindt thorbecke. 399 00:24:23,420 --> 00:24:26,560 Ja, Dat is onacceptabel. Kan een keer de verantwoording 400 00:24:26,570 --> 00:24:29,350 niet voor nemen en valt het eerste kabinet daarbij. 401 00:24:30,260 --> 00:24:33,690 Uiteindelijk zijn er 3 geworden. Dan komt er tweede kabinet 402 00:24:33,700 --> 00:24:37,230 thorbecke. Dat is In de vroege jaren 60 62 403 00:24:37,240 --> 00:24:42,870 66 Als ik het wel heb, Misschien iets minder, Laten we zeggen, 404 00:24:42,880 --> 00:24:45,410 vooral nou, nee, dat kun je ook niet zeggen. 405 00:24:45,680 --> 00:24:48,850 Ja, ik probeer steeds dat woord revolutionair te vermijden nu ik 406 00:24:48,860 --> 00:24:55,130 begrepen heb, maar hoe dan ook, vernieuwing is aanbod, maar bij 407 00:24:55,140 --> 00:24:58,390 tweede kabinet Waalwijk heeft dat vooral een infrastructurele 408 00:24:58,570 --> 00:25:01,390 kant eigenlijk. Dus daar wordt een wet 409 00:25:01,400 --> 00:25:03,610 aangenomen voor het Noordzeekanaal. 410 00:25:03,620 --> 00:25:07,850 Het verbreiden van de nieuwe waterberg en het spoorweg 411 00:25:07,860 --> 00:25:10,770 bestel. Al zag hij dat graag in private 412 00:25:10,780 --> 00:25:15,190 handen en Hij is ook een onderwijswet aangenomen die 413 00:25:15,200 --> 00:25:19,470 geleid heeft tot de stichting van de h BS zo ge zij de hogere 414 00:25:19,480 --> 00:25:23,450 burgerschool eigenlijk een zekere op lange termijn. 415 00:25:23,460 --> 00:25:28,940 Een vondst is een beetje raar, hoe het maar een wet van enorme 416 00:25:28,950 --> 00:25:31,720 betekenis. Dat Nederland bijvoorbeeld ook 417 00:25:31,730 --> 00:25:36,050 op op wetenschappelijk terrein, eind 19e eeuw, begin 20e eeuw 418 00:25:36,060 --> 00:25:39,120 eigenlijk een een wereld Rolls kan spelen. 419 00:25:39,130 --> 00:25:42,440 Dat hangt examen met de onderwijsvernieuwingen die 420 00:25:42,450 --> 00:25:45,700 uiteindelijk teruggevoerd kunnen worden tot het kabinet dorbeck 421 00:25:45,710 --> 00:25:48,700 ook hier geldt steeds Natuurlijk, deed hij die dingen 422 00:25:48,710 --> 00:25:52,980 niet allemaal Alleen, maar hij was toch wel ja, een dominante 423 00:25:52,990 --> 00:25:57,720 aanwezige figuur en tenslotte is Iedereen in zijn omgeving is 424 00:25:57,730 --> 00:26:00,310 vervaagd en. Wie staat er in een 425 00:26:00,320 --> 00:26:02,450 standbeelden? Dat is thorbecke geen zou 426 00:26:02,460 --> 00:26:05,890 Misschien wel zo'n heel k. Ik denk ook dat hij Niemand meer 427 00:26:05,900 --> 00:26:09,210 weet wie Iedereen die kabinetten van thorbecke eigenlijk gezeten 428 00:26:09,220 --> 00:26:11,730 heeft. Het is thorbecke die die is 429 00:26:11,740 --> 00:26:14,700 overgebleven. Hij had tenslotte is er nog 1/3 430 00:26:14,710 --> 00:26:20,230 kabinet thorbecke, dat start in 18 71, maar hij overlijdt al het 431 00:26:20,240 --> 00:26:23,360 jaar daarna. Dan is hij ondertussen 432 00:26:23,370 --> 00:26:25,190 Natuurlijk een oude man geworden. 433 00:26:25,820 --> 00:26:30,200 En wat was oud voor die tijd? Nou, Hij is 74 geworden. 434 00:26:30,210 --> 00:26:32,810 Dat was voor die tijd een hele behoorlijke leeftijd hoor. 435 00:26:33,910 --> 00:26:36,840 Sterker nog, Dat was ik Als ik het wel heb. 436 00:26:37,150 --> 00:26:40,940 Mijn jako hoort dus een geboren in oorlog had een 437 00:26:40,950 --> 00:26:46,580 levensverwachting bij geboorte van Ik denk nou 71, 72 Misschien 438 00:26:46,590 --> 00:26:50,380 73 dat dat die die levensverwachting is enorm 439 00:26:50,390 --> 00:26:52,900 opgerekt. In het afgelopen zijn wij 70 440 00:26:52,910 --> 00:26:56,800 jaar, dus ja, Dat was het. In die tijd was dat er een oude 441 00:26:56,810 --> 00:26:59,340 man en hij was ook een oude man geworden. 442 00:26:59,350 --> 00:27:03,620 Dat zou nou ja, hij vond ook dat hij passé was geraakt. 443 00:27:03,680 --> 00:27:06,130 En en dat vond hij zelf helemaal niets. 444 00:27:06,790 --> 00:27:10,440 Dus had wel een arrogante overtuiging van Van eigen 445 00:27:10,450 --> 00:27:15,160 belangrijkheid was kritisch op andere, Zonder Zonder enige 446 00:27:15,170 --> 00:27:17,840 twijfel, bijvoorbeeld op Samuel van hout. 447 00:27:19,100 --> 00:27:23,010 Dat is de geschiedenis van het thorbecke die Nederland toch die 448 00:27:23,020 --> 00:27:26,470 Nederland die de Nederlandse democratie op het spoor gezet 449 00:27:26,480 --> 00:27:31,130 heeft en die tegelijkertijd een een zo evenwichtig politiek 450 00:27:31,140 --> 00:27:35,020 systeem heeft geconstrueerd, juist vanwege zijn zeg maar 451 00:27:35,030 --> 00:27:39,730 Duitse ideeën dat dat systeem werkt tot op de dag van vandaag 452 00:27:40,020 --> 00:27:42,660 deels intact is. Natuurlijk is daar van alles aan 453 00:27:42,670 --> 00:27:45,850 veranderd, Maar het is deels nog steeds intact. 454 00:27:45,860 --> 00:27:49,650 Ja, dan met die 3 verschillende bestuurslagen al weet Niemand. 455 00:27:49,700 --> 00:27:53,030 Iets wat die provincies uit roken, maar toch die 3 456 00:27:53,040 --> 00:27:56,710 verschillende bestuurslagen en laat ik dat dit aan toevoegen, 457 00:27:56,720 --> 00:28:01,870 Laten wij in godsnaam ophouden met dat gezeik en gemorrel aan 458 00:28:01,880 --> 00:28:04,970 die democratie. En en nou, hoe heet het 459 00:28:04,980 --> 00:28:08,690 districtenstelsel? S gekozen minister presidenten 460 00:28:08,940 --> 00:28:12,450 dat zijn allemaal dingen die niets te maken hebben met een 461 00:28:12,460 --> 00:28:17,340 parlementaire democratie. Dat is een heel complex systeem. 462 00:28:17,640 --> 00:28:20,160 Het is vaak een ondoorzichtig systeem. 463 00:28:20,530 --> 00:28:24,640 Niet altijd is transparantie mogelijk, Maar het is wel een 464 00:28:24,650 --> 00:28:28,120 systeem. Wat nu dus al meer dan 1,5 eeuw 465 00:28:28,350 --> 00:28:33,030 heel redelijk functioneert. is Nederland een dictatuur? 466 00:28:33,040 --> 00:28:36,660 Wat ik soms lees? Dat is zo abject dat de Sucre 467 00:28:36,670 --> 00:28:40,490 totale onzin. Dat Mensen zouden eigenlijk voor 468 00:28:40,500 --> 00:28:43,930 straf dan eens een half jaartje in een dictatuur moeten wonen. 469 00:28:44,370 --> 00:28:47,240 Dat zou wel nuttig zijn, dus de geest van thorbecke zijn we niet 470 00:28:47,250 --> 00:28:50,590 vergeten. Nee, al denk ik dat dat die 471 00:28:50,600 --> 00:28:53,670 geest van thorbecke toch een hoogste ingewikkelde zaak is, 472 00:28:54,020 --> 00:28:56,790 hè? De thorbecke, de VVD er daar 473 00:28:56,800 --> 00:28:58,700 daar moet je echt helemaal van af. 474 00:28:59,400 --> 00:29:03,560 Thorbecke is is nou ja, wie niet een kind van zijn tijd en was 475 00:29:03,570 --> 00:29:07,670 sterk beïnvloed door de romantische organische geschiedt 476 00:29:07,760 --> 00:29:11,910 beschouwing die die opgepikt had in Duitsland in eerste helft van 477 00:29:11,920 --> 00:29:15,330 het Van de 19e eeuw zijn ook Mensen die vergelijken vanwege 478 00:29:15,340 --> 00:29:17,030 zijn hoor zaligheid nog wel eens met Omtzigt. 479 00:29:18,700 --> 00:29:24,530 O ja, dan zou ik toch zeggen dat dat thorbecke veel meer een een 480 00:29:24,540 --> 00:29:27,010 dwingende persoonlijkheid was in die zin? 481 00:29:27,020 --> 00:29:31,610 Nou ja, thorbecke wil het. Dat hij Natuurlijk 3 kabinetten 482 00:29:31,620 --> 00:29:35,970 heeft geleid die die op op op een hele reeks van terreinen 483 00:29:35,980 --> 00:29:39,610 toch toch hele wezenlijke veranderingen tot stand hebben 484 00:29:39,620 --> 00:29:44,450 gebracht en bovendien ja hebt het thorbecke heeft het hele 485 00:29:44,460 --> 00:29:47,050 Nederlandse institutionele bestel vernieuwd. 486 00:29:47,760 --> 00:29:51,400 Aangepast aan de veranderende maatschappelijke omstandigheden. 487 00:29:51,590 --> 00:29:54,560 Maar 18. 48, Dat was het jaar waardoor hij de handen voor zijn 488 00:29:54,570 --> 00:29:59,150 plannen door elkaar kreeg. Ja, dat de Dat was de Europese 489 00:29:59,290 --> 00:30:02,340 Europese Revolutie. Ja, Als ik Willem de tweede bij 490 00:30:02,350 --> 00:30:05,780 zijn conservatieve opvattingen was gebleven, dan was het 491 00:30:05,790 --> 00:30:09,080 tenslotte ook wel gebeurd, maar niet op dat moment. 492 00:30:09,330 --> 00:30:11,160 En Hij is democratisch. Iedere keer gekozen, hè 493 00:30:11,170 --> 00:30:15,040 thorbecke? Ja zeker door die Mensen die die 494 00:30:15,050 --> 00:30:16,700 hoog heren, die dus belasting betalen. 495 00:30:16,980 --> 00:30:20,750 Ja, er was dan Misschien moet je dat nog eens een keer dan 496 00:30:20,780 --> 00:30:23,290 onderstrepen. Hij was een outsider. 497 00:30:23,680 --> 00:30:26,680 Hij was niet die dit wat je Natuurlijk ook altijd in 498 00:30:26,690 --> 00:30:30,390 Nederland te merken krijgt, hè? En wat hij dus? 499 00:30:30,400 --> 00:30:33,020 Hij zei ook van die lagen, die moet je dus los van elkaar 500 00:30:33,030 --> 00:30:34,450 zitten, is wel met elkaar verweven, hè? 501 00:30:34,460 --> 00:30:37,230 Rijk, provincie, gemeente, Maar het is niet de bedoeling dat ze 502 00:30:37,240 --> 00:30:40,430 op elkaars stoel gaan zitten. Nee, Dat is zeker niet Omdat in 503 00:30:40,440 --> 00:30:44,460 in al die gevallen is het zo. Dat dat die dat dat die 504 00:30:44,470 --> 00:30:47,800 instituties aangepast moeten zijn aan aan de lokale 505 00:30:47,810 --> 00:30:51,380 omstandigheden aan het lokale eigen om het zo maar te zeggen, 506 00:30:51,410 --> 00:30:54,820 ja hè dat daar? Ze moeten ook de ruimte bieden 507 00:30:54,830 --> 00:30:58,420 om dat lokale eigen tot ontwikkeling te Laten komen. 508 00:30:58,710 --> 00:31:00,940 De staat moet vooral ook niet dwingend zijn. 509 00:31:01,370 --> 00:31:04,910 De staat moet niet zeggen van rook ongezond, dan mag u niet 510 00:31:04,920 --> 00:31:07,720 meer roken, hè? En als u rookt, dan wordt u 511 00:31:07,730 --> 00:31:10,330 doodgeschoten. Moet u naar de Quick mijn ofzo? 512 00:31:16,110 --> 00:31:20,680 Dat is helemaal geen democratie. Ga lekker naar huis, koken veel 513 00:31:20,690 --> 00:31:23,050 beter. Twee weken geleden is de elpee F 514 00:31:23,060 --> 00:31:28,400 op de fles gegaan, althans hier. Verder is het al wel iets langer 515 00:31:28,410 --> 00:31:32,170 geleden Het populisme door de ogen van Maarten van Rossum en 516 00:31:32,180 --> 00:31:35,400 Natuurlijk het echec van de lpf'er creëerden eigenlijk 517 00:31:35,410 --> 00:31:38,480 opnieuw ruimte ter rechterzijde van het Nederlandse politieke 518 00:31:38,490 --> 00:31:40,480 spectrum. En de vraag was toen eigenlijk, 519 00:31:40,490 --> 00:31:44,510 wie gaat die ruimte opvullen? Download het luisterboek via de 520 00:31:44,520 --> 00:00:04,730 link In de beschrijving. Maar hij werd door zijn eigen 521 00:00:04,740 --> 00:00:08,460 tijdgenoten wel gezien als een radicaal, hè? 522 00:00:08,620 --> 00:00:11,670 Maar hij was in essentie niet radicaal. 523 00:00:11,700 --> 00:00:15,130 Al denk ik dat dat die geest van thorbecke toch een hoogste 524 00:00:15,140 --> 00:00:19,630 ingewikkelde zaak is, hè? De thorbecke, de VVD er daar 525 00:00:19,640 --> 00:00:24,720 daar moet je echt helemaal vanaf door bekken is is ja wie niet 526 00:00:24,730 --> 00:00:28,210 een kind van zijn tijd en was sterk beïnvloed door de 527 00:00:28,220 --> 00:00:30,520 romantische organische geschiedt. 528 00:00:30,590 --> 00:00:34,580 Beschouwing die die opgepikt had in Duitsland in de eerste helft 529 00:00:34,590 --> 00:00:37,910 van het Van de 19e eeuw. Het verlos u dat u mij horen. 530 00:00:43,000 --> 00:00:46,110 Thorbecke hadden we ook nog. Ja, Dat is een lang verhaal. 531 00:00:46,120 --> 00:00:48,300 Ik weet niet of je dat nu wil doen, of dat je een klein 532 00:00:48,310 --> 00:00:52,690 deeltje een klein deeltje begin deel ofzo noemde de rest daarna. 533 00:00:53,340 --> 00:00:56,200 Oké, dat kan nou, dan moeten we dus terug naar thorbecke. 534 00:00:57,680 --> 00:01:02,410 In feite, waarschijnlijk de enige politicus Nederlandse 535 00:01:02,420 --> 00:01:06,370 politicus van de 19 eeuw. Waar althans, een deel van de 536 00:01:06,380 --> 00:01:10,190 bevolking wel eens van heeft gehoord, hè? 537 00:01:10,220 --> 00:01:13,310 Nou Misschien dat een ander deel nog iets weet van het 538 00:01:13,320 --> 00:01:16,870 kinderwetje wat we een automaat zal niet veel wezen, maar 539 00:01:16,880 --> 00:01:21,530 thorbecke is toch wel iemand die een een soort nationale held is 540 00:01:21,540 --> 00:01:24,470 geworden? Helden, ja, Ik weet niet of hij 541 00:01:24,480 --> 00:01:27,250 het zelf leuk had gevonden, maar hij hielp zijn via weet hij was 542 00:01:27,260 --> 00:01:30,870 wel ijdel heb ik. Grepen en de doorbraak zijn van 543 00:01:30,880 --> 00:01:34,020 de weinige politici, waarvan bij mijn weten meerdere standbeelden 544 00:01:34,030 --> 00:01:36,930 in Nederland staan. Thorbeckeplein Natuurlijk 545 00:01:36,940 --> 00:01:38,830 bestaat in in zijn geboorteplaats. 546 00:01:38,840 --> 00:01:41,510 Zwolle staat volgens mij een standbeeld, staat in Den Haag 547 00:01:41,520 --> 00:01:45,550 ergens een standbeeld. Dat is al heel opmerkelijk toch 548 00:01:46,060 --> 00:01:47,920 hè? Want Wij zijn geen standbeelden 549 00:01:47,930 --> 00:01:50,510 land, dan moet je toch wel Willem van Oranje. 550 00:01:50,520 --> 00:01:53,110 En nou ja, We hebben het wel eens gehad over het standbeeld 551 00:01:53,120 --> 00:01:56,950 van Pim Fortuyn, waarmee het wel bijzonder droevig, maar volkomen 552 00:01:56,960 --> 00:02:03,960 terecht slecht afgelopen is. Doorwerken is geboren in 17 98 553 00:02:03,970 --> 00:02:06,640 weer op de drempel van de 19e eeuw dus. 554 00:02:06,650 --> 00:02:10,949 En daar ben ik dus overleden in 18 72. 555 00:02:10,960 --> 00:02:17,220 Dus Hij is 74 jaar oud geworden. En is, zoals wij allen weten, de 556 00:02:17,230 --> 00:02:20,950 maker van de grondwet van achttienachtenveertig, al moet 557 00:02:20,960 --> 00:02:24,100 je daarbij Natuurlijk goed realiseren dat die dat ook heeft 558 00:02:24,110 --> 00:02:28,400 gedaan In de context van een tijd met Mensen die ook 559 00:02:28,410 --> 00:02:32,220 sympathiseerde met de nieuwe ideeën die die hij ontwikkeld 560 00:02:32,230 --> 00:02:34,620 had over die. Hij heeft het niet Alleen 561 00:02:34,630 --> 00:02:37,980 gedaan, Maar het probleem met dit soort van dingen is altijd 562 00:02:37,990 --> 00:02:42,040 dat dat er dan één persoon uit de geschiedenis omhoog lijkt te 563 00:02:42,050 --> 00:02:46,250 steken en dan dat alle anderen. Dat die vergeten worden, dus dat 564 00:02:46,390 --> 00:02:49,530 Dat is toch wel een zaak van gewicht om je dat te realiseren. 565 00:02:50,040 --> 00:02:53,530 Het thorbecke was zelf een outsider bij uitstek. 566 00:02:53,540 --> 00:02:56,410 Er was geen lid van de Nederlandse of zijn familie was 567 00:02:56,420 --> 00:02:59,950 geen lid van Van het apeldoornsche of van Van de 568 00:02:59,960 --> 00:03:02,710 Nederlandse burgerlijke elite? Absoluut niet. 569 00:03:03,120 --> 00:03:06,440 Het was een familie die oorspronkelijk uit Duitsland 570 00:03:06,450 --> 00:03:09,750 kwam, die ook ook nog steeds intensieve contacten onderhield 571 00:03:09,760 --> 00:03:15,280 met Duitse familieleden. Zijn vader was tabakshandelaar, 572 00:03:15,290 --> 00:03:20,280 maar die tabakshandel die floreerde In het geheel niet en 573 00:03:20,290 --> 00:03:22,420 is ook op een goed moment op de fles gegaan. 574 00:03:22,430 --> 00:03:26,470 En Je kunt wel zeggen dat de familie Thorn bekken en nogal 575 00:03:26,500 --> 00:03:29,770 armoedig leven leiden en dat zijn vader. 576 00:03:30,570 --> 00:03:34,020 Eigenlijk kennelijk vrij snel heeft ingezien dat hij een heel 577 00:03:34,030 --> 00:03:38,040 getalenteerde zoon had voortgebracht en altijd zijn 578 00:03:38,050 --> 00:03:41,800 ambities die zo wanhopig, want Hij heeft de hele die vader de 579 00:03:41,810 --> 00:03:43,350 hele rest van zijn leven niks gedaan. 580 00:03:43,730 --> 00:03:47,870 Die werkloos gebleven komt, maar geen lullig baantje vinden. 581 00:03:47,880 --> 00:03:51,760 Nou, Dat is eigenlijk een heel droevig lot en die heeft al zijn 582 00:03:51,770 --> 00:03:55,070 ambities geprojecteerd op de jeugdige thorbecke, die 583 00:03:55,080 --> 00:03:58,630 inderdaad een een Zonder meer een briljant verstand had. 584 00:03:58,640 --> 00:04:00,960 Daar hoeven we helemaal niet verschrikkelijk moeilijk over te 585 00:04:00,970 --> 00:04:03,240 doen. Jonge thorbecke was een briljant 586 00:04:03,410 --> 00:04:08,350 en ongekend ijverig iemand en heeft dus ook een formidabele 587 00:04:08,530 --> 00:04:11,530 carrière gemaakt dat staat als een paal boven water. 588 00:04:12,010 --> 00:04:19,100 Hij studeert letteren in Leiden en daar doet hij doet ook mee 589 00:04:19,110 --> 00:04:22,880 aan aan enkele prijsvragen waarbij een sc moest schrijven 590 00:04:22,890 --> 00:04:27,700 over een onderwerp en Dat is allemaal In het Latijn eigenlijk 591 00:04:27,710 --> 00:04:30,500 is die zou je kunnen zeggen, zijn oude letteren, Maar de 592 00:04:30,510 --> 00:04:32,350 indruk is toch dat hij een soort classicus. 593 00:04:32,400 --> 00:04:35,750 Alles kan worden en wat mij Natuurlijk wat Natuurlijk mijn 594 00:04:35,760 --> 00:04:39,750 onbegrensde zouden zie opwekte. Ik ga eerst even slokje water 595 00:04:39,760 --> 00:04:46,650 nemen. Was dat die op zijn 22e op zijn 596 00:04:46,660 --> 00:04:51,150 22e al gepromoveerd was. Nou was promotie toen wel wat 597 00:04:51,160 --> 00:04:54,520 anders dan nu, maar toch? Dan denk je jongen jongen jongen 598 00:04:54,740 --> 00:04:58,770 dat ik dat nog 17 jaar extra nodig voor heb. 599 00:04:58,800 --> 00:05:02,280 Als Hij is op zijn 22e is hij gepromoveerd op een 600 00:05:02,290 --> 00:05:04,830 proefschrift, wat ook In het Latijn gesteld was. 601 00:05:06,260 --> 00:05:09,350 Ik denk dat de meeste Mensen die tegenwoordig van een avium komen 602 00:05:09,360 --> 00:05:12,630 na als die 3 kreupele zinnen In het Latijn kunnen ze nog 603 00:05:12,640 --> 00:05:14,680 eventjes teveel, dus Dit is ook wel een. 604 00:05:15,020 --> 00:05:18,710 Dit duidt toch ook wel op betrekkelijk unieke talent en 605 00:05:18,720 --> 00:05:22,490 dan gaat hij een aantal jaren naar Duitsland, waar die waar 606 00:05:22,500 --> 00:05:26,430 die eigenlijk colleges volgt aan meerdere universiteiten. 607 00:05:26,440 --> 00:05:31,530 En hij raakt eigenlijk zeer onder de indruk van Duitse 608 00:05:31,540 --> 00:05:35,640 filosofische en geschiedt filosofische denkbeelden. 609 00:05:35,650 --> 00:05:40,050 Hij wordt eigenlijk een. Hij eigent zich een heel 610 00:05:40,060 --> 00:05:45,170 romantisch, organisch organische geschiedenis beschouwing toe? 611 00:05:45,600 --> 00:05:50,430 Hij is niet niet, Hij is niet een stad, niet zeer sympathiek 612 00:05:50,440 --> 00:05:53,960 ten opzichte van universele waarden van de verlichting. 613 00:05:54,160 --> 00:05:58,410 Het is meer zo dat je alles moet zien in zijn eigen context, met 614 00:05:58,420 --> 00:06:02,300 zijn eigen traditie, met zijn eigen gevoeligheden en 615 00:06:02,580 --> 00:06:05,490 eigenaardigheden. En dat klinkt Natuurlijk heel 616 00:06:05,500 --> 00:06:08,510 anders dan thorbecke, de liberaal, maar in die zin was 617 00:06:08,520 --> 00:06:11,560 hij een. Een een niet niet zeker niet een 618 00:06:11,950 --> 00:06:16,880 liberaal in in Laten we zeggen, de moderne Engelse betekenis van 619 00:06:16,890 --> 00:06:20,300 dat woord liberalism. Nee, Dat was hij zeker niet. 620 00:06:20,310 --> 00:06:22,330 Hij was in dat. Eigenlijk was hij een 621 00:06:22,340 --> 00:06:26,700 conservatief, hij moest ook niks hebben van een revolutie en in 622 00:06:26,710 --> 00:06:30,320 zekere zin zou je kunnen zeggen waar ze een hele idee van de 623 00:06:30,330 --> 00:06:33,650 aanpassing van het Van het institutionele structuur van 624 00:06:33,660 --> 00:06:37,180 Nederland aan de veranderende omstandigheden. 625 00:06:37,470 --> 00:06:39,710 Dat, dat moet je niet revolutionair zien. 626 00:06:39,830 --> 00:06:44,380 Maar eigenlijk als een hij wilde liever dat de revolutie vermeden 627 00:06:44,390 --> 00:06:47,440 werd en dat het een geleidelijke organische ontwikkeling zou 628 00:06:47,450 --> 00:06:49,370 zijn. En hij vond wel dat door 629 00:06:49,380 --> 00:06:52,220 veranderende maatschappelijke omstandigheden ook de 630 00:06:52,230 --> 00:06:56,840 instituties veranderen moesten Omdat je anders zoveel fricties 631 00:06:56,850 --> 00:06:59,240 zou krijgen tussen de samenleving. 632 00:06:59,250 --> 00:07:02,520 Enerzijds, hè? De organisch veranderende 633 00:07:02,530 --> 00:07:06,170 samenleving enerzijds en de instituties dat het fout te 634 00:07:06,180 --> 00:07:11,000 kunnen gaan creëren, evolutie en bloed en allemaal narigheid wat 635 00:07:11,010 --> 00:07:13,740 je niet wilde. Vandaar, maar hij werd door zijn 636 00:07:13,750 --> 00:07:17,870 eigen tijdgenoten wel gezien als een radicaal, hè? 637 00:07:17,990 --> 00:07:22,060 Maar hij was in essentie niet radicaal, zou je kunnen zeggen, 638 00:07:22,550 --> 00:07:26,230 we zullen zo kunnen zien hoe dat dan zich verder, hoe dat verder 639 00:07:26,240 --> 00:07:29,020 verloopt. Wat betreft zijn zijn openbaar 640 00:07:29,030 --> 00:07:34,260 optreden thorbecke In het openbaar was stijf hakerig, 641 00:07:35,290 --> 00:07:39,210 Laten we werkelijk, We hadden het nou toevallig over popie 642 00:07:39,220 --> 00:07:41,960 Jopie. Ik denk dat heb thorbecke. 643 00:07:42,010 --> 00:07:46,080 Wel de minst popi op achtige figuur is geweest uit de 644 00:07:46,090 --> 00:07:49,230 Nederlandse politieke geschiedenis in alle opzichten. 645 00:07:49,580 --> 00:07:55,760 Hij was kil, hij was arrogant en nou ja, het en tegelijkertijd 646 00:07:55,770 --> 00:08:01,980 was hij ook 1, 1 1 romantische man in in kleine kring en ook in 647 00:08:01,990 --> 00:08:07,430 zijn huwelijk, want Hij is op zijn 38e gehuwd met een 19 jaar 648 00:08:07,440 --> 00:08:10,860 jongere vrouw. Én uit alle bronnen blijkt ook 649 00:08:10,870 --> 00:08:13,180 uit zijn hele correspondentie blijkt. 650 00:08:13,240 --> 00:08:17,670 Hij was dol op die vrouw. Het is steeds lief engeltje en 651 00:08:17,680 --> 00:08:21,410 ja, mijn knopje nou met dat soort van Van dingen. 652 00:08:21,420 --> 00:08:25,210 Letterlijk, dingen die ben Ik ben ik eigenlijk vergeten hoe 653 00:08:25,220 --> 00:08:27,390 dat precies zit? Maar goed, Het was een. 654 00:08:27,800 --> 00:08:30,150 Het was een uiterst gelukkig huwelijk. 655 00:08:30,340 --> 00:08:33,890 Dat is toch betrekkelijke zeldzaamheid was een zeer 656 00:08:33,900 --> 00:08:36,010 gelukkig huwelijk. Sala was ook alles wat hij 657 00:08:36,020 --> 00:08:40,960 schreef en en nou ja, en hij was eigenlijk, zij overlijdt Als ik 658 00:08:40,970 --> 00:08:43,250 het wel heb, twee jaar voordat hij overlijdt. 659 00:08:43,299 --> 00:08:47,310 En dat, Dat was voor hem een volstrekt dramatische, 660 00:08:47,340 --> 00:08:50,510 dramatische. Hij was ook in kleine kring dol 661 00:08:50,520 --> 00:08:54,390 op muziek of kunst en stelde vergaderingen uit om naar 662 00:08:54,400 --> 00:08:58,370 muziekuitvoering te kunnen gaan. Maar hij vond dat hij in zijn 663 00:08:58,380 --> 00:09:03,230 publieke optreden moest hij afstand houden, moest die cool 664 00:09:03,240 --> 00:09:07,340 zijn arrogant zijn, mocht hij zich nooit verspreken. 665 00:09:07,370 --> 00:09:10,710 Nou ja, kortom, Het was, het had iets robots achter. 666 00:09:10,720 --> 00:09:14,700 Als ik meen zelfs ook dat hij die die fantastische kunst. 667 00:09:14,750 --> 00:09:17,540 Die is om als die spraak heel zachtjes te spreken, waardoor 668 00:09:17,550 --> 00:09:22,180 Mensen automatisch ophouden met allerlei lawaai te trappen. 669 00:09:22,770 --> 00:09:24,810 Dat is, kan ik Misschien aanspreken. 670 00:09:24,820 --> 00:09:29,520 Samen velen Als je de Mensen niet stil krijgt, praat heel 671 00:09:29,550 --> 00:09:32,760 zachtjes heel rustig en zachtjes. 672 00:09:33,210 --> 00:09:37,740 Nou, hij was iemand die die eigenlijk toch wel enorme indruk 673 00:09:37,750 --> 00:09:40,960 maakte. Nou ja, dat dat dat boek wat ik 674 00:09:40,970 --> 00:09:44,490 niet gelezen heb van Ramira Said door Becker wil het. 675 00:09:44,500 --> 00:09:47,910 Dat geeft het al een beetje aan. Hij is de uitvinder van het 676 00:09:47,920 --> 00:09:51,610 Torentje, dus hij maakte daar een d een bezoek aan die aan die 677 00:09:51,620 --> 00:09:54,940 gebouwen daar in Den Haag en toen trof hem het Torentje. 678 00:09:54,950 --> 00:09:57,730 En toen zei die, Dit is mijn werkkamer en Dat is het ook 679 00:09:57,740 --> 00:10:00,150 geworden. Ik geloof niet dat alle minister 680 00:10:00,160 --> 00:10:02,830 presidenten In het Torentje hebben gezeten, maar Hij is in 681 00:10:02,840 --> 00:10:05,150 ieder geval wel. En Hij is er één die ermee 682 00:10:05,160 --> 00:10:07,850 begonnen is, want dat zat eerst een andere Autoriteit. 683 00:10:07,860 --> 00:10:11,290 Die is eruit gedonderd. Het is ook wel een leuk idee. 684 00:10:11,520 --> 00:10:15,130 Leuk idee Natuurlijk. Ik meen ook dat Rutte dat dan 685 00:10:15,140 --> 00:10:17,900 weer wel achter zich een portret van thorbecke. 686 00:10:17,950 --> 00:10:21,390 Heeft op dat op dat kastje heeft staan, heeft die persconferentie 687 00:10:21,400 --> 00:10:24,450 het idee dat thorbecke dat thorbecke ideeën Laten we 688 00:10:24,460 --> 00:10:28,620 zeggen, parallel lopen aan of direct te maken hebben met het 689 00:10:28,630 --> 00:10:31,880 idee van de VVD. Dat moet je wel aangrijpend 690 00:10:31,890 --> 00:10:35,470 afschudden. Het was een aanzienlijk 691 00:10:35,480 --> 00:10:39,600 complexere denker, dan Laten we zeggen, het moderne popie Jopie 692 00:10:39,610 --> 00:10:42,940 liberalisme is ook nog raadslid geweest, toch? 693 00:10:43,130 --> 00:10:46,320 Hij is ook nog lid van Van de Leidse gemeenteraad geweest, 694 00:10:46,330 --> 00:10:50,430 maar was ik hem keren nu terug. Nou zijn carrière, dit was een 695 00:10:50,440 --> 00:10:53,310 algemene schets van Van thorbecke. 696 00:10:54,590 --> 00:10:58,840 Dat, nadat die die jaren in Duitsland heeft doorgebracht 697 00:10:58,850 --> 00:11:01,760 wordt hij daar was hij privaatdocent. 698 00:11:01,770 --> 00:11:04,180 Zoals dat heette ze niet helemaal duidelijk wat hij daar 699 00:11:04,190 --> 00:11:07,060 dan voor onderwijs gaf. Maar goed, hij was privaat, dus 700 00:11:07,570 --> 00:11:11,480 hij maakte kennis met tal van prominenten, Duitse denkers, 701 00:11:11,660 --> 00:11:16,720 schiet filosofen en enzovoort, maar dan wordt hij hoogleraar in 702 00:11:16,730 --> 00:11:21,680 Gent in 18 25, dan is hij dus 27. 703 00:11:21,690 --> 00:11:24,920 Ook nog aan de jonge kant, zou je zeggen, hij wordt hoogleraar 704 00:11:24,930 --> 00:11:28,010 in Gent. En en en met een werkelijk 705 00:11:28,040 --> 00:11:33,610 buitengewoon brede leeropdracht, dus een Europese geschiedenis en 706 00:11:33,620 --> 00:11:36,740 en nou, wat is er nog meer staathuishoudkunde? 707 00:11:37,180 --> 00:11:39,510 Het interessante is dat thorbecke zich ook heeft 708 00:11:39,520 --> 00:11:42,740 beziggehouden met zoiets Als de volgen. 709 00:11:43,370 --> 00:11:46,930 De gevolgen van de industrialisatie wat dat voor de 710 00:11:47,200 --> 00:11:52,570 samenhang In de samenleving in algemene zin betekenen en daar 711 00:11:52,580 --> 00:11:56,000 ook hele nuttige en verstandige dingen over heeft gezegd. 712 00:11:56,010 --> 00:12:00,360 Dus ze had een hele brede aandacht dat hoogleraarschap 713 00:12:00,370 --> 00:12:04,860 houd ik automatisch op in 18 30 Als de Belgen tegen ons in 714 00:12:04,870 --> 00:12:07,810 opstand komen, hebben we genoeg van hebben van die belerende 715 00:12:07,820 --> 00:12:11,890 boel van Willem de eerste en dan na enig heen en weer beweegt 716 00:12:11,900 --> 00:12:17,360 wordt die hoogleraar in Leiden. Als ik het wel heb in 18 31, dus 717 00:12:17,370 --> 00:12:20,200 Dat is eigenlijk een vrij vlotte overgang. 718 00:12:20,710 --> 00:12:23,560 Ja, je leest alles dat wel eens dat hij een beetje moeizaam 719 00:12:23,570 --> 00:12:27,530 academische carrière had, maar Als ik het zo van de buitenkant 720 00:12:27,540 --> 00:12:31,740 zie, moet ik zeggen, maak het op mij AK is Het gaat Het gaat het 721 00:12:31,750 --> 00:12:36,210 wel vlot, zou Je kunt zeggen. En in Leiden geeft hij ook weer 722 00:12:36,600 --> 00:12:40,200 het College in de moderne geschiedenis en daar begint hij 723 00:12:40,210 --> 00:12:43,480 zich bezig te houden met de kwestie van de Grondwet. 724 00:12:43,830 --> 00:12:46,250 Hij geeft ook college over de Grondwet. 725 00:12:46,690 --> 00:12:52,600 En dan komt hij in 18 39 met aantekeningen op de Grondwet. 726 00:12:52,970 --> 00:12:56,350 Waar Laten we zeggen waar die begint te zoeken naar een 727 00:12:56,380 --> 00:13:00,660 zodanige grondwettelijke verandering dat het in zijn gek 728 00:13:00,670 --> 00:13:05,720 genoeg in essentie conservatieve maatschappelijke opvattingen 729 00:13:06,150 --> 00:13:09,000 past? Het moet wel anders vanwege de 730 00:13:09,010 --> 00:13:11,430 veranderende maatschappelijke omstandigheden. 731 00:13:11,670 --> 00:13:14,260 Maar hoe dan wat? Wat zou de beste oplossing 732 00:13:14,270 --> 00:13:16,940 zeggen? Dan produceert hij een 733 00:13:16,950 --> 00:13:19,490 aantekening waarin die eigenlijk al de eerste. 734 00:13:19,540 --> 00:13:25,260 Ideeën schetst Dat is in 18, 40 In de jaren 40. 735 00:13:25,270 --> 00:13:28,660 Een paar jaar later komt hij terecht In de Tweede Kamer 18 736 00:13:28,670 --> 00:13:33,910 44, 18, 45 en dat treft. Die vindt hij in ieder geval 8 737 00:13:33,920 --> 00:13:37,870 collega's die Samen met hem bereid zijn om een proeven van 738 00:13:37,880 --> 00:13:39,850 een nieuwe grondwet te produceren. 739 00:13:39,860 --> 00:13:42,710 Dat hebben ze ook gedaan met ze de 9 mannen, hè? 740 00:13:42,720 --> 00:13:45,300 Maar Als je hem erbij optelt, dan zijn het er 9. 741 00:13:45,580 --> 00:13:49,610 Dat zijn de 9 maanden. De vraag is Natuurlijk Waarom op 742 00:13:49,620 --> 00:13:51,750 dat moment? En dat, Je moet je goed 743 00:13:51,760 --> 00:13:54,770 realiseren. In de jaren 40 waren één van de 744 00:13:54,780 --> 00:13:59,210 meest malaise achtige decennia uit de Nederlandse geschiedenis. 745 00:13:59,640 --> 00:14:03,050 Dat hangt Natuurlijk Samen met de Belgische opstand en hoe dat 746 00:14:03,060 --> 00:14:07,490 verder verlopen was en het beleid, het eigenwijsheid van 747 00:14:07,500 --> 00:14:12,550 Willem de eerste en ja toch een enorm autocratische optreden van 748 00:14:12,560 --> 00:14:16,200 Willem de eerste, de maatschappelijke problemen 749 00:14:16,210 --> 00:14:20,730 kortom, er was een een algemene sfeer van ontevredenheid. 750 00:14:20,780 --> 00:14:25,350 Malaise, het moet anders dit, Dit is niet de juiste weg die 751 00:14:25,360 --> 00:14:30,690 wij die wij bewandelen. Zal daar verder naar die teveel 752 00:14:30,700 --> 00:14:33,030 op ingaan, Maar dat dat sloot Natuurlijk. 753 00:14:33,040 --> 00:14:36,790 Die denken wel op aan, het moet ergens vandaan komen, dan moet 754 00:14:37,260 --> 00:14:41,760 er was toch sprake van een zeer brede gedragen onvrede in 755 00:14:41,770 --> 00:14:44,730 Nederland? Dus ja, dus die 9 mannen 756 00:14:44,740 --> 00:14:48,970 produceren een dergelijke voorstel van een nieuwe 757 00:14:48,980 --> 00:14:50,990 grondwet. Daar zitten al die elementen al 758 00:14:51,000 --> 00:14:53,550 in die wezenlijk zouden zijn voor de nieuwe grondwet, 759 00:14:53,980 --> 00:14:56,190 namelijk een ministeriële verantwoordelijkheid. 760 00:14:56,200 --> 00:14:58,580 Dat is Natuurlijk een essentiële stap. 761 00:14:59,170 --> 00:15:01,900 Want door de ministeriële verantwoordelijkheid. 762 00:15:01,970 --> 00:15:05,450 De minister is verantwoordelijk aan de volksvertegenwoordiging 763 00:15:05,630 --> 00:15:09,360 aan de Kamer, niet waar niet aan de koning aan de Kamer. 764 00:15:09,790 --> 00:15:12,900 En dat betekent dus dat de koning buitenspel wordt gezet. 765 00:15:13,170 --> 00:15:16,240 En Dat is Natuurlijk essentieel Als je af wil van een 766 00:15:16,250 --> 00:15:20,840 autocratische vorst die die bovendien op basis van familie 767 00:15:20,850 --> 00:15:24,450 verwantschap aan de top van het land terechtgekomen is. 768 00:15:24,670 --> 00:15:28,810 En Dat is ook dat voordat we voordat met name de vorsten daar 769 00:15:28,820 --> 00:15:30,760 argument. Waarheid, dat heeft wel heel 770 00:15:30,770 --> 00:15:34,300 lang geduurd. We zullen zo zien, Dit is nog de 771 00:15:34,310 --> 00:15:39,360 tijd van Willem, de tweede dat die proeven van die ze dus 772 00:15:39,370 --> 00:15:41,810 gemaakt hebben. Die 9 mannen die is onmiddellijk 773 00:15:41,820 --> 00:15:47,360 afgewezen dat dat men vond dat radicaal gevaarlijk onnederlands 774 00:15:47,370 --> 00:15:52,580 dat dat kon absoluut niet zo n. En ja, het Het was niks. 775 00:15:52,590 --> 00:15:56,260 Hij verliest ook zijn positie In de Tweede Kamer en dan net wat 776 00:15:56,270 --> 00:15:59,040 jij al suggereerde, heeft hij enkele jaren In de Leidse 777 00:15:59,050 --> 00:16:02,230 gemeenteraad. Waarbij moet ik zeggen, een 778 00:16:02,240 --> 00:16:04,960 zeer, zeer kritisch over heeft geschreven. 779 00:16:05,360 --> 00:16:10,650 Hij vond het niveau daar echt verbijsterend laag en een oude 780 00:16:10,660 --> 00:16:13,240 wond het feite niks met je lpf'er toestanden. 781 00:16:13,320 --> 00:16:17,500 Ja ja ja, wat haal ik ook gezegd, de ministeriële 782 00:16:17,510 --> 00:16:19,630 verantwoordelijkheid staat Natuurlijk in die voorstellen 783 00:16:19,640 --> 00:16:21,510 Natuurlijk ook directe verkiezingen. 784 00:16:21,940 --> 00:16:26,790 Dat zat er ook in en en andere relaties tussen de verschillende 785 00:16:26,800 --> 00:16:30,070 bestuurslagen in Nederland maar goed, het zat er dus helemaal 786 00:16:30,080 --> 00:16:32,710 niet In de tijd was er nog niet na Willem de tweede. 787 00:16:32,760 --> 00:16:35,430 Zou het niet. Andy was in 48 opgevolgd. 788 00:16:35,440 --> 00:16:39,680 Die wou het niet en dan komt 18, 48 niet waar? 789 00:16:39,690 --> 00:16:44,440 heel Europa staat in brand, Het is overal revolutie. 790 00:16:44,720 --> 00:16:49,380 Willem de tweede schrikt zich de tak werkelijk en denkt O jee 791 00:16:49,760 --> 00:16:52,760 Harrison bekende standaard uitdrukking Willem. 792 00:16:52,770 --> 00:16:56,270 De tweede werd in één nacht liberaal en je hebt Mensen die 793 00:16:56,280 --> 00:16:59,720 worden in een lag in één nacht grijs, maar hij werd in één 794 00:16:59,730 --> 00:17:01,950 nacht liberaal. Of dat ook precies zo is, dat 795 00:17:01,960 --> 00:17:04,680 weet ik niet, maar. Het is een treffende uitdrukking 796 00:17:04,880 --> 00:17:10,170 en dan komt er een Commissie en die gaat aan slag en door bekken 797 00:17:11,020 --> 00:17:13,869 was Sandra Niessen. Eentje in thorbecke was wel de 798 00:17:13,880 --> 00:17:17,260 leider van die Commissie en voorzitter van die Commissie en 799 00:17:17,270 --> 00:17:21,130 die produceert een nieuwe grondwet die volgens mij ergens 800 00:17:21,140 --> 00:17:25,010 in november 1848 in werking tijd. 801 00:17:25,900 --> 00:17:28,810 Hij wordt nog niet de leider van een kabinet. 802 00:17:28,820 --> 00:17:32,860 Wat wat met die grondwet aan de aan de slag moet, daar is al 803 00:17:32,870 --> 00:17:35,980 allerlei. Ingewikkelde dingen voordat het 804 00:17:35,990 --> 00:17:38,600 zover komt. Maar goed, in die grondwet zit 805 00:17:38,610 --> 00:17:44,090 in feite alles wat er nu in alle opzichten nog steeds in zit. 806 00:17:44,370 --> 00:17:48,800 Nogmaals Het is niet bedoeld als een als een revolutie of als een 807 00:17:48,810 --> 00:17:51,900 breuk na. Het is bedoeld om Nederland Als 808 00:17:51,910 --> 00:17:56,760 het ware institutioneel aan te passen organisch weer terug naar 809 00:17:56,770 --> 00:18:00,990 dat organische begrip van de historische ontwikkeling om 810 00:18:01,000 --> 00:18:04,020 Nederlandse instituties aan te passen aan de veranderende 811 00:18:04,030 --> 00:18:07,600 maatschappelijke omstandigheden. Zodat je eigenlijk revolutie kon 812 00:18:07,880 --> 00:18:12,920 vermijden en en en hij zag het zelf niet als een revolutionair 813 00:18:12,930 --> 00:18:14,870 als een revolutionaire gebeurtenis. 814 00:18:14,880 --> 00:18:18,940 Dus ja, was die liebe ja was wel liber hamert op het midden. 815 00:18:19,290 --> 00:18:24,180 Nou ja, gevat binnen die Duitse geschiedfilosofie Laten we het 816 00:18:24,190 --> 00:18:25,540 dan maar zo noemen. Allemaal. 817 00:18:25,550 --> 00:18:28,160 Het is allemaal Misschien niet ingewikkelder dan dat ik het nu 818 00:18:28,170 --> 00:18:31,860 vertel, maar goed zo zo zaten. En wat was die die grond? 819 00:18:31,870 --> 00:18:33,440 Dat was dus weer die ministeriële 820 00:18:33,450 --> 00:18:37,110 verantwoordelijkheid. Dat is eigenlijk een essentieel 821 00:18:37,120 --> 00:18:40,950 punt, Omdat je daarmee kun je naar een een in ieder geval naar 822 00:18:40,960 --> 00:18:44,130 een start van democratie toe. Dat is Natuurlijk afhankelijk. 823 00:18:44,140 --> 00:18:49,580 Embryonaal directe verkiezingen. Alleen voor de Tweede Kamer 824 00:18:49,590 --> 00:18:51,900 Natuurlijk, maar die verkiezingen die waren 825 00:18:51,910 --> 00:18:57,440 gelimiteerd tot mannen die belasting betalen, hoeven we nou 826 00:18:57,450 --> 00:19:00,940 precies hoe ik dacht dat het electoraat afhankelijk is? 827 00:19:00,950 --> 00:19:06,140 In orde van ruim 10% was dus 90% had helemaal geen stemrecht. 828 00:19:06,150 --> 00:19:10,000 Die betaalde kennelijk te weinig belasting of geen belasting s. 829 00:19:10,010 --> 00:19:12,660 Die kwamen niet in aanmerking voor het stemrecht. 830 00:19:12,690 --> 00:19:16,760 Interessant genoeg begreep, daar ben ik heel wel, ook toen dat 831 00:19:16,770 --> 00:19:19,880 uiteindelijk dat kiesrecht uitgebreid zou moeten worden en 832 00:19:19,890 --> 00:19:24,070 stap voor stap. Grotere en grotere zou zou 833 00:19:24,100 --> 00:19:26,830 worden, hè? Dat hing ook weer Samen met die 834 00:19:26,840 --> 00:19:30,930 maatschappelijke ontwikkeling, ook in zijn hele periode dat hij 835 00:19:30,940 --> 00:19:34,430 direct met deze zaak te maken had, is dat kiesrecht niet meer 836 00:19:34,440 --> 00:19:38,670 uitgebreid. Pas daarna, pas na 18 72 is dat 837 00:19:38,680 --> 00:19:41,510 kiesrecht daadwerkelijk uitgebreid? 838 00:19:41,520 --> 00:19:44,980 Hij begreep ook wel. Naar, ik begrijp naar ik 839 00:19:44,990 --> 00:19:48,080 begrepen heb dat er Natuurlijk In de democratie altijd een 840 00:19:48,090 --> 00:19:52,380 spanning zit tussen aan de ene kant de democratische belofte, 841 00:19:52,450 --> 00:19:57,080 Laten we zeggen, alle kiezers doen mee en zijn betrokken bij 842 00:19:57,110 --> 00:20:00,850 bij de institutionele structuur. En wat die precies uitspookt en 843 00:20:00,860 --> 00:20:04,840 tegelijkertijd is er Natuurlijk. De spanning zit In het feit dat 844 00:20:04,850 --> 00:20:07,920 sommige Mensen daar wel een hoop te vertellen hebben, Maar de 845 00:20:07,930 --> 00:20:10,150 meeste Mensen eigenlijk verbazingwekkend, weinig 846 00:20:10,550 --> 00:20:14,060 inspanning die tot op de dag van vandaag druk In de democratie 847 00:20:14,070 --> 00:20:17,930 zitje zetten. Het volk is aan de macht, al al 848 00:20:17,940 --> 00:20:21,740 had had thorbecke niks met een dergelijke formuliering, hè? 849 00:20:21,750 --> 00:20:25,290 Maar de werkelijkheid is dat lang niet Iedereen iets te 850 00:20:25,300 --> 00:20:28,620 vertellen heeft en dat er grote verschillen zijn tussen de macht 851 00:20:28,630 --> 00:20:31,130 van de verschillende personen daar dat. 852 00:20:31,160 --> 00:20:35,100 Dat is een heel lastig probleem. Eigenlijk is de democratie 853 00:20:35,110 --> 00:20:38,400 Zonder een sociale dimensie. Dat is eigenlijk helemaal geen 854 00:20:38,410 --> 00:20:41,470 democratie. Dat zag hij volgens mij ook wel. 855 00:20:42,570 --> 00:20:46,390 Ik zag nu net in een kwaliteitskrant een groot stuk 856 00:20:46,400 --> 00:20:48,150 staan. Pim Fortuyn was eigenlijk een 857 00:20:48,160 --> 00:20:50,810 sociaal democraat. Ja, dat haalt je de koekoek. 858 00:20:51,160 --> 00:20:54,350 We zijn allemaal in Nederland, Sociaal Democraten in meerdere 859 00:20:54,360 --> 00:20:58,160 of in mindere mate, Omdat de democratie die asociaal zou zijn 860 00:20:58,170 --> 00:21:01,010 die die Dat is, geen democratie nemen. 861 00:21:01,020 --> 00:21:04,410 Verenigde Staten klassiek voorbeeld van een asociale 862 00:21:04,420 --> 00:21:06,950 democratie. En ik zou ook zeggen, de 863 00:21:06,960 --> 00:21:10,330 Verenigde Staten schieten ingrijpen tekort Als het gaat om 864 00:21:10,340 --> 00:21:13,270 de verwezenlijking van democratische waarden. 865 00:21:13,490 --> 00:21:15,880 Moet ook wel eens over Poetin gezegd hebben, eigenlijk op elk 866 00:21:15,890 --> 00:21:19,460 institutioneel niveau overigens. Maar goed, nu dus weer terug 867 00:21:19,470 --> 00:21:22,910 naar thorbecke, want tenslotte wordt hij wel minister president 868 00:21:22,940 --> 00:21:27,770 in 18 49 en Dat is het zogenaamde eerste kabinet 869 00:21:28,470 --> 00:21:32,080 thorbecke. En dat brengt eigenlijk die die 870 00:21:32,090 --> 00:21:36,160 hele institutionele ja, ik moet dus nu niet het woord revolutie 871 00:21:36,170 --> 00:21:40,300 gebruiken, maar die hele nieuwe institutionele structuur tot 872 00:21:40,310 --> 00:21:43,320 strand. Want nou is de. 873 00:21:43,640 --> 00:21:46,090 Die die ministeriële verantwoordelijkheid al gauw 874 00:21:46,100 --> 00:21:48,300 Willem de derde die ondertussen koning was geworden. 875 00:21:48,310 --> 00:21:51,430 Die wou er niks van weten dorbeck is systematisch 876 00:21:51,440 --> 00:21:54,530 tegengewerkt. We willen de derde die ook enorm 877 00:21:54,540 --> 00:21:56,840 de pest had dan thorbecke en je weet dat. 878 00:21:58,240 --> 00:22:02,210 Ja ook Wilhelmina, geen niet, niet een door en door 879 00:22:02,220 --> 00:22:05,870 democratische gezindheid had de enige die dat had was koningin 880 00:22:05,880 --> 00:22:10,540 of Regentesk Emma. Die had daar meer verstand van 881 00:22:10,820 --> 00:22:14,710 het het heeft de vorsten van het oranjehuis de grootst mogelijke 882 00:22:14,720 --> 00:22:17,980 moeite gekost om zich te realiseren dat ze niet zo 883 00:22:17,990 --> 00:22:20,810 verschrikkelijk veel te vertellen hebben en ook niet 884 00:22:20,820 --> 00:22:22,830 zoveel te vertellen moeten hebben. 885 00:22:22,840 --> 00:22:25,400 Dat moeten we ook speciaal bij zeggen. 886 00:22:25,940 --> 00:22:28,650 Wat ook gerealiseerd wordt, is een gemeentewet. 887 00:22:29,120 --> 00:22:33,980 En provinciewet. Ongetwijfeld nou en die werd dus 888 00:22:33,990 --> 00:22:39,440 voor de Voorde de kieswet. Zij het dus een beperkende key 889 00:22:39,450 --> 00:22:42,550 en kieswet, maar wel een beperkende kies. 890 00:22:45,170 --> 00:22:48,460 Een onderdeel van de politiek van thorbecke, was de 891 00:22:48,470 --> 00:22:52,560 gelijkschakeling van de godsdiensten dat we zeggen, 892 00:22:52,930 --> 00:22:56,560 staat en godsdienst dienen strikt gescheiden te worden. 893 00:22:56,990 --> 00:23:01,340 Dat betekende dat ik rooms, katholieken en joden weet ik wat 894 00:23:01,350 --> 00:23:05,280 wat wat voor andere religieuze groeperingen die krijgen gelijke 895 00:23:05,290 --> 00:23:08,920 rechten en Zonder iets met de Nederlandse overheid te maken te 896 00:23:08,930 --> 00:23:10,860 hebben. Dat leidde ertoe dat de 897 00:23:10,870 --> 00:23:14,640 katholieken of althans de paus neem ik aan die dat deed die 898 00:23:14,650 --> 00:23:17,290 dacht, nou ja, dan kan ik in in Nederland ook wel weer. 899 00:23:17,340 --> 00:23:19,550 Hij schopte benoemen. Ja, die waren er al die tijd 900 00:23:19,560 --> 00:23:22,550 niet geweest, dus die benoemd gaat bisschoppen benoemen. 901 00:23:22,560 --> 00:23:27,210 Dat leidt in in protestants Nederland tot een inmense 902 00:23:27,220 --> 00:23:31,230 opwinding, hè, zo alsnog het huwelijk van Irene met een rooms 903 00:23:31,240 --> 00:23:34,230 katholiek oplichter nog tot immens. 904 00:23:34,240 --> 00:23:38,400 De opwinding heeft geleid dat dat nu volgens mij interesseert 905 00:23:38,410 --> 00:23:41,430 dat echt Niemand meer een eyraud, want die bisschoppen 906 00:23:41,440 --> 00:23:43,150 moesten macht of zowel uitoefenen. 907 00:23:43,310 --> 00:23:45,330 Nee, die mochten gewoon net wat doet. 908 00:23:45,340 --> 00:23:49,010 Een bisschop die leidt een stukje kerkprovincie, Dat is wat 909 00:23:49,020 --> 00:23:50,870 hij doet. Ja, maar die heeft politiek 910 00:23:50,880 --> 00:23:52,350 verder niks te vertellen Natuurlijk. 911 00:23:52,360 --> 00:23:55,550 Die heeft het in een kerk te vertellen, Dat is het idee, maar 912 00:23:55,560 --> 00:23:59,470 desondanks was dat men zag dat als als een nou ja, als een 913 00:23:59,480 --> 00:24:03,870 macho pati wat het helemaal niet was en door bek had ik op dit 914 00:24:03,880 --> 00:24:05,750 punt het grootste gelijk van de wereld. 915 00:24:05,990 --> 00:24:09,250 Was iemand belachelijk dat die dingen verboden waren, Maar dat 916 00:24:09,260 --> 00:24:11,930 leidt tot de zogenaamde aprilbeweging, een soort soort 917 00:24:11,940 --> 00:24:16,350 opstand van nou ja van Van boze protestanten om het zo maar te 918 00:24:16,360 --> 00:24:17,370 zeggen. En dan? 919 00:24:18,180 --> 00:24:21,390 Ja dan zegt, laat de Willem de derde merken dat hij daar wel 920 00:24:21,400 --> 00:24:23,410 sympathie voor heeft. En dan vindt thorbecke. 921 00:24:23,420 --> 00:24:26,560 Ja, Dat is onacceptabel. Kan een keer de verantwoording 922 00:24:26,570 --> 00:24:29,350 niet voor nemen en dan valt het eerste kabinet erbij. 923 00:24:30,480 --> 00:24:33,690 Uiteindelijk zijn er 3 geworden. Dan komt er tweede kabinet 924 00:24:33,700 --> 00:24:37,230 thorbecke. Dat is In de vroege jaren 60 62 925 00:24:37,240 --> 00:24:42,870 66 Als ik het wel heb, Misschien iets minder, Laten we zeggen, 926 00:24:42,880 --> 00:24:45,410 vooral nou, nee, dat kun je ook niet zeggen. 927 00:24:45,680 --> 00:24:48,850 Ja, ik probeer steeds dat woord revolutionair te vermijden nu ik 928 00:24:48,860 --> 00:24:55,130 begrepen heb, maar hoe dan ook, vernieuwing is aanbod, maar bij 929 00:24:55,140 --> 00:24:59,070 tweede kabinet heeft dat vooral een infrastructurele kant 930 00:24:59,100 --> 00:25:01,390 eigenlijk. Dus daar wordt een wet 931 00:25:01,400 --> 00:25:03,610 aangenomen voor het Noordzeekanaal. 932 00:25:03,620 --> 00:25:07,850 Het verbreiden van de nieuwe waterberg en het spoorweg 933 00:25:07,860 --> 00:25:10,770 bestel. Al zag hij dat graag in private 934 00:25:10,780 --> 00:25:15,190 handen en Hij is ook een onderwijswet aangenomen die 935 00:25:15,200 --> 00:25:19,470 geleid heeft tot de stichting van de h BS zo ge zij de hogere 936 00:25:19,480 --> 00:25:23,450 burgerschool eigenlijk een zekere op lange termijn. 937 00:25:23,460 --> 00:25:28,940 Een vondst is een beetje raar, hoe het maar een wet van enorme 938 00:25:28,950 --> 00:25:31,720 betekenis. Dat Nederland bijvoorbeeld ook 939 00:25:31,730 --> 00:25:36,050 op op wetenschappelijk terrein, eind 19e eeuw, begin 20e eeuw 940 00:25:36,060 --> 00:25:39,120 eigenlijk een een wereld Rolls kan spelen. 941 00:25:39,130 --> 00:25:42,440 Dat hangt examen met de onderwijsvernieuwingen die 942 00:25:42,450 --> 00:25:45,700 uiteindelijk teruggevoerd kunnen worden tot het kabinet dorbeck 943 00:25:45,710 --> 00:25:48,700 ook hier geldt steeds Natuurlijk, deed hij die dingen 944 00:25:48,710 --> 00:25:52,980 niet allemaal Alleen, maar hij was toch wel ja, een dominante 945 00:25:52,990 --> 00:25:57,720 aanwezige figuur en tenslotte is Iedereen in zijn omgeving is 946 00:25:57,730 --> 00:26:00,310 vervaagd en. Wie staat er in een 947 00:26:00,320 --> 00:26:02,450 standbeelden? Dat is thorbecke geen zou 948 00:26:02,460 --> 00:26:05,890 Misschien wel zo'n heel k. Ik denk ook dat hij Niemand meer 949 00:26:05,900 --> 00:26:09,210 weet wie Iedereen die kabinetten van thorbecke eigenlijk gezeten 950 00:26:09,220 --> 00:26:11,730 heeft. Het is thorbecke die die is 951 00:26:11,740 --> 00:26:14,700 overgebleven. Hij had tenslotte is er nog 1/3 952 00:26:14,710 --> 00:26:20,230 kabinet thorbecke, dat start in 18 71, maar hij overlijdt al het 953 00:26:20,240 --> 00:26:23,350 jaar daarna. Dan is hij ondertussen 954 00:26:23,360 --> 00:26:25,190 Natuurlijk een oude man geworden. 955 00:26:25,820 --> 00:26:30,200 En wat was oud voor die tijd? Nou, Hij is 74 geworden. 956 00:26:30,210 --> 00:26:32,810 Dat was voor die tijd een hele behoorlijke leeftijd hoor. 957 00:26:33,890 --> 00:26:37,760 Sterker nog, Dat was ik Als ik het wel heb, maar één jaar 958 00:26:37,770 --> 00:26:40,940 cohort dus een geboren in oorlog, had een 959 00:26:40,950 --> 00:26:46,580 levensverwachting bij geboorte van Ik denk nou 71, 72 Misschien 960 00:26:46,590 --> 00:26:50,380 73 dat dat die die levensverwachting is enorm 961 00:26:50,390 --> 00:26:52,900 opgerekt. In het afgelopen zijn wij 70 962 00:26:52,910 --> 00:26:56,800 jaar, dus ja, Dat was het. In die tijd was dat er een oude 963 00:26:56,810 --> 00:26:59,340 man en hij was ook een oude man geworden. 964 00:26:59,350 --> 00:27:03,620 Dat zou nou ja, hij vond ook dat hij passé was geraakt. 965 00:27:03,690 --> 00:27:06,140 En en dat vond hij zelf helemaal niets. 966 00:27:06,790 --> 00:27:10,440 Dus had wel een arrogante overtuiging van Van eigen 967 00:27:10,450 --> 00:27:15,160 belangrijkheid was kritisch op andere, Zonder Zonder enige 968 00:27:15,170 --> 00:27:17,850 twijfel, bijvoorbeeld op Samuel van hout. 969 00:27:19,100 --> 00:27:23,030 Dat is de geschiedenis van thorbecke die Nederland toch die 970 00:27:23,040 --> 00:27:26,490 Nederland die de Nederlandse democratie op het spoor gezet 971 00:27:26,500 --> 00:27:31,130 heeft en die tegelijkertijd een een zo evenwichtig politiek 972 00:27:31,140 --> 00:27:35,020 systeem heeft geconstrueerd, juist vanwege zijn zeg maar 973 00:27:35,030 --> 00:27:39,730 Duitse ideeën dat dat systeem heeft tot op de dag van vandaag 974 00:27:40,020 --> 00:27:42,660 deels intact is. Natuurlijk is daar van alles aan 975 00:27:42,670 --> 00:27:45,870 veranderd, Maar het is deels nog steeds intact. 976 00:27:45,880 --> 00:27:49,650 Ja, dan met die 3 verschillende bestuurslagen al weet Niemand. 977 00:27:49,700 --> 00:27:53,030 Iets wat die provincies uitgesproken, maar toch die 3 978 00:27:53,040 --> 00:27:56,710 verschillende bestuurslagen en laat ik dat dit aan toevoegen, 979 00:27:56,720 --> 00:28:01,870 Laten wij in godsnaam ophouden met dat gezeik en gemorrel aan 980 00:28:01,880 --> 00:28:04,970 die democratie. En en nou heet het 981 00:28:04,980 --> 00:28:09,510 districtenstelsel s gekozen minister presidenten dat zijn 982 00:28:09,520 --> 00:28:12,450 allemaal dingen die niets te maken hebben met een 983 00:28:12,460 --> 00:28:17,340 parlementaire democratie. Dat is een heel complex systeem. 984 00:28:17,640 --> 00:28:20,160 Het is vaak een ondoorzichtig systeem. 985 00:28:20,530 --> 00:28:24,640 Niet altijd is transparantie mogelijk, Maar het is wel een 986 00:28:24,650 --> 00:28:28,110 systeem. Wat nu dus al meer dan 1,5 eeuw 987 00:28:28,350 --> 00:28:33,030 heel redelijk functioneert. is Nederland een dictatuur? 988 00:28:33,040 --> 00:28:36,660 Wat ik soms lees? Dat is zo abject dat de sukke 989 00:28:36,670 --> 00:28:41,350 totale onzin dat Mensen zouden eigenlijk voor straf dan eens 990 00:28:41,360 --> 00:28:43,930 een half jaartje in een dictatuur moeten wonen. 991 00:28:44,370 --> 00:28:47,240 Dat zou wel nuttig zijn, dus de geest van thorbecke zijn we niet 992 00:28:47,250 --> 00:28:50,590 vergeten. Nee, al denk ik dat dat die 993 00:28:50,600 --> 00:28:53,670 geest van thorbecke toch een hoogste ingewikkelde zaak is, 994 00:28:54,010 --> 00:28:56,790 hè? De thorbecke, de VVD er daar 995 00:28:56,800 --> 00:28:58,700 daar moet je echt helemaal van af. 996 00:28:59,400 --> 00:29:03,560 Thorbecke is is nou ja, wie niet een kind van zijn tijd en was 997 00:29:03,570 --> 00:29:07,670 sterk beïnvloed door de romantische organische geschiedt 998 00:29:07,760 --> 00:29:11,910 beschouwing die die opgepikt had in Duitsland in eerste helft van 999 00:29:11,920 --> 00:29:15,330 het Van de 19e eeuw zijn ook Mensen die vergelijken vanwege 1000 00:29:15,340 --> 00:29:17,030 zijn hoor zaligheid nog wel eens met Omtzigt. 1001 00:29:18,700 --> 00:29:24,530 O ja, dan zou ik toch zeggen dat dat thorbecke veel meer een een 1002 00:29:24,540 --> 00:29:27,010 dwingende persoonlijkheid was in die zin? 1003 00:29:27,020 --> 00:29:31,610 Nou ja, thorbecke wil het. Dat hij Natuurlijk 3 kabinetten 1004 00:29:31,620 --> 00:29:35,970 heeft geleid die die op op op een hele reeks van terreinen 1005 00:29:35,980 --> 00:29:39,610 toch toch hele wezenlijke veranderingen tot stand hebben 1006 00:29:39,620 --> 00:29:44,450 gebracht en bovendien ja hebt het thorbecke heeft het hele 1007 00:29:44,460 --> 00:29:47,050 Nederlandse institutionele bestel vernieuwd. 1008 00:29:47,750 --> 00:29:51,400 Aangepast aan de veranderende maatschappelijke omstandigheden. 1009 00:29:51,590 --> 00:29:54,560 Maar 18. 48, Dat was het jaar waardoor hij de handen voor zijn 1010 00:29:54,570 --> 00:29:59,150 plannen door elkaar kreeg. Ja, dat de Dat was de Europese 1011 00:29:59,290 --> 00:30:02,340 Europese Revolutie. Ja, Als ik Willem de tweede bij 1012 00:30:02,350 --> 00:30:05,780 zijn conservatieve opvattingen was gebleven, dan was het 1013 00:30:05,790 --> 00:30:09,080 tenslotte ook wel gebeurd, maar niet op dat moment. 1014 00:30:09,330 --> 00:30:11,160 En Hij is democratisch. Iedere keer gekozen, hè 1015 00:30:11,170 --> 00:30:15,030 thorbecke? Ja zeker door die Mensen die die 1016 00:30:15,040 --> 00:30:16,700 hoog heren, die dus belasting betalen. 1017 00:30:16,980 --> 00:30:20,750 Ja, er was dan Misschien moet je dat nog eens een keer dan 1018 00:30:20,780 --> 00:30:23,290 onderstrepen. Hij was een outsider. 1019 00:30:23,680 --> 00:30:26,670 Hij was niet die dit wat je Natuurlijk ook altijd in 1020 00:30:26,680 --> 00:30:30,390 Nederland te merken krijgt, hè? En wat hij dus? 1021 00:30:30,400 --> 00:30:33,020 Hij zei ook van die lagen, die moet je dus los van elkaar 1022 00:30:33,030 --> 00:30:34,450 zitten, is wel met elkaar verweven, hè? 1023 00:30:34,460 --> 00:30:37,230 Rijk, provincie, gemeente, Maar het is niet de bedoeling dat ze 1024 00:30:37,240 --> 00:30:40,430 op elkaars stoel gaan zitten. Nee, Dat is zeker niet Omdat in 1025 00:30:40,440 --> 00:30:44,460 in al die gevallen is het zo. Dat dat die dat dat die 1026 00:30:44,470 --> 00:30:47,800 instituties aangepast moeten zijn aan aan de lokale 1027 00:30:47,810 --> 00:30:51,380 omstandigheden aan het lokale eigen om het zo maar te zeggen, 1028 00:30:51,410 --> 00:30:54,820 ja hè dat daar? Ze moeten ook de ruimte bieden 1029 00:30:54,830 --> 00:30:58,420 om dat lokale eigen tot ontwikkeling te Laten komen. 1030 00:30:58,710 --> 00:31:00,940 De staat moet vooral ook niet dwingend zijn. 1031 00:31:01,390 --> 00:31:04,910 De staat moet niet zeggen van rook ongezond, dan mag u niet 1032 00:31:04,920 --> 00:31:07,720 meer roken, hè? En als u rookt, dan wordt u 1033 00:31:07,730 --> 00:31:10,350 doodgeschoten Als je naar de Quick mijn ofzo. 1034 00:31:16,120 --> 00:31:20,670 Dat is helemaal geen democratie. Ga lekker naar huis, koken veel 1035 00:31:20,680 --> 00:31:23,050 beter. Twee weken geleden is de elpee F 1036 00:31:23,060 --> 00:31:28,390 op de fles gegaan, althans hier. Verder is het al wel iets langer 1037 00:31:28,400 --> 00:31:32,170 geleden Het populisme door de ogen van Maarten van Rossum en 1038 00:31:32,180 --> 00:31:35,390 Natuurlijk het het echec van de lpf'er creëerde eigenlijk 1039 00:31:35,400 --> 00:31:38,490 opnieuw ruimte ter rechterzijde van de Nederlandse politieke 1040 00:31:38,500 --> 00:31:40,490 spectrum. En de vraag was toen eigenlijk, 1041 00:31:40,500 --> 00:31:44,500 wie gaat die ruimte opvullen? Download het luisterboek via de 1042 00:31:44,510 --> 00:31:45,690 link In de beschrijving.