1 00:00:01,030 --> 00:00:05,180 Maar Wij hebben eigenlijk door de mislukking van Market Garden 2 00:00:05,760 --> 00:00:09,890 heeft het westen van Nederland echt ongelooflijk hè pech gehad. 3 00:00:10,620 --> 00:00:13,650 Als je denkt dat het westen van Nederland feitelijk pas bevrijd 4 00:00:13,660 --> 00:00:17,090 is nadat Berlijn al dagenlang bevrijd was. 5 00:00:17,210 --> 00:00:19,560 Dat is Natuurlijk wel een treurige zaak eigenlijk. 6 00:00:19,600 --> 00:00:27,770 Het vossem kunt u mij horen. Wat is jouw onderwerp van Van de 7 00:00:27,780 --> 00:00:30,440 week? Bij een onderwerp was eigenlijk 8 00:00:30,450 --> 00:00:32,119 de hongerwinter. Hadden we dat niet al 9 00:00:32,130 --> 00:00:34,080 afgesproken Omdat 4 en 5 meiden Natuurlijk. 10 00:00:34,090 --> 00:00:37,040 Ja, Omdat ik Natuurlijk bij bij renzen had ik dan een soort 11 00:00:37,130 --> 00:00:40,100 college gehouden. Was het nou ik? 12 00:00:40,110 --> 00:00:42,760 Ik moet zeggen, zij waren zeer tevreden. 13 00:00:44,950 --> 00:00:47,620 Ikzelf was niet zo tevreden over mezelf. 14 00:00:48,370 --> 00:00:53,220 Want ik, ik merk het toch dat ik voortdurend tijdens het houden 15 00:00:53,230 --> 00:00:56,690 van die van dat korte college? Want ja, Dit is Natuurlijk toch 16 00:00:56,700 --> 00:00:59,400 een kort college. Het was 20 minuten dat ik 17 00:00:59,410 --> 00:01:01,450 alsmaar aan de tijd moesten. Daar stond ook een hele grote 18 00:01:01,460 --> 00:01:03,320 klok op het kolenstof op de grote klok. 19 00:01:04,569 --> 00:01:06,620 Heb je eigenlijk gekeken, Ik heb het terug zitten kijken. 20 00:01:06,630 --> 00:01:10,060 Ja, wat vond je ervan? En nu strikt objectief die die 21 00:01:10,070 --> 00:01:11,620 moet, Je moet mij geen plezier doen. 22 00:01:11,630 --> 00:01:15,490 Je moet strikt objectief. Jij was een kijker en jij valt 23 00:01:15,500 --> 00:01:17,900 het toevallig van hé, wat is dat nou? 24 00:01:17,910 --> 00:01:21,160 Een talkshow waar een bejaarden man op het toneel een verhaal 25 00:01:21,170 --> 00:01:24,240 gaat staan houden. Wat wat vond je ervan, was veel 26 00:01:24,250 --> 00:01:26,820 veel met die tijd bezig en volgens mij sta je in je kracht 27 00:01:26,830 --> 00:01:30,800 Als je gewoon kunt lullen Zonder tijdsbesef, dus Dat was mijn 28 00:01:30,810 --> 00:01:34,850 idee ook, Je moet eigenlijk kijk Als je op het toneel staat In 29 00:01:34,860 --> 00:01:37,010 het theater bijvoorbeeld, of we zitten hier. 30 00:01:37,540 --> 00:01:40,940 Kijk, nu heb ik toevalligerwijs mijn kleinzoon beloofd dat ik om 31 00:01:40,950 --> 00:01:44,750 03.30u zag rijden, maar in principe kan ik hier op beperkt 32 00:01:44,760 --> 00:01:47,520 doorpraten. Ik hoef niet alles maar te 33 00:01:47,530 --> 00:01:50,640 denken, Oh god God God, wacht, wacht, wacht even hoeveel 34 00:01:50,650 --> 00:01:52,670 hoeveel minuten zijn er nu voorbij? 35 00:01:53,050 --> 00:01:57,520 Temeer Omdat de renzen ook nog af en toe zei Van die geval best 36 00:01:57,530 --> 00:02:01,060 mee. Het valt best mee Natuurlijk met 37 00:02:01,510 --> 00:02:05,030 mij en ja mij om de bedoeling maar te helpen, dus ik vond dat 38 00:02:05,040 --> 00:02:09,800 ik zelf toch ja lichtelijk verkrampt In de voordracht was 39 00:02:09,810 --> 00:02:12,830 Omdat ik als manie teit. Aan het denken was, dat had ik 40 00:02:12,840 --> 00:02:15,710 niet moeten doen, maar nogmaals. Zij vonden het. 41 00:02:16,030 --> 00:02:19,170 Je kunt ook zeggen, was het een? Het was eigenlijk een redelijk 42 00:02:19,180 --> 00:02:22,970 geslaagd. Experiment, maar dan ook de 43 00:02:22,980 --> 00:02:28,030 nadruk op experiment, het kan en moet beter en anders, want het 44 00:02:28,040 --> 00:02:30,490 doel ervan was om eens wat meer aandacht te geven voor 45 00:02:30,500 --> 00:02:32,530 geschiedenis, onderwerpen op televisie, hè? 46 00:02:32,700 --> 00:02:37,510 En ook de experimenteren met een onderdeel in een talkshow, wat 47 00:02:37,520 --> 00:02:40,780 niet specifiek des talkshows is. Dat was Natuurlijk ook een 48 00:02:40,790 --> 00:02:42,790 beetje. Je zag het ook eigenlijk In de 49 00:02:42,800 --> 00:02:46,550 reacties op het internet, want die waren deels heel positief en 50 00:02:46,560 --> 00:02:49,830 deels Natuurlijk ook de bekende negatieve reacties. 51 00:02:50,160 --> 00:02:52,060 Mensen die zeiden sloot Television heerlijk. 52 00:02:52,500 --> 00:02:56,300 Lekker, die had je ook, ja, zij hadden voornamelijk gekeken naar 53 00:02:56,310 --> 00:03:00,330 de positieve reacties, maar Mensen zelfs eens weet zijn veel 54 00:03:00,340 --> 00:03:03,080 gevoeliger voor negatieve reacties dat voor positieve 55 00:03:03,090 --> 00:03:06,820 reacties heel dom eigenlijk dat er menselijke geest zo in elkaar 56 00:03:06,830 --> 00:03:08,570 zit. Maar het is nu gaan we in 57 00:03:08,580 --> 00:03:11,520 overleg over hoe het anders en beter kunnen doen hebben. 58 00:03:11,530 --> 00:03:13,630 Zij kunnen kijken, want ze kunnen Natuurlijk al die cijfers 59 00:03:13,640 --> 00:03:15,080 uitmeten. Hebben zij gezien of Mensen een 60 00:03:15,090 --> 00:03:17,660 beetje bleven hangen? Ja, wat betreft de kijkcijfers 61 00:03:17,790 --> 00:03:21,160 was er geen enkel verschil, dus het had geen negatieve impact 62 00:03:21,170 --> 00:03:24,380 dat de kijkcijfers ook geen positieve, maar ze hadden de. 63 00:03:24,560 --> 00:03:27,950 Ook geen positief, maar ze hadden die die, hè, want je weet 64 00:03:27,960 --> 00:03:31,050 dat je die kijkcijfers, daar kun je ook iets bestellen en dan kun 65 00:03:31,060 --> 00:03:35,270 je van minuut tot minuut zie je in een soort van curve op papier 66 00:03:35,360 --> 00:03:38,810 of Mensen blijven hangen eigenlijk dat ze wegzetten en en 67 00:03:38,820 --> 00:03:44,530 op welke momenten ze het inzakt of juist iets omhoog komt. 68 00:03:44,540 --> 00:03:48,550 Want dat dan hè, dan kan je dus even je losmaken van gemiddelde 69 00:03:48,560 --> 00:03:51,110 cijfers, vandaar dat tegenwoordig sowieso de 70 00:03:51,120 --> 00:03:54,800 kijkcijfers anders gepresenteerd worden, met namelijk de top 71 00:03:54,810 --> 00:03:58,080 wordt. Aangegeven, Maar het gemiddelde 72 00:03:58,090 --> 00:04:01,660 wordt ook aangegeven en Je kunt bij vrijwel alle talkshows. 73 00:04:01,670 --> 00:04:05,190 Is het zo dat je de top die zit boven de miljoen en vervolgens 74 00:04:05,200 --> 00:04:08,040 zijn er 1 miljoen Mensen die vertrekken om dat niet. 75 00:04:08,860 --> 00:04:11,610 Nou ja, waarschijnlijk geen opwinding In de tent is dus 76 00:04:11,620 --> 00:04:16,360 studio niet In de fik staat. Ook kockelman niet ondersteboven 77 00:04:16,370 --> 00:04:19,100 is gevaarlijk of wat dan ook? Maar ja, wat bleek er uit die 78 00:04:19,110 --> 00:04:20,579 cijfers stand bleven Mensen een beetje aan? 79 00:04:20,589 --> 00:04:22,130 Nee, die hadden ze nog niet. Oh, die hebben. 80 00:04:22,140 --> 00:04:25,420 Ze hadden die curve nog niet, die zouden ze me toesturen. 81 00:04:26,320 --> 00:04:29,050 Maar goed, zij waren tevreden, waren graag bereid ermee door te 82 00:04:29,060 --> 00:04:33,090 gaan en toen zei ik nou, dan wil ik eerst praten hoe het hoe we 83 00:04:33,100 --> 00:04:36,200 het beter kunnen doen. En wat is wat jou betreft beter 84 00:04:36,500 --> 00:04:38,760 meer tijd dat het niet? Nee, dat hoeft niet. 85 00:04:39,140 --> 00:04:42,230 Ik dacht eerder aan minder tijd en een kleine onderwerp of een 86 00:04:42,240 --> 00:04:46,900 onderwerp wat ze meer leent voor een snelle concrete analyse. 87 00:04:47,180 --> 00:04:49,850 Ja, bij Pauw en Witteman toch ook wel eens zoiets gedaan over 88 00:04:49,860 --> 00:04:53,730 koningin Willem? Een twee en 3 ja ja wel, korter 89 00:04:54,240 --> 00:04:55,950 was een kort, daar was maar een kwartiertje. 90 00:04:56,740 --> 00:04:59,340 Er was overigens inhoudelijk ook weer veel kritiek op, zoals 91 00:04:59,350 --> 00:05:03,120 gewoonlijk, Maar ik dacht bijvoorbeeld, ja hoe, hoe 92 00:05:03,160 --> 00:05:06,280 verzinnen ze een hele concrete vraag die je in een kwartier 93 00:05:06,290 --> 00:05:11,440 toch pregnant kunt beantwoorden? En dan moet ik ikzelf moet 94 00:05:11,450 --> 00:05:13,730 ervoor zorgen dat ik niet alsmaar aan die klote tijd zit 95 00:05:13,740 --> 00:05:15,810 te denken. Want ja, je staat er op het 96 00:05:15,820 --> 00:05:18,590 toneel in zijn theater. Ik begin altijd maar een beetje 97 00:05:19,120 --> 00:05:22,460 alle kanten op te ouwehoeren en geleidelijk aan vind je in 98 00:05:22,470 --> 00:05:24,600 sporen en dan gaat het lekker lopen. 99 00:05:24,610 --> 00:05:28,300 En maar ja, is dat er twee uur per slot van rekening net zo 100 00:05:28,310 --> 00:05:32,260 goed Als we hier onder de twee uur hebben we nog nooit weten te 101 00:05:32,270 --> 00:05:36,340 realiseren Natuurlijk, dus ja, ik moet van die tijd, ik moet 102 00:05:36,350 --> 00:05:38,530 van die tijd frustratie af zien te komen. 103 00:05:39,570 --> 00:05:43,700 Ik keek alles, maar toch tersluiks naar dat stomme ding. 104 00:05:44,430 --> 00:05:46,650 Ze kunnen de klok ook Natuurlijk wegzetten en dat je helemaal 105 00:05:46,660 --> 00:05:48,910 niet helemaal niet. Ja, maar goed, dan moet dat toch 106 00:05:48,920 --> 00:05:52,990 iemand zijn die ik vergeet. Ik kan alles sprekend, zeker In 107 00:05:53,000 --> 00:05:56,290 het theater de tijd totaal vergeten, echt totaal, maar je 108 00:05:56,300 --> 00:05:58,580 ziet vaak bij congressen dat ze dus voor op het podium hebben ze 109 00:05:58,590 --> 00:06:00,600 ook zo monitor staan wat ik tijd aftelt. 110 00:06:01,010 --> 00:06:04,930 Dus ja, Maar dat daar congressen opereren altijd sprekers die 111 00:06:04,940 --> 00:06:08,340 veel ervaring hebben In het compact spreken lang niet 112 00:06:08,350 --> 00:06:09,710 altijd. Zo kan ik je vertellen hoor die 113 00:06:09,720 --> 00:06:11,690 lullen ook maar door Als je die klok niet hebt, lullen ze 114 00:06:11,700 --> 00:06:14,510 allemaal door. Ik denk namelijk dat je minder 115 00:06:15,240 --> 00:06:17,720 je denkt, Daarom dat je niet zo lang al aan het praten bent. 116 00:06:17,840 --> 00:06:20,760 Dat besef heb je niet helemaal? Nee, dat heb ik al heel erg veel 117 00:06:20,770 --> 00:06:23,670 last van jou en anderen. Dus ook een ding had ik mijn 10 118 00:06:23,680 --> 00:06:26,250 minuten bezig en dan plank heb ik al 3 kwartier gesproken, 119 00:06:26,260 --> 00:06:28,750 denkt Iedereen dus dus Als je zo'n klok neerzet, maak je heel 120 00:06:28,760 --> 00:06:30,610 inzichtelijk. Van zo lang ben je al bezig 121 00:06:31,220 --> 00:06:34,510 goed, ik moet toch van, maar goed, Ik heb daar staand op het 122 00:06:34,520 --> 00:06:38,030 podium heb ik dus had denk ik altijd, Ik heb eeuwig tijd. 123 00:06:38,740 --> 00:06:42,470 En dan merken we ook Mensen zelf wel van Van een we naderen toch 124 00:06:42,480 --> 00:06:45,930 een punt dat er een Dat was een eind aan gemaakt moet worden, 125 00:06:45,940 --> 00:06:48,950 Maar ik nogmaals. Dit was mijn ervaring. 126 00:06:49,640 --> 00:06:53,600 Ja, ik vond het best aardig om te doen, Maar ik werd erg. 127 00:06:53,750 --> 00:06:56,840 Ik zag de tijd toch als een soort wurgcontract, maar wel ook 128 00:06:56,850 --> 00:06:59,910 leuk van commerciële zender dat ze dit experiment aanzet. 129 00:06:59,920 --> 00:07:03,320 Leuk, Het is valt zeer te waarderen Natuurlijk en ik vond 130 00:07:03,330 --> 00:07:06,420 dat ze verrassend positief over waren, maar die pijn is fan van 131 00:07:06,430 --> 00:07:07,610 jou, hè? Die achter de schermen dat 132 00:07:07,620 --> 00:07:11,080 allemaal regels die dat volgens mij zij ook warm pleitbezorger 133 00:07:11,090 --> 00:07:15,570 daarvan dus al in mijn indruk. Ja ja, dus hebben jullie al een 134 00:07:15,580 --> 00:07:19,570 nieuw onderwerp bepaald of moet dat nog eventjes vergaderen? 135 00:07:19,800 --> 00:07:23,570 Oh vergaderen zelf raak, hoe heet het weer terug? 136 00:07:23,580 --> 00:07:28,810 Ben naar Texel, oké, Maar de hongerwinter dat stukje al. 137 00:07:29,040 --> 00:07:31,890 Ik was al bang ook achteraf gezien. 138 00:07:31,900 --> 00:07:35,450 Natuurlijk realiseerde ik mij dat Market Garden ontzettend 139 00:07:35,460 --> 00:07:39,250 complexe aangelegenheid is en wil je dat goed uitleggen. 140 00:07:39,260 --> 00:07:42,150 Wil je ook corens uitleggen Waarom het mislukt is? 141 00:07:42,160 --> 00:07:44,830 Daar is toch eigenlijk meer tijd voor nodig? 142 00:07:44,840 --> 00:07:49,150 Daarom content ik al In het begin aan dat het Market Garden 143 00:07:49,160 --> 00:07:52,700 is mislukt. En het gevolg van het mislukken 144 00:07:52,710 --> 00:07:56,380 van Market Garden is in Nederland dramatisch, namelijk 145 00:07:56,390 --> 00:07:59,080 de hongerwinter. Niet Alleen de hongerwinter, 146 00:07:59,090 --> 00:08:02,280 maar ook de hout of niet de brandstofcrisis die 147 00:08:02,490 --> 00:08:06,350 tegelijkertijd een onderdeel van uitmaakt uit toen helemaal aan 148 00:08:06,360 --> 00:08:08,740 het eind heb ik Natuurlijk nog wel kunnen zeggen. 149 00:08:09,490 --> 00:08:13,240 Die honger weet dat heeft een enorme impact gehad en nou ja, 150 00:08:13,250 --> 00:08:15,940 daar was het Natuurlijk altijd leuk om te vermelden dat vooral 151 00:08:15,950 --> 00:08:20,910 mannen doodgaan Omdat ze minder functioneel, goed functionerend 152 00:08:20,920 --> 00:08:22,520 immuunsysteem hebben dan vrouwen. 153 00:08:22,530 --> 00:08:25,800 Althans, Dat is denk ik. De hoofdoorzaak van de zaak. 154 00:08:25,930 --> 00:08:31,050 Maar nu de hongerwinter. Bij het begin van Market Garden 155 00:08:31,180 --> 00:08:35,440 was er een eiland, een algemene spoorwegstaking afgekondigd die 156 00:08:35,480 --> 00:08:37,539 die heel effectief blijkt te zijn. 157 00:08:37,980 --> 00:08:42,159 De regen trein meer, althans, geen treinen, Alleen wat 158 00:08:42,169 --> 00:08:44,940 treinen, Maar dat waren Duitse treinen, reden geen treinen meer 159 00:08:44,950 --> 00:08:47,070 bemand door Nederlands personeel. 160 00:08:47,820 --> 00:08:49,970 Daar waren de Duitsers hartstikke boos over en die 161 00:08:49,980 --> 00:08:53,610 hebben toen het transport per schip van voedsel naar West 162 00:08:53,620 --> 00:08:57,530 Nederland stopgezet. Nou ja Market Garden mislukte 163 00:08:57,540 --> 00:09:00,390 stop ja Als het geslaagd was, dan zou Natuurlijk de hele 164 00:09:00,400 --> 00:09:03,500 strategische situatie fundamenteel anders zijn 165 00:09:03,510 --> 00:09:06,630 geweest, want dan zouden de geallieerden reusachtig brug 166 00:09:06,640 --> 00:09:09,590 hoog boven Haarlem hebben gehad en Niemand weet wat dat dan 167 00:09:09,600 --> 00:09:11,270 precies voor gevolgen zou hebben gehad. 168 00:09:11,280 --> 00:09:14,720 Maar goed, de situatie was fundamenteel anders geweest. 169 00:09:15,280 --> 00:09:18,220 Nu was het zo dat het al heel snel Natuurlijk duidelijk werd 170 00:09:18,580 --> 00:09:22,290 dat West Nederland met een met met voedselgebrek zou komen te 171 00:09:22,300 --> 00:09:25,060 zitten. Was het te weinig voedsel in 172 00:09:25,070 --> 00:09:26,210 Nederland? Nee, helemaal niet. 173 00:09:26,220 --> 00:09:28,470 Het was voedsel zat er in Nederland heeft helemaal geen 174 00:09:28,480 --> 00:09:33,160 probleem In het noordoosten. Zuiden Bas voedsel genoeg in 175 00:09:33,170 --> 00:09:37,960 Nederland het was een de hongerwinter in zijn transport 176 00:09:37,970 --> 00:09:40,670 crisis. Niet een voedselcrisis eigenlijk 177 00:09:40,680 --> 00:09:44,950 het transport crisis die leidt tot een voedselcrisis. 178 00:09:45,660 --> 00:09:48,680 En dat probleem werd Natuurlijk erger en erger dat Iedereen kon 179 00:09:48,690 --> 00:09:52,550 voorspellen dat dat dat het niet waar zou zou escaleren. 180 00:09:52,560 --> 00:09:56,840 Dit probleem, dus toen is er de Duitsers die waren bepaald niet 181 00:09:56,850 --> 00:09:59,450 van plan om expres nee de Nederlanders te Laten 182 00:09:59,460 --> 00:10:03,420 verhongeren, dus er viel met die Duitsers wel te praten over een 183 00:10:03,430 --> 00:10:08,080 aanpak van het probleem en toen is er uitgebreid gesproken over 184 00:10:08,560 --> 00:10:12,620 het herstel van die van het transport van voedsel over 185 00:10:12,630 --> 00:10:14,880 water, hè? Tenslotte heeft men daar ook 186 00:10:14,890 --> 00:10:18,710 overeenstemming. Over bereik wat je niet moet 187 00:10:18,720 --> 00:10:20,390 vergeten. Nu moet je vragen. 188 00:10:20,400 --> 00:10:22,580 Ja, maar hoe zat het dan met die spoorwegstaking? 189 00:10:23,040 --> 00:10:26,110 Het zou heel verstandig zijn geweest om die spoorwegstaking 190 00:10:26,120 --> 00:10:29,510 te beëindigen. Die sporttakken had geen enkel 191 00:10:29,520 --> 00:10:34,010 effect gehad op het strategische mislukking van Van Market 192 00:10:34,020 --> 00:10:36,650 Garden. Sterker nog, de Duitsers bleken 193 00:10:36,660 --> 00:10:42,190 hun aanvoer van Van extra middelen per spoorweg tip top 194 00:10:42,200 --> 00:10:45,590 geregeld te hebben. De Duitse systeem heet de blits 195 00:10:45,600 --> 00:10:47,980 transport werd alles vrijgemaakt. 196 00:10:47,990 --> 00:10:51,040 En nou ook dat hadden ze goed op orde, eerlijk gezegd. 197 00:10:52,050 --> 00:10:54,580 En eigenlijk had de Nederlandse regering de verstandig aan 198 00:10:54,590 --> 00:10:57,890 gedaan of of in samenwerking met met. 199 00:10:58,790 --> 00:11:01,950 Wellicht het verzet ter plekke om een einde te maken aan die 200 00:11:01,960 --> 00:11:04,960 spoorwegstaking, want dan was het hele probleem in feite niet 201 00:11:04,970 --> 00:11:07,580 ontstaan. Maar dat weigerde de Nederlandse 202 00:11:07,590 --> 00:11:10,970 regering in Londen en die moest erover nadenken en die hebben 203 00:11:10,980 --> 00:11:14,500 eindeloos en van nagedacht. En tenslotte hebben ze nooit 204 00:11:14,510 --> 00:11:16,930 gezegd dat het moest beëindigd moest worden. 205 00:11:17,340 --> 00:11:20,970 Maar Je moet wel constateren dat de ongelooflijke eigenwijsheid 206 00:11:21,340 --> 00:11:24,620 van en ook van het verzet trouwens om die spoorwegstaking 207 00:11:24,630 --> 00:11:28,580 te continueren, dat dat een hele belangrijke oorzaak is geweest 208 00:11:28,590 --> 00:11:31,150 van. Dit ontstaan van de hongerwinter 209 00:11:31,800 --> 00:11:36,560 nu verder ondertussen was dus dat transport over water van 210 00:11:36,570 --> 00:11:40,270 voedsel naar het Westen. Dat was ondertussen geregeld. 211 00:11:40,280 --> 00:11:44,470 Dat was een organisatie voor opgezet en gedurende korte tijd 212 00:11:44,510 --> 00:11:48,190 heeft dat ook gewerkt. En toen sloeg dit waar het 213 00:11:48,200 --> 00:11:52,940 noodlot toe, want op 23 december 44 begon het te vriezen. 214 00:11:53,580 --> 00:11:58,430 En is zo'n beetje, hoewel die winter 44 45 geen abnormaal 215 00:11:58,440 --> 00:12:03,610 koude winter was, was de periode 23 december tot 1 februari 216 00:12:03,850 --> 00:12:08,220 abnormaal koud, met als gevolg dat het transport over water al 217 00:12:08,230 --> 00:12:11,980 heel snel onmogelijk werd, want het water voor dicht en Het is 218 00:12:11,990 --> 00:12:17,250 schepen konden niet varen. Nou ja, ziet het het probleem en 219 00:12:17,260 --> 00:12:20,530 en de treinen rijden dus niet. de Duitsers zeiden, We willen 220 00:12:20,540 --> 00:12:22,950 best treinen Laten rijden, maar Alleen bemand door Nederlands 221 00:12:22,960 --> 00:12:24,830 personeel. Nou ja, Dat was de regering 222 00:12:24,840 --> 00:12:27,000 tegen en verzet was er ook tegen en. 223 00:12:27,630 --> 00:12:32,140 Met de bekende resultaten dus. In de loop van januari wordt dat 224 00:12:32,150 --> 00:12:35,640 een gigantisch probleem. Daar kwam bij een ander 225 00:12:35,650 --> 00:12:40,700 probleem, Omdat het zuiden van Nederland was bevrijd en Energy. 226 00:12:40,710 --> 00:12:44,240 Ik bedoel In de vorm van kolen kwamen Natuurlijk uit het zuiden 227 00:12:44,250 --> 00:12:47,640 van Nederland, namelijk uit de Limburgse mijnen, dus er werd 228 00:12:47,650 --> 00:12:52,070 ook geen brandstof meer geleverd aan het westelijk Nederland. 229 00:12:52,370 --> 00:12:56,480 Dit alles speelt in westelijk Nederland, dus niet In het 230 00:12:56,490 --> 00:12:59,280 noorden, niet In het Oosten en zeker ook niet In het zuiden, 231 00:12:59,290 --> 00:13:01,880 wat ondertussen grotendeels bevrijd was. 232 00:13:01,890 --> 00:13:04,440 Dit speelt in West. Eigenlijk Nederland, ja en 233 00:13:04,450 --> 00:13:07,960 westelijk Nederland woonde toen al 4,5 miljoen Mensen, dus Dat 234 00:13:07,970 --> 00:13:10,260 was wel een aanzienlijk probleem. 235 00:13:10,720 --> 00:13:13,500 Als de kolen Natuurlijk niet meer geleverd worden, hebben de 236 00:13:13,510 --> 00:13:17,120 Mensen zelf niet de mogelijkheid om een kachel te stoken. 237 00:13:17,880 --> 00:13:20,140 Oh nee, we houden gereden dat Natuurlijk Iedereen toen nog 238 00:13:20,150 --> 00:13:24,820 kolen stookte ja dames en heren. Het gas was er nog niet en en nu 239 00:13:24,830 --> 00:13:28,140 is het weer verdwenen, laat staan dat er zonnepanelen waren. 240 00:13:28,150 --> 00:13:32,180 Er waren ze, Ik weet niet of iemand ooit toen al zich 241 00:13:32,190 --> 00:13:35,140 gerealiseerd heeft, dat dat technisch mogelijk zou zijn. 242 00:13:35,430 --> 00:13:38,840 Interessante vragen op zichzelf, dus er werden geen kort Mensen 243 00:13:38,850 --> 00:13:43,400 konden hun huis niet meer warm stoken aan B de centrales. 244 00:13:43,410 --> 00:13:46,700 De elektriciteitscentrales waren kolen gestookt, dus ja, na een 245 00:13:46,710 --> 00:13:50,410 tijdje waren de kolen op. Voorraden waren ook op, dus die 246 00:13:50,420 --> 00:13:52,200 elektriciteit wordt ook niet meer geleverd. 247 00:13:52,210 --> 00:13:56,880 Eerst mondjesmaat, een uurtje per dag en nou ja, om maar, want 248 00:13:56,890 --> 00:14:00,430 dit soort van lab maatregelen, maar tenslotte hield het vanzelf 249 00:14:00,440 --> 00:14:04,010 op, dus Als je 's avonds nog even een boek wou lezen thuis, 250 00:14:04,430 --> 00:14:05,990 dan ging er iemand op de fiets zitten. 251 00:14:06,000 --> 00:14:09,230 Die stond op een standaard en die ging dan flink fietsen en 252 00:14:09,240 --> 00:14:13,490 dan het lamp de Dynamo van de fiets en van de lamp op de 253 00:14:13,500 --> 00:14:15,870 fiets. Die gaf het licht, dus dan ging 254 00:14:15,880 --> 00:14:18,630 elk familielid, die ging een half uurtje fietsen en dan 255 00:14:18,670 --> 00:14:20,090 gingen weer een ander familielid. 256 00:14:20,400 --> 00:14:23,930 En half uurtje fietsen en ja, die fijne knijpkat die je 257 00:14:23,940 --> 00:14:27,550 Misschien ooit hebt gezien hè? Wat een soort van Dynamo ootje 258 00:14:27,560 --> 00:14:32,030 is eigenlijk die die hand handbediend is zodat je een 259 00:14:32,040 --> 00:14:34,530 soort van dat je geen batterijtjes meer nodig hebt. 260 00:14:34,540 --> 00:14:36,390 Eigenlijk zou het zorgen dat ik je onderbreek, maar voor de 261 00:14:36,400 --> 00:14:38,280 energietransitie ook nog een goeie zijn om dat weer te 262 00:14:38,290 --> 00:14:42,690 herintroduceren kun je en iets doen aan bewegen en je werkt 263 00:14:42,700 --> 00:14:46,180 zelf. Wie is dat? 264 00:14:46,190 --> 00:14:48,100 Je 's avonds gaat zitten. Fietsen thuis. 265 00:14:48,110 --> 00:14:53,720 Ja ja, is het niet zo dat je in op sportscholen dat je met als 266 00:14:53,730 --> 00:14:56,950 fietsen ze toch ook dat ze dan ook een soort tekst voor zich 267 00:14:56,960 --> 00:14:58,990 hebben liggen dan, want Je kunt Natuurlijk best lezen 268 00:14:59,250 --> 00:15:01,920 ondertussen, Dat is een goeie. We hebben nu een idee bedacht 269 00:15:01,930 --> 00:15:04,400 voor hoe je iets kunt opwekken Energy, namelijk al die 270 00:15:04,470 --> 00:15:08,120 fitnessscholen hè dat je dat omzetten in Energy, goed idee 271 00:15:08,430 --> 00:15:11,380 ook zelfs de frictie kun je instellen, toch heel weinig 272 00:15:11,390 --> 00:15:15,100 frictie, heel veel. Plan meenemen, Ik kan zo met 273 00:15:15,110 --> 00:15:18,970 draadjes aan elkaar dat elke sportschool wordt en centrum van 274 00:15:18,980 --> 00:15:23,270 energieopwekking in feite en nou ja, niet is de 275 00:15:23,280 --> 00:15:26,620 elektriciteitscentrale houdt op en wat ik ook ophoud, ook die 276 00:15:26,630 --> 00:15:28,540 gasfabrieken waar een kolen gestookt. 277 00:15:29,260 --> 00:15:33,740 Dus ja, dat houdt ook op. Alles hield op, Het is de hele 278 00:15:33,750 --> 00:15:38,040 Energy leveranties hield op. Ja, hoe laat is het ondertussen? 279 00:15:38,530 --> 00:15:40,240 Ik ga even kijken, Maar we hebben nog tijd hoor. 280 00:15:42,310 --> 00:15:46,030 Het is nu 02.10u. Ah, we alle tijd van de wereld, 281 00:15:46,510 --> 00:15:49,840 dat moet lukken. Ja, dus, ze konden hun huis niet 282 00:15:49,850 --> 00:15:53,720 meer verwarmen en ze konden ze krijgen, geen elektriciteit meer 283 00:15:53,730 --> 00:15:56,580 en ze krijgen geen gas meer geleverd en ze krijgen geen 284 00:15:56,590 --> 00:15:59,820 voedsel geleverd. Dus je begrijpt stapel dit en je 285 00:15:59,830 --> 00:16:04,100 ziet wat een enorm probleem er ontstond en ondertussen 286 00:16:04,110 --> 00:16:07,660 eigenlijk desintegreert de hele Nederlandse samenleving, zeker 287 00:16:07,670 --> 00:16:12,400 dus In het westen van het land. Vrijwel niets functioneerde nog 288 00:16:12,410 --> 00:16:16,750 post bestellingen ook dan al dit soort van dingen die stopte. 289 00:16:17,050 --> 00:16:19,930 En nou ja, Dat was, Dat was evident. 290 00:16:20,110 --> 00:16:24,560 Te weinig eten als dat Als de rantsoenen overigens was, al de 291 00:16:24,570 --> 00:16:28,600 hele oorlog waren al allerlei artikelen op het trouwbranche 292 00:16:28,610 --> 00:16:32,240 doen, dus dat moest je bonnen voor hebben om die spullen te 293 00:16:32,250 --> 00:16:36,480 krijgen, zal maar zeggen, de koffie is al een 1940 op aan zon 294 00:16:36,490 --> 00:16:41,920 gegaan die zo tot 52 op rantsoenen op de bon gebleven 295 00:16:42,180 --> 00:16:46,060 zoals dat heette dus 12 jaar lang was de koffie op de bom. 296 00:16:46,110 --> 00:16:50,100 Moet je voorstellen hè, kun je nu helemaal niets meer bij 297 00:16:50,110 --> 00:16:54,060 voorstellen? Is bij ons is bij u de koffie de 298 00:16:54,070 --> 00:16:56,000 grootste en ook de grootste koffie drinken. 299 00:16:56,260 --> 00:16:59,120 Hoe werkte dat dan? Een bon stond symbool of stond 300 00:16:59,130 --> 00:17:02,910 garant voor zoveel krijgen een soort bond boekje Als ik het wel 301 00:17:02,920 --> 00:17:06,520 heb en dan moest je die bon, die moest je voor die artikelen die 302 00:17:06,530 --> 00:17:09,720 op de bon waren, moest je de bon inleveren en dan kon je dat 303 00:17:09,730 --> 00:17:13,380 artikel kon je kopen. Meestal waren er te weinig, dus 304 00:17:13,390 --> 00:17:16,010 je moest altijd eigenlijk overal voor In de rij staan. 305 00:17:16,470 --> 00:17:18,819 Een van de meest karakteristieke aspecten van de Tweede 306 00:17:18,829 --> 00:17:21,900 Wereldoorlog is dat Iedereen overal altijd In de rij moest 307 00:17:21,910 --> 00:17:23,839 staan. En Als je nou bijvoorbeeld 308 00:17:23,849 --> 00:17:26,640 zeiknat geregend ben wat in Nederland geen onmogelijke 309 00:17:26,650 --> 00:17:29,620 situatie is, ja ja, dan hang jij thuis. 310 00:17:30,330 --> 00:17:33,550 Ja, stop je de boel In de droger of je hangt het over de centrale 311 00:17:33,560 --> 00:17:35,010 verwarming of weet ik wat je ermee doet. 312 00:17:35,370 --> 00:17:37,910 Maar nu heb je helemaal geen verwarming, krijg je klieren, 313 00:17:37,920 --> 00:17:40,300 muis droog. Dat valt op de voorbeeld nog 314 00:17:40,310 --> 00:17:43,900 niet mee hè, want die zijn helemaal doordrenkt van de Van 315 00:17:43,910 --> 00:17:48,760 de nattigheid zal ik maar zeggen, dus ja, als die Als de 316 00:17:48,770 --> 00:17:51,780 Nederlandse bevolking In het westen des lands afhankelijk zou 317 00:17:51,790 --> 00:17:54,250 zijn geweest. Van wat er rantsoenering 318 00:17:54,260 --> 00:17:56,990 opleverde. Ik had wel een soort centrale 319 00:17:57,000 --> 00:17:59,790 keukens en zo, Maar dat werd ook steeds minder en minder. 320 00:17:59,800 --> 00:18:03,050 De kwaliteit werd ook steeds minder en minder dan zouden er 321 00:18:03,060 --> 00:18:05,670 waarschijnlijk 100.000 en Mensen zijn overleden. 322 00:18:06,060 --> 00:18:09,370 Nu zijn er zo'n 20.000 overleden. 323 00:18:09,380 --> 00:18:12,590 Dat weten we Natuurlijk niet precies, want niet altijd is 324 00:18:12,600 --> 00:18:15,350 vast te stellen of het door de honger kwam of dat er Misschien 325 00:18:15,360 --> 00:18:18,140 onderliggende oorzaken waren daarvan. 326 00:18:18,350 --> 00:18:21,740 En eigenlijk is het wonder van Nederland dat niet 100.000 en 327 00:18:21,750 --> 00:18:23,690 Mensen om het leven zijn gekomen. 328 00:18:24,080 --> 00:18:26,330 Maar dat eigenlijk de Nederlandse samenleving, die dus 329 00:18:26,340 --> 00:18:30,950 eigenlijk vanaf de bovenkant des integreerde van de onderkant 330 00:18:31,030 --> 00:18:34,140 integreren. Eigenlijk hebben de Nederlanders 331 00:18:34,150 --> 00:18:38,260 zelf de Nederlandse samenleving, de collectiviteit van die 332 00:18:38,270 --> 00:18:42,400 samenleving In het Westen. Die hebben eigenlijk voor voor 333 00:18:42,410 --> 00:18:45,430 zover mogelijk het honger probleem opgelost. 334 00:18:46,800 --> 00:18:50,160 Want wat gebeurde er? Alle denkbare organisaties die 335 00:18:50,240 --> 00:18:56,270 raakten Natuurlijk gefocust op. Sportorganisaties om voor hun 336 00:18:56,280 --> 00:19:01,570 leden te zorgen voor voor een een aanvoer van Van voedsel. 337 00:19:02,290 --> 00:19:05,800 Dat zou Misschien op zichzelf ook nog niet voldoende zijn 338 00:19:05,810 --> 00:19:09,360 geweest, Maar het is wel opmerkelijk hoe zeer je niet 339 00:19:09,370 --> 00:19:14,290 waar een soort enorm netwerk van hulpverlenende organisaties tot 340 00:19:14,300 --> 00:19:17,690 stand komt en gaat functioneren. Die gingen ook proberen 341 00:19:17,700 --> 00:19:21,700 Natuurlijk om In het noorden, het Oosten van het land voedsel 342 00:19:21,710 --> 00:19:25,420 te verzamelen en dan waren er zogenaamde honger trekkers. 343 00:19:25,430 --> 00:19:28,510 Dat wil zeggen, Mensen die simpelweg op de fiets. 344 00:19:28,580 --> 00:19:32,960 Op de in Amsterdam of gaat hij om dagelijks 10.000 en Mensen 345 00:19:33,580 --> 00:19:36,990 heel veel? Er zijn ook wat cijfers bekend. 346 00:19:37,400 --> 00:19:41,340 Ik geloof dat de gemiddelde Amsterdamse gezin iets van 40 347 00:19:41,350 --> 00:19:45,080 maal op de fiets is gestapt. Of althans, een van de 348 00:19:45,090 --> 00:19:49,640 familieleden op de fiets is gestapt om om naar het naar het 349 00:19:49,650 --> 00:19:53,040 Oosten of naar het noorden te fietsen om te kijken wat daar te 350 00:19:53,050 --> 00:19:54,960 halen viel was opa heeft dat gedaan? 351 00:19:55,330 --> 00:19:58,800 Ja, mijn opa ook Dat is van dat. Dat staat in die brieven die ik 352 00:19:58,810 --> 00:20:02,670 in dat boekje. Heb heb gebundeld, want je leest 353 00:20:02,680 --> 00:20:04,120 altijd dat deftige Mensen hebben. 354 00:20:04,130 --> 00:20:07,630 Mijn opa was enorm deftig, dat deftige Mensen dat niet deden 355 00:20:08,260 --> 00:20:10,730 hiervoor hongerde liever thuis dan dat ze op de fiets 356 00:20:11,080 --> 00:20:14,510 aardappelen gingen halen of zo. Maar mijn opa die is daar met 357 00:20:14,520 --> 00:20:18,510 zeer grote regelmaat op uitgetrokken, die was geboren in 358 00:20:18,520 --> 00:20:25,010 18 87, dus reken maar even uit, in 44 was die dus 13 en 57. 359 00:20:25,740 --> 00:20:28,730 Maar er was een goede conditie. Dat moeten we bij gezegd worden. 360 00:20:28,740 --> 00:20:31,640 Een hoop was het Atletisch totaal. 361 00:20:31,710 --> 00:20:35,050 Dan is dan ik in ieder geval. Hij vond ook dat ik volstrekt 362 00:20:35,060 --> 00:20:40,590 onvoldoende aan sport deed, hè? Maar ja, hij was er ook wel 363 00:20:40,600 --> 00:20:44,090 trots op en mijn tante bijvoorbeeld naar wie mijn 364 00:20:44,100 --> 00:20:47,890 zuster genoemd is tante merrie. Die heeft ook een enorm 365 00:20:47,900 --> 00:20:50,980 belangrijke rol gespeeld door op tijd voldoende voedsel aan te 366 00:20:50,990 --> 00:20:54,090 voeren, maar je moest wel toch? Het was op overleven, je moest 367 00:20:54,100 --> 00:20:57,700 wel op de fiets stappen, want anders had je, je moest wel en 368 00:20:57,880 --> 00:21:03,460 nou ja, en soms hadden ze een gelukje goed contact en iemand 369 00:21:03,470 --> 00:21:06,190 die een mud aardappelen kon leveren en dan gaan ze maar 370 00:21:06,200 --> 00:21:08,030 door. En dan was het Natuurlijk ook 371 00:21:08,040 --> 00:21:12,110 nog het punt dat je thuis had je te koud en Het was enorm lastig 372 00:21:12,120 --> 00:21:17,170 om om die dat voedsel toe te bereiden daarvoor had was was 373 00:21:17,180 --> 00:21:20,850 een nood kacheltje nodig. Het nood kacheltje werd denk aan 374 00:21:20,860 --> 00:21:24,970 je herhaalde dus de deksel van de kachel traditionele kachel en 375 00:21:24,980 --> 00:21:28,050 dan kon je dat nood kacheltje erop zetten, zodat het de trek 376 00:21:28,060 --> 00:21:31,390 van de kachel had. Maar het Ik heb wel begrepen dat 377 00:21:31,400 --> 00:21:36,130 het het nood kacheltje dat dat bar slecht werkt in ieder geval. 378 00:21:36,810 --> 00:21:40,800 Dus ja, zo heeft West Nederland uiteindelijk deze deze 379 00:21:40,810 --> 00:21:42,460 verschrikkelijke maanden zeg maar. 380 00:21:43,120 --> 00:21:50,140 Vanaf eind november 44 tot tot mei 45 weten te overleven zei 381 00:21:50,150 --> 00:21:53,820 het dat winter 1000 Mensen niet hebben overleefd. 382 00:21:54,390 --> 00:21:56,560 Dat moet wel bij zijn. Wie hebben, wie zijn er 383 00:21:56,570 --> 00:21:59,160 doodgegaan? Aan het zei ik al, dat waren 384 00:21:59,170 --> 00:22:04,310 vooral mannen en In het bijzonder 60 plus mannen dat Dat 385 00:22:04,320 --> 00:22:06,080 is zijn. Dat is eigenlijk verreweg de 386 00:22:06,090 --> 00:22:10,170 grootste groep van overledenen waar we Natuurlijk zeker toen 387 00:22:10,180 --> 00:22:13,020 waarschijnlijk niet echt aan gedacht hebben was, hoe zit het? 388 00:22:13,490 --> 00:22:17,720 Met vrouwen die zwanger waren In de tijd van de hongerwinter dat 389 00:22:17,730 --> 00:22:21,300 we zeggen, hoe hebben die embryo's het er afgebracht die 390 00:22:21,310 --> 00:22:24,690 tenslotte na de onder honger wint of eventueel In de winter 391 00:22:25,010 --> 00:22:28,260 zijn geboren? Welnu die die embryo's die 392 00:22:28,270 --> 00:22:32,030 vertonen wel degelijk hongers schade, dus Als de Laten we 393 00:22:32,040 --> 00:22:35,880 zeggen de de moeder niet voldoende te eten heeft, dan 394 00:22:35,890 --> 00:22:39,600 groeit dat embryo ook op een wat andere wijze, want dat embryo 395 00:22:39,610 --> 00:22:41,700 moet moet prioriteren. Die heeft. 396 00:22:41,710 --> 00:22:43,740 Dat krijgt eigenlijk te weinig voedsel geleverd. 397 00:22:43,750 --> 00:22:46,050 En dan? Gaat de prioriteit gaat 398 00:22:46,060 --> 00:22:50,870 bijvoorbeeld naar, ik geloof de hersens en en en nog zowat en 399 00:22:50,910 --> 00:22:53,310 gaat bijvoorbeeld niet naar de lever of het die is afhankelijk 400 00:22:53,320 --> 00:22:58,050 niet zo dringend nodig en Er is. Dit is allemaal onderzocht Omdat 401 00:22:58,060 --> 00:23:03,440 in een Amsterdams ziekenhuis al die gegevens over die geboortes 402 00:23:03,450 --> 00:23:07,530 en zuigelingen goed bewaard waren gebleven en dus al die al 403 00:23:07,540 --> 00:23:11,080 die vrouwen die Laten we zeggen wat Het gaat vooral om vrouwen, 404 00:23:12,360 --> 00:23:14,520 want die hè? Want daar zijn de eitjes zijn 405 00:23:14,530 --> 00:23:17,020 vanaf het allereerste moment compleet aanwezig. 406 00:23:17,520 --> 00:23:21,850 Is die vrouwen die embryo's waren In de hongerwinter of In 407 00:23:21,860 --> 00:23:25,300 de hongerwinter geboren zijn, die vertonen zeer specifieke 408 00:23:25,310 --> 00:23:28,040 medische klachten. Die hebben veel meer kansen op 409 00:23:28,050 --> 00:23:32,140 bepaalde ziekten dan Mensen die niet van die van het honger 410 00:23:32,150 --> 00:23:35,880 probleem last hebben gehad. En dat niet Alleen het onderzoek 411 00:23:35,890 --> 00:23:37,890 blijkt dat ook hun dochters weer. 412 00:23:38,970 --> 00:23:42,100 In feite last hebben gehad van die medische kwalen. 413 00:23:42,350 --> 00:23:46,960 Zij waren aangeslagen als embryo en dat geven ze deels door 414 00:23:46,970 --> 00:23:50,780 Natuurlijk aan hun dochters. Dus je ziet dat zo'n honger 415 00:23:50,790 --> 00:23:53,940 periode als in West Nederland, dat dat eigenlijk twee 416 00:23:53,950 --> 00:23:57,710 generaties beslaat en daar is in Nederland goed onderzoek naar 417 00:23:57,720 --> 00:24:00,320 gedaan en Nederland was Natuurlijk een heel interessant 418 00:24:00,330 --> 00:24:03,680 verval, Omdat Nederland vanuit zijn land als ware ruim 419 00:24:03,690 --> 00:24:07,300 voldoende te eten was en dan plotseling door omstandigheden 420 00:24:07,310 --> 00:24:10,420 niet meer voldoende te eten is. En wat zijn dan de gevolgen? 421 00:24:10,830 --> 00:24:14,480 Daarvan, maar Je kunt in feite de het feit dat de Nederlandse 422 00:24:14,490 --> 00:24:17,830 samenleving zowel in collectiviteit en in 423 00:24:17,840 --> 00:24:21,050 verenigingen, enzovoort als individueel met die honger 424 00:24:21,060 --> 00:24:23,890 trekkers. Dat kun je wel denk beschouwen 425 00:24:23,900 --> 00:24:27,050 als een wonder die samenleving. Die heeft eigenlijk een enorme 426 00:24:27,410 --> 00:24:31,300 organisator. Dus je veerkracht vertoont en 427 00:24:31,310 --> 00:24:34,900 daardoor ervoor gezorgd dat er uiteindelijk slechts 20.000 428 00:24:34,910 --> 00:24:38,200 doden zijn gevallen. Zoals gezegd, voornamelijk 429 00:24:38,240 --> 00:24:43,440 oudere mannen en ook Dat is wel wat treuriger Mensen die in een 430 00:24:43,450 --> 00:24:47,240 of ander institutie zaten, gekkenhuis of nou ja, dat soort 431 00:24:47,250 --> 00:24:51,080 dat soort van dingen geïnstitutionaliseerde nieren. 432 00:24:51,630 --> 00:24:54,860 Overigens, je nou denkt dat het meteen op 5 mei afgelopen was? 433 00:24:54,870 --> 00:24:57,400 Nee, Dat was helemaal niet zo. Het heeft allemaal een maand of 434 00:24:57,410 --> 00:25:01,660 wat geduurd voordat de echte honger effecten over waren. 435 00:25:01,670 --> 00:25:04,880 En Als we denken aan die embryo's die Laten we zeggen 436 00:25:04,890 --> 00:25:08,240 aangemaakt waren In de In de buik van de moeder zaten In de 437 00:25:08,250 --> 00:25:10,970 hongerwinter cel. Dan zien we dus een hele lange 438 00:25:10,980 --> 00:25:15,290 termijn effect over feite over twee generaties zo wat meer dan 439 00:25:15,300 --> 00:25:18,150 1/2 eeuw. In principe geven een generatie 440 00:25:18,160 --> 00:25:21,830 als 25 jaar neemt. Dat is de hongerwinter had het 441 00:25:21,840 --> 00:25:24,790 voorkomen kunnen worden. Zonder enig probleem. 442 00:25:26,050 --> 00:25:28,730 Door bijvoorbeeld een eind te maken aan de spoorwegstaking. 443 00:25:29,500 --> 00:25:32,010 Er zijn ook achternaam allemaal. Zo doen moest je eens verzonnen 444 00:25:32,020 --> 00:25:36,270 dat dat niet kon en en dus van zo het spoorwegnet zou al 445 00:25:36,280 --> 00:25:39,420 beschadigd zeggen weest. Maar die smoesjes die slaan 446 00:25:39,430 --> 00:25:44,190 nergens op het feit dat dat. Ja, Je kunt Natuurlijk ook, Je 447 00:25:44,200 --> 00:25:47,350 moet ja primair wel stuk de Duitse bezetting en het feit dat 448 00:25:47,360 --> 00:25:51,320 de Duitsers ook die aanvoer per schip tijdelijk geblokkeerd 449 00:25:51,330 --> 00:25:53,590 hebben. Maar de Nederlandse overheid had 450 00:25:53,600 --> 00:25:56,070 had kunnen zeggen, nee, we maken een eind aan het spoor van 451 00:25:56,080 --> 00:25:58,750 staking was. Was dit niet gebeurd op deze 452 00:25:58,760 --> 00:26:01,080 manier? Ik heb nog een aspect vergeten, 453 00:26:01,090 --> 00:26:04,400 nam ik die voedseldroppings door de geallieerden die zijn van 454 00:26:04,410 --> 00:26:09,400 eind april van 1945. Daar hebben de geallieerde 455 00:26:09,410 --> 00:26:11,550 overigens eindeloos over vergaderd. 456 00:26:11,920 --> 00:26:14,270 Daar is eindeloos mee getreuzeld. 457 00:26:14,750 --> 00:26:18,200 Tenslotte is er 11.000 t voedsel afgegooid, overigens ook 458 00:26:18,210 --> 00:26:20,030 sigaretten en mosterd, begreep ik. 459 00:26:20,740 --> 00:26:24,470 En dat je wel ja mosterd gebruik zijn van een ernstige dingen die 460 00:26:24,480 --> 00:26:28,300 er kunnen zijn, Maar de Engelse bijvoorbeeld waren praktisch tot 461 00:26:28,310 --> 00:26:31,460 het allerlaatste moment, inclusief Churchill, dat tegen 462 00:26:31,470 --> 00:26:34,940 om die voedseldroppings te doen Omdat ze dachten het valt 463 00:26:34,950 --> 00:26:37,470 allemaal in Duitse handen en dat willen we eigenlijk niet. 464 00:26:37,940 --> 00:26:42,460 Maar tenslotte is er vanaf 29 april 45 zijn die droppings 465 00:26:42,470 --> 00:26:44,740 gedaan. Dat was overigens toen hun 466 00:26:44,750 --> 00:26:48,210 druppel op de gloeiende plaats het feit de oorlog was toen 467 00:26:48,220 --> 00:26:51,660 Natuurlijk, nou ja, wat is het? 5 dagen later afgelopen. 468 00:26:52,230 --> 00:26:57,840 En dan dan dan komt het ook het het vervoer over de weg komt 469 00:26:57,880 --> 00:27:00,370 fors op gang. Ik weet bijvoorbeeld dat in 470 00:27:00,380 --> 00:27:02,410 Wageningen. Wat doen nou bevrijd was? 471 00:27:02,420 --> 00:27:06,730 Daar stonden In de kolonnes met vrachtautos klaar om voedsel in 472 00:27:06,740 --> 00:27:08,310 westelijke richtingen te brengen. 473 00:27:10,750 --> 00:27:14,890 Maar Wij hebben eigenlijk door de mislukking van Market Garden 474 00:27:15,470 --> 00:27:19,700 heeft het westen van Nederland echt ongelooflijke pech gehad 475 00:27:20,330 --> 00:27:23,360 Als je denkt dat het westen van Nederland feitelijk pas bevrijd 476 00:27:23,370 --> 00:27:25,840 is. Nadat Berlijn al dagenlang 477 00:27:25,850 --> 00:27:29,120 bevrijd was? Nou ja, bevrijd wat je bevrijd 478 00:27:29,130 --> 00:27:32,740 wil noemen dan Dat is Natuurlijk wel een treurige zaak eigenlijk. 479 00:27:33,470 --> 00:27:35,660 Ja dat en dat lag Natuurlijk aan het feit dat. 480 00:27:36,740 --> 00:27:42,260 Ten eerste Natuurlijk in op alle in september, begin september 44 481 00:27:42,270 --> 00:27:46,100 besloten was alles te richten op Duitsland en dat toen is dat 482 00:27:46,110 --> 00:27:50,790 malloten geplan van Montgomery is Natuurlijk goedgekeurd. 483 00:27:51,370 --> 00:27:53,760 Dat was hem al. Maha Market Garden was een 484 00:27:53,770 --> 00:27:56,940 mallotig plan, daar werden risico's genomen die nooit 485 00:27:56,950 --> 00:27:59,410 hadden genomen hadden moeten worden. 486 00:27:59,770 --> 00:28:02,460 Misschien ook eisenhouwer toen hoppen bevel hebben moeten 487 00:28:02,470 --> 00:28:06,780 zeggen, nou, denk aan ons goed over na vandaar dat dat boekje 488 00:28:06,790 --> 00:28:08,560 van mij. Het is allemaal heet. 489 00:28:08,930 --> 00:28:10,980 Het is allemaal de schuld van Montgomery. 490 00:28:10,990 --> 00:28:13,740 Ja, er waren meerdere schulden gemaar. 491 00:28:13,820 --> 00:28:16,900 Montgomery heeft wel een belangrijke bijdrage geleverd. 492 00:28:17,620 --> 00:28:20,400 Op Wikipedia staat ook een afbeelding van een ondervoed 493 00:28:20,410 --> 00:28:22,320 kindje tijdens de hongerwinter. Daar zie je ook wat jij net 494 00:28:22,330 --> 00:28:25,390 omschreef bent, toch? Een heel groot hoofd inderdaad 495 00:28:25,400 --> 00:28:27,420 en die honger schade bij een kind. 496 00:28:27,430 --> 00:28:32,080 Zeker, Dit is ook nog een heel jong kind die die Je kunt daar 497 00:28:32,090 --> 00:28:34,180 wel iets aan doen, maar niet zo verschrikkelijk veel. 498 00:28:34,190 --> 00:28:37,420 Die honger schade blijft eigenlijk als die In de 499 00:28:37,430 --> 00:28:40,860 groeifase zich voordoet. Blijft die honger schade altijd 500 00:28:40,870 --> 00:28:44,630 bestaan, dus ook die die die Mensen die honger schade hebben 501 00:28:44,640 --> 00:28:47,100 opgelopen. Die hadden meer kans op een 502 00:28:47,110 --> 00:28:49,680 hartinfarct. Die hadden meer kans om jong te 503 00:28:49,690 --> 00:28:52,520 overlijden. Dat is nog een heel merkwaardig 504 00:28:52,530 --> 00:28:56,520 verschijnsel, gekoppeld aan die aan die vrouwen die die honger 505 00:28:56,530 --> 00:29:00,340 schade hadden opgelopen als embryo, namelijk dat ze veel 506 00:29:00,350 --> 00:29:02,760 meer kinderen kregen dan normaal. 507 00:29:03,450 --> 00:29:06,040 Dus Als je even naar de Statistiek kijkt, zie je dat ze 508 00:29:06,500 --> 00:29:10,950 veel alsof de natuur Zonder Zonder enig plan maar 509 00:29:10,960 --> 00:29:17,360 instinctief compenseert voor wat wat een ringe aantal geboorten 510 00:29:17,370 --> 00:29:21,080 als gevolg van honger zijn ook afbeeldingen van kinderen die 511 00:29:21,090 --> 00:29:23,280 houtblokjes roven van tussen de tramrails. 512 00:29:23,690 --> 00:29:26,820 Ja, nou ja, kijk, Iedereen ging op zoek naar toen de kolen 513 00:29:26,830 --> 00:29:30,480 helemaal op waren, ging Iedereen op zoek naar hout dat we zeggen 514 00:29:30,490 --> 00:29:34,680 in in in tal van steden zijn zijn massa bomen omgehakt. 515 00:29:35,240 --> 00:29:40,480 In het bos werd op grote schaal 100.000 en tonnen hout geroofd. 516 00:29:40,490 --> 00:29:45,410 Het bos Mensen gingen hun eigen hun eigen meubilair opstoken. 517 00:29:45,960 --> 00:29:51,550 Mensen gingen de trap afbreken in hun eigen huis om maar om 518 00:29:51,640 --> 00:29:55,890 brandstof te hebben bij een opa die veel wandelde In de polder, 519 00:29:55,900 --> 00:29:58,650 daar In de herfst. Die heeft bij een aantal boeren 520 00:29:58,660 --> 00:30:04,780 dooie knotwilgen gekocht en die ging niet in hun wagentje ging 521 00:30:04,790 --> 00:30:08,240 die zo omzagen. En dan had hij had hij weer wat 522 00:30:08,250 --> 00:30:11,800 hout gekregen, dus Dat was een soort van Van panische jacht op 523 00:30:11,810 --> 00:30:13,440 hout. Nou ja, dat zie je. 524 00:30:13,450 --> 00:30:17,850 Dan zie je in dit geval van foto's van Van houten bielzen. 525 00:30:17,910 --> 00:30:21,000 Ja, die zijn ook van hout. Ja, Het is ook interessant dat 526 00:30:21,010 --> 00:30:23,960 Wikipedia dus de temperatuur tijdens die winter vermeld 527 00:30:25,090 --> 00:30:29,290 gemiddeld 2,3 graden. Ja, dus dat viel wat dat betreft 528 00:30:29,300 --> 00:30:32,690 wel mee. Ik geloof in toentertijd In de 529 00:30:32,700 --> 00:30:36,380 In de classificatie van het strengste winters was de winter 530 00:30:36,390 --> 00:30:40,870 44, 45 aangaan nummer 38 geloof ik Als ik het me goed herinner. 531 00:30:41,370 --> 00:30:45,890 Maar het probleem was die hele koude periode van eind december 532 00:30:45,900 --> 00:30:51,040 tot ongeveer eind januari, hè? Dat, wat ja die schepen, die 533 00:30:51,050 --> 00:30:54,050 konden niet meer varen en de treinen reden niet. 534 00:30:56,900 --> 00:31:00,430 Ja. Even kijken de lichamelijke 535 00:31:00,440 --> 00:31:03,690 gevolgen van de ondervoeding. We staan er ook dus uitputting, 536 00:31:03,880 --> 00:31:06,780 maar bijvoorbeeld ook elkaar afsnauwen en intens verlangen om 537 00:31:06,790 --> 00:31:10,770 Alleen te lijden. Gemeente voedsel porno had je 538 00:31:10,780 --> 00:31:12,410 ook dus dat Mensen niet aan elkaar. 539 00:31:12,420 --> 00:31:16,050 Weet je nog wat een heerlijke gebakken aardappeltjes dat 540 00:31:16,060 --> 00:31:18,910 waren? Kun je nog herinneren dat het zo 541 00:31:18,920 --> 00:31:21,630 meesterlijk balletje gehakt erbij had? 542 00:31:21,640 --> 00:31:24,440 Dat soort dat soort van conversaties hadden. 543 00:31:24,760 --> 00:31:28,820 Je ziet ook aan mijn opa 's brieven heel goed dat hij, want 544 00:31:28,830 --> 00:31:31,650 Hij is daar nog heel actief, heeft die hongertocht gemaakt, 545 00:31:31,660 --> 00:31:35,590 Maar dat hij langzaam stap voor stap eigenlijk de moed verliest. 546 00:31:36,720 --> 00:31:39,090 Moedeloos, nou ja, moedeloos word. 547 00:31:40,000 --> 00:31:42,950 Ook Als we dan eenmaal bevrijd zijn, zeggen ja, ik moet terug 548 00:31:42,960 --> 00:31:45,740 naar dat instituut en was directeur van een instituut in 549 00:31:45,750 --> 00:31:49,650 Delft en Ik heb eigenlijk helemaal geen zin in en Ik denk 550 00:31:49,660 --> 00:31:52,670 dat het heel moeilijk zou zijn om de boel weer op te starten. 551 00:31:52,680 --> 00:31:57,500 Ja, een soort depressie hangt een wolk van depressiviteit in 552 00:31:57,510 --> 00:32:00,990 die brieven van de allerlaatste weken, dus dan hebben we het 553 00:32:01,000 --> 00:32:05,290 over maart, april 45. Extreme aanvallen van 554 00:32:05,300 --> 00:32:07,010 depressiviteit worden er inderdaad ook genoemd. 555 00:32:07,020 --> 00:32:09,270 Ja ja, en het oppotten van goederen. 556 00:32:09,620 --> 00:32:11,970 Dat gebeurde ook ja. Ja. 557 00:32:12,940 --> 00:32:15,590 Hè? En buitenlandse hulp, los van 558 00:32:15,600 --> 00:32:19,870 dat van de geallieerden kwam er nog meer Zweeds wittebrood, maar 559 00:32:19,880 --> 00:32:23,190 ook in een heel laat stadium. Heel fijn, Zweeds wittebrood, 560 00:32:23,200 --> 00:32:26,510 maar nogmaals. De buitenlandse hulp was 561 00:32:26,550 --> 00:32:29,260 uiteindelijk niet meer dan een druppel op de gloeiende plaat. 562 00:32:30,010 --> 00:32:33,280 En die worden ook nog het autobiografische werk van Jan 563 00:32:33,290 --> 00:32:35,490 Cremer genoemd. De hunne die kritiek leverde op 564 00:32:35,500 --> 00:32:38,470 de regering in Londen. Nou ja, er waren denk ik wel 565 00:32:38,480 --> 00:32:41,200 meer Mensen die kritiek hadden op de regering in Londen, want 566 00:32:41,210 --> 00:32:46,100 die was in mede verant medeverantwoordelijk voor deze 567 00:32:46,110 --> 00:32:48,850 ellende. Ze hadden die staking kunnen 568 00:32:48,860 --> 00:32:52,820 stoppen. En als u hier nog meer over wilt 569 00:32:52,830 --> 00:32:54,800 weten, Ik denk dat de komende tijd veel aandacht voor is, maar 570 00:32:54,810 --> 00:32:57,720 Er is dus ook een gedenksteen in Amsterdam bij de oosterkerk, de 571 00:32:57,730 --> 00:33:01,860 hongerwinter heet ie en ook in Rotterdam is een monument voor 572 00:33:01,870 --> 00:33:04,840 operatie. Manna was een Het was voor de 573 00:33:04,910 --> 00:33:07,740 voor Nederland. Althans, Je moet nog steeds je 574 00:33:07,750 --> 00:33:11,040 realiseert gaan om Mensen. Nederland gaat niet om Noord 575 00:33:11,050 --> 00:33:14,120 Nederland, Er zijn ook heel veel kinderen uit West Nederland 576 00:33:14,130 --> 00:33:18,070 geëvacueerd naar Noord Nederland en Oost Nederland Omdat je daar 577 00:33:18,080 --> 00:33:21,730 te eten had. Wat voor voor heb ook heel veel 578 00:33:21,740 --> 00:33:25,370 van Mensen van mijn generatie of ietsje ouder. 579 00:33:25,860 --> 00:33:28,690 Nou ja, die vertellen over die evacuatie dat je daarmee zo een 580 00:33:28,700 --> 00:33:31,830 boerengezin terechtkwam. Ergens in trend over Groningen 581 00:33:32,300 --> 00:33:34,690 had je wel te eten. Het was wel een kwestie van 582 00:33:34,700 --> 00:33:37,890 overleven. Nou begreep ik dat met kinderen 583 00:33:37,900 --> 00:33:41,180 In de school wel zuigelingen hebben er veel last van gehad, 584 00:33:41,540 --> 00:33:43,750 maar kinderen In de schoolleeftijd die vertonen 585 00:33:43,760 --> 00:33:47,620 eigenlijk op geen enkele wijze oversterfte in deze periode. 586 00:33:48,130 --> 00:33:51,010 En hoe komt dat? Dat die kennelijk toch nog wel 587 00:33:51,020 --> 00:33:54,210 voldoende voedsel hebben gekregen door die door dat 588 00:33:54,220 --> 00:33:57,520 wonder van die nou ja, van zelforganisatie. 589 00:33:57,530 --> 00:34:03,210 Hier zie je dus in Nederland dat in in totale nood dat dat er een 590 00:34:03,220 --> 00:34:07,470 soort zelforganisatie tot stand komt, hè, die die sterk 591 00:34:07,480 --> 00:34:09,469 gebaseerd is ook op solidariteit. 592 00:34:10,550 --> 00:34:13,989 Er is ook nog een berichtje van Paul van Vliet, die overleden 593 00:34:14,000 --> 00:34:15,830 is. Recent die opgevangen is In de 594 00:34:15,840 --> 00:34:17,489 hongerwinter In het dorpje in Friesland. 595 00:34:17,530 --> 00:34:19,800 Ja, kijk hij. Hij noemde zichzelf ook Fries. 596 00:34:19,810 --> 00:34:24,699 Stra begreep ik eigenlijk. Ja oké, Als je een vraag over 597 00:34:24,710 --> 00:34:27,320 zijn van luisteraars laat het vooral weten of Misschien zijn 598 00:34:27,330 --> 00:34:29,520 er wel Mensen die je ook nog herinneringen zijn. 599 00:34:29,530 --> 00:34:32,020 Uitgebreide literatuur over de hongerwinter. 600 00:34:32,810 --> 00:34:36,420 Die deels ook kritisch is op het op het wat de regering allemaal 601 00:34:36,429 --> 00:34:40,000 heeft, heeft uitgespookt in die in die tijd en Er zijn 602 00:34:40,010 --> 00:34:44,679 interessante dus studies over wat die kinderen, embryo's en 603 00:34:44,690 --> 00:34:49,340 kinderen wat voor klachten die hadden in al die jaren na de 604 00:34:49,350 --> 00:34:51,659 oorlog. En als Mensen dat boekje met die 605 00:34:51,670 --> 00:34:53,440 brieven willen lezen, hoe heet dat boek? 606 00:34:55,150 --> 00:34:57,180 Het is allemaal de schuld van Montgomery. 607 00:34:57,190 --> 00:34:58,760 Ik weet niet of het nog leven voorbij is. 608 00:34:59,460 --> 00:35:02,070 Ongetwijfeld zal het digitaal wel leverbaar zijn. 609 00:35:03,030 --> 00:35:06,150 Dan is het wonder van het digitale samenleving hè? 610 00:35:06,160 --> 00:35:08,140 Dan je weet, We hebben er veel kritiek op. 611 00:35:09,200 --> 00:35:12,540 Maar het is op het punt van. Ja, Je kunt eigenlijk alles 612 00:35:12,550 --> 00:35:16,360 indruk houden Omdat je het het het ligt, niet ergens op een 613 00:35:16,370 --> 00:35:18,820 plank of In het in een pakhuis het. 614 00:35:19,510 --> 00:35:22,280 Bevindt zich op service. Heb je urban jungle uit? 615 00:35:23,210 --> 00:35:27,400 Bijna heb ik dat uit fantastisch boek, ik zal, zal ik beloven dat 616 00:35:27,410 --> 00:35:29,580 je zo over te zeggen Als je nu naar Texel bent geweest en je 617 00:35:29,590 --> 00:35:31,440 komt terug, dan heb je het vast uit, dan kunnen we het 618 00:35:31,450 --> 00:35:35,450 bespreken. Ik dacht dat je het wel 619 00:35:35,460 --> 00:35:37,390 uitgehaald had, maar je hebt het druk gehad, denk ik de laatste. 620 00:35:37,780 --> 00:35:41,410 Ik had het apen druk, Maar ik heb het wel voor 80% uit. 621 00:35:41,420 --> 00:35:45,310 Oké, het staat vol met de meest van fantastische dingen. 622 00:35:46,050 --> 00:35:49,980 En het, het sluit aan op wat op op wonderlijk nieuws waarvan ik 623 00:35:49,990 --> 00:35:52,930 eerst altijd dacht van nou, wat is nou eigenaardigs? 624 00:35:52,940 --> 00:35:56,830 Hoe is het mogelijk dat? Mijn dochter heeft enkele jaren 625 00:35:56,840 --> 00:36:01,200 in Londen gewoond en die had daar met een Kamer die sloot aan 626 00:36:01,210 --> 00:36:03,570 op de tuin. Niet zo'n hele grote tuin in 627 00:36:03,580 --> 00:36:07,290 Londen, midden in Londen. En en mijn dochter die vertelde 628 00:36:07,300 --> 00:36:11,790 ja, daar woonde de hele familie vossen met ook jonge vossen heb 629 00:36:11,800 --> 00:36:14,300 je verteld. Ja, hij wordt dat verteld dat ze 630 00:36:14,310 --> 00:36:18,310 $ 1 op Zweeds schoenen. Die sleepten ze van dat 631 00:36:18,400 --> 00:36:20,600 balkonnetje af en naar beneden toe. 632 00:36:21,060 --> 00:36:26,050 Ja en nou ja goed, Dat is een onderdeel van een veel groter 633 00:36:26,060 --> 00:36:30,310 complex van wonderbaarlijke gebeurtenissen in en rond 634 00:36:30,320 --> 00:36:32,210 steden. Ik kan me ook herinneren van gif 635 00:36:32,260 --> 00:36:35,430 wat we gebruiken. Dat scoorde ook in dat boek veel 636 00:36:35,440 --> 00:36:37,680 genoemd. Ja, dat doe ik nou. 637 00:36:37,690 --> 00:36:40,850 Nee, het probleem is eigenlijk, Het is nog veel gekker eigenlijk 638 00:36:41,130 --> 00:36:44,020 en wordt in steden veel minder vergif gebruikt dan op het 639 00:36:44,030 --> 00:36:46,110 platteland. Dus hoe? 640 00:36:46,150 --> 00:36:50,340 Hoe idioot het ook klinkt en ik zet het nu wat scherp aan de 641 00:36:50,350 --> 00:36:53,080 ware natuurreservaten zijn de steden. 642 00:36:54,670 --> 00:36:56,980 Er komen in steden veel meer bijen voor dan op het 643 00:36:56,990 --> 00:36:59,020 platteland. Als ik het goed begrepen heb 644 00:36:59,350 --> 00:37:01,960 overal zijn imkers. Ook daar worden vergunningen 645 00:37:01,970 --> 00:37:06,090 voor uitgegeven. Ja, Het is steden zijn zijn in 646 00:37:06,100 --> 00:37:08,980 feite zijn Natuurmonumenten leuk. 647 00:37:08,990 --> 00:37:10,640 Kunnen we de volgende keer even over hebben? 648 00:37:14,040 --> 00:37:17,210 Nu strikt objectief die die moet, Je moet mij geen plezier 649 00:37:17,220 --> 00:37:19,280 doen. Je moet strikt objectief. 650 00:37:20,220 --> 00:37:23,020 Maarten van Rossem over Hitler, Er zijn maar heel weinig Mensen 651 00:37:23,030 --> 00:37:25,840 die zo oud worden en Hitler is helemaal niet erg oud geworden. 652 00:37:25,850 --> 00:37:28,310 Want Hitler is Natuurlijk uiteindelijk maar 56 geworden. 653 00:37:28,550 --> 00:37:31,760 Hijzelf was er ook van overtuigd dat hij niet oud zou worden en 654 00:37:31,810 --> 00:37:35,220 We kunnen niet anders zeggen. Dan op dit punt bleek hij het 655 00:37:35,230 --> 00:37:37,010 gelijk volledig aan zijn kant te hebben. 656 00:37:37,170 --> 00:37:39,860 Een nieuw luisterboek nu via de link In de beschrijving bij deze 657 00:37:39,870 --> 00:37:43,630 podcast. En, wil je nog een podcast 658 00:37:43,640 --> 00:37:46,060 luisteren? Journa nu in op Sea level met 659 00:37:46,070 --> 00:37:48,450 Wouter Kolk, de baas van Ahold Delhaize. 660 00:37:48,640 --> 00:37:51,020 Dat is het bedrijf achter Albert Heijn en bol.com. 661 00:37:51,350 --> 00:37:54,040 Hij vertelt hoe de supermarkt van de toekomst eruitziet. 662 00:37:54,340 --> 00:37:56,740 De link naar de aflevering staat In de shownotes bij deze 663 00:37:56,750 --> 00:37:57,290 podcast.