Maar Wij hebben eigenlijk door de mislukking van Market Garden
heeft het westen van Nederland echt ongelooflijk hè pech gehad.
Als je denkt dat het westen van Nederland feitelijk pas bevrijd
is nadat Berlijn al dagenlang bevrijd was.
Dat is Natuurlijk wel een treurige zaak eigenlijk.
Het vossem kunt u mij horen. Wat is jouw onderwerp van Van de
week? Bij een onderwerp was eigenlijk
de hongerwinter. Hadden we dat niet al
afgesproken Omdat 4 en 5 meiden Natuurlijk.
Ja, Omdat ik Natuurlijk bij bij renzen had ik dan een soort
college gehouden. Was het nou ik?
Ik moet zeggen, zij waren zeer tevreden.
Ikzelf was niet zo tevreden over mezelf.
Want ik, ik merk het toch dat ik voortdurend tijdens het houden
van die van dat korte college? Want ja, Dit is Natuurlijk toch
een kort college. Het was 20 minuten dat ik
alsmaar aan de tijd moesten. Daar stond ook een hele grote
klok op het kolenstof op de grote klok.
Heb je eigenlijk gekeken, Ik heb het terug zitten kijken.
Ja, wat vond je ervan? En nu strikt objectief die die
moet, Je moet mij geen plezier doen.
Je moet strikt objectief. Jij was een kijker en jij valt
het toevallig van hé, wat is dat nou?
Een talkshow waar een bejaarden man op het toneel een verhaal
gaat staan houden. Wat wat vond je ervan, was veel
veel met die tijd bezig en volgens mij sta je in je kracht
Als je gewoon kunt lullen Zonder tijdsbesef, dus Dat was mijn
idee ook, Je moet eigenlijk kijk Als je op het toneel staat In
het theater bijvoorbeeld, of we zitten hier.
Kijk, nu heb ik toevalligerwijs mijn kleinzoon beloofd dat ik om
03.30u zag rijden, maar in principe kan ik hier op beperkt
doorpraten. Ik hoef niet alles maar te
denken, Oh god God God, wacht, wacht, wacht even hoeveel
hoeveel minuten zijn er nu voorbij?
Temeer Omdat de renzen ook nog af en toe zei Van die geval best
mee. Het valt best mee Natuurlijk met
mij en ja mij om de bedoeling maar te helpen, dus ik vond dat
ik zelf toch ja lichtelijk verkrampt In de voordracht was
Omdat ik als manie teit. Aan het denken was, dat had ik
niet moeten doen, maar nogmaals. Zij vonden het.
Je kunt ook zeggen, was het een? Het was eigenlijk een redelijk
geslaagd. Experiment, maar dan ook de
nadruk op experiment, het kan en moet beter en anders, want het
doel ervan was om eens wat meer aandacht te geven voor
geschiedenis, onderwerpen op televisie, hè?
En ook de experimenteren met een onderdeel in een talkshow, wat
niet specifiek des talkshows is. Dat was Natuurlijk ook een
beetje. Je zag het ook eigenlijk In de
reacties op het internet, want die waren deels heel positief en
deels Natuurlijk ook de bekende negatieve reacties.
Mensen die zeiden sloot Television heerlijk.
Lekker, die had je ook, ja, zij hadden voornamelijk gekeken naar
de positieve reacties, maar Mensen zelfs eens weet zijn veel
gevoeliger voor negatieve reacties dat voor positieve
reacties heel dom eigenlijk dat er menselijke geest zo in elkaar
zit. Maar het is nu gaan we in
overleg over hoe het anders en beter kunnen doen hebben.
Zij kunnen kijken, want ze kunnen Natuurlijk al die cijfers
uitmeten. Hebben zij gezien of Mensen een
beetje bleven hangen? Ja, wat betreft de kijkcijfers
was er geen enkel verschil, dus het had geen negatieve impact
dat de kijkcijfers ook geen positieve, maar ze hadden de.
Ook geen positief, maar ze hadden die die, hè, want je weet
dat je die kijkcijfers, daar kun je ook iets bestellen en dan kun
je van minuut tot minuut zie je in een soort van curve op papier
of Mensen blijven hangen eigenlijk dat ze wegzetten en en
op welke momenten ze het inzakt of juist iets omhoog komt.
Want dat dan hè, dan kan je dus even je losmaken van gemiddelde
cijfers, vandaar dat tegenwoordig sowieso de
kijkcijfers anders gepresenteerd worden, met namelijk de top
wordt. Aangegeven, Maar het gemiddelde
wordt ook aangegeven en Je kunt bij vrijwel alle talkshows.
Is het zo dat je de top die zit boven de miljoen en vervolgens
zijn er 1 miljoen Mensen die vertrekken om dat niet.
Nou ja, waarschijnlijk geen opwinding In de tent is dus
studio niet In de fik staat. Ook kockelman niet ondersteboven
is gevaarlijk of wat dan ook? Maar ja, wat bleek er uit die
cijfers stand bleven Mensen een beetje aan?
Nee, die hadden ze nog niet. Oh, die hebben.
Ze hadden die curve nog niet, die zouden ze me toesturen.
Maar goed, zij waren tevreden, waren graag bereid ermee door te
gaan en toen zei ik nou, dan wil ik eerst praten hoe het hoe we
het beter kunnen doen. En wat is wat jou betreft beter
meer tijd dat het niet? Nee, dat hoeft niet.
Ik dacht eerder aan minder tijd en een kleine onderwerp of een
onderwerp wat ze meer leent voor een snelle concrete analyse.
Ja, bij Pauw en Witteman toch ook wel eens zoiets gedaan over
koningin Willem? Een twee en 3 ja ja wel, korter
was een kort, daar was maar een kwartiertje.
Er was overigens inhoudelijk ook weer veel kritiek op, zoals
gewoonlijk, Maar ik dacht bijvoorbeeld, ja hoe, hoe
verzinnen ze een hele concrete vraag die je in een kwartier
toch pregnant kunt beantwoorden? En dan moet ik ikzelf moet
ervoor zorgen dat ik niet alsmaar aan die klote tijd zit
te denken. Want ja, je staat er op het
toneel in zijn theater. Ik begin altijd maar een beetje
alle kanten op te ouwehoeren en geleidelijk aan vind je in
sporen en dan gaat het lekker lopen.
En maar ja, is dat er twee uur per slot van rekening net zo
goed Als we hier onder de twee uur hebben we nog nooit weten te
realiseren Natuurlijk, dus ja, ik moet van die tijd, ik moet
van die tijd frustratie af zien te komen.
Ik keek alles, maar toch tersluiks naar dat stomme ding.
Ze kunnen de klok ook Natuurlijk wegzetten en dat je helemaal
niet helemaal niet. Ja, maar goed, dan moet dat toch
iemand zijn die ik vergeet. Ik kan alles sprekend, zeker In
het theater de tijd totaal vergeten, echt totaal, maar je
ziet vaak bij congressen dat ze dus voor op het podium hebben ze
ook zo monitor staan wat ik tijd aftelt.
Dus ja, Maar dat daar congressen opereren altijd sprekers die
veel ervaring hebben In het compact spreken lang niet
altijd. Zo kan ik je vertellen hoor die
lullen ook maar door Als je die klok niet hebt, lullen ze
allemaal door. Ik denk namelijk dat je minder
je denkt, Daarom dat je niet zo lang al aan het praten bent.
Dat besef heb je niet helemaal? Nee, dat heb ik al heel erg veel
last van jou en anderen. Dus ook een ding had ik mijn 10
minuten bezig en dan plank heb ik al 3 kwartier gesproken,
denkt Iedereen dus dus Als je zo'n klok neerzet, maak je heel
inzichtelijk. Van zo lang ben je al bezig
goed, ik moet toch van, maar goed, Ik heb daar staand op het
podium heb ik dus had denk ik altijd, Ik heb eeuwig tijd.
En dan merken we ook Mensen zelf wel van Van een we naderen toch
een punt dat er een Dat was een eind aan gemaakt moet worden,
Maar ik nogmaals. Dit was mijn ervaring.
Ja, ik vond het best aardig om te doen, Maar ik werd erg.
Ik zag de tijd toch als een soort wurgcontract, maar wel ook
leuk van commerciële zender dat ze dit experiment aanzet.
Leuk, Het is valt zeer te waarderen Natuurlijk en ik vond
dat ze verrassend positief over waren, maar die pijn is fan van
jou, hè? Die achter de schermen dat
allemaal regels die dat volgens mij zij ook warm pleitbezorger
daarvan dus al in mijn indruk. Ja ja, dus hebben jullie al een
nieuw onderwerp bepaald of moet dat nog eventjes vergaderen?
Oh vergaderen zelf raak, hoe heet het weer terug?
Ben naar Texel, oké, Maar de hongerwinter dat stukje al.
Ik was al bang ook achteraf gezien.
Natuurlijk realiseerde ik mij dat Market Garden ontzettend
complexe aangelegenheid is en wil je dat goed uitleggen.
Wil je ook corens uitleggen Waarom het mislukt is?
Daar is toch eigenlijk meer tijd voor nodig?
Daarom content ik al In het begin aan dat het Market Garden
is mislukt. En het gevolg van het mislukken
van Market Garden is in Nederland dramatisch, namelijk
de hongerwinter. Niet Alleen de hongerwinter,
maar ook de hout of niet de brandstofcrisis die
tegelijkertijd een onderdeel van uitmaakt uit toen helemaal aan
het eind heb ik Natuurlijk nog wel kunnen zeggen.
Die honger weet dat heeft een enorme impact gehad en nou ja,
daar was het Natuurlijk altijd leuk om te vermelden dat vooral
mannen doodgaan Omdat ze minder functioneel, goed functionerend
immuunsysteem hebben dan vrouwen.
Althans, Dat is denk ik. De hoofdoorzaak van de zaak.
Maar nu de hongerwinter. Bij het begin van Market Garden
was er een eiland, een algemene spoorwegstaking afgekondigd die
die heel effectief blijkt te zijn.
De regen trein meer, althans, geen treinen, Alleen wat
treinen, Maar dat waren Duitse treinen, reden geen treinen meer
bemand door Nederlands personeel.
Daar waren de Duitsers hartstikke boos over en die
hebben toen het transport per schip van voedsel naar West
Nederland stopgezet. Nou ja Market Garden mislukte
stop ja Als het geslaagd was, dan zou Natuurlijk de hele
strategische situatie fundamenteel anders zijn
geweest, want dan zouden de geallieerden reusachtig brug
hoog boven Haarlem hebben gehad en Niemand weet wat dat dan
precies voor gevolgen zou hebben gehad.
Maar goed, de situatie was fundamenteel anders geweest.
Nu was het zo dat het al heel snel Natuurlijk duidelijk werd
dat West Nederland met een met met voedselgebrek zou komen te
zitten. Was het te weinig voedsel in
Nederland? Nee, helemaal niet.
Het was voedsel zat er in Nederland heeft helemaal geen
probleem In het noordoosten. Zuiden Bas voedsel genoeg in
Nederland het was een de hongerwinter in zijn transport
crisis. Niet een voedselcrisis eigenlijk
het transport crisis die leidt tot een voedselcrisis.
En dat probleem werd Natuurlijk erger en erger dat Iedereen kon
voorspellen dat dat dat het niet waar zou zou escaleren.
Dit probleem, dus toen is er de Duitsers die waren bepaald niet
van plan om expres nee de Nederlanders te Laten
verhongeren, dus er viel met die Duitsers wel te praten over een
aanpak van het probleem en toen is er uitgebreid gesproken over
het herstel van die van het transport van voedsel over
water, hè? Tenslotte heeft men daar ook
overeenstemming. Over bereik wat je niet moet
vergeten. Nu moet je vragen.
Ja, maar hoe zat het dan met die spoorwegstaking?
Het zou heel verstandig zijn geweest om die spoorwegstaking
te beëindigen. Die sporttakken had geen enkel
effect gehad op het strategische mislukking van Van Market
Garden. Sterker nog, de Duitsers bleken
hun aanvoer van Van extra middelen per spoorweg tip top
geregeld te hebben. De Duitse systeem heet de blits
transport werd alles vrijgemaakt.
En nou ook dat hadden ze goed op orde, eerlijk gezegd.
En eigenlijk had de Nederlandse regering de verstandig aan
gedaan of of in samenwerking met met.
Wellicht het verzet ter plekke om een einde te maken aan die
spoorwegstaking, want dan was het hele probleem in feite niet
ontstaan. Maar dat weigerde de Nederlandse
regering in Londen en die moest erover nadenken en die hebben
eindeloos en van nagedacht. En tenslotte hebben ze nooit
gezegd dat het moest beëindigd moest worden.
Maar Je moet wel constateren dat de ongelooflijke eigenwijsheid
van en ook van het verzet trouwens om die spoorwegstaking
te continueren, dat dat een hele belangrijke oorzaak is geweest
van. Dit ontstaan van de hongerwinter
nu verder ondertussen was dus dat transport over water van
voedsel naar het Westen. Dat was ondertussen geregeld.
Dat was een organisatie voor opgezet en gedurende korte tijd
heeft dat ook gewerkt. En toen sloeg dit waar het
noodlot toe, want op 23 december 44 begon het te vriezen.
En is zo'n beetje, hoewel die winter 44 45 geen abnormaal
koude winter was, was de periode 23 december tot 1 februari
abnormaal koud, met als gevolg dat het transport over water al
heel snel onmogelijk werd, want het water voor dicht en Het is
schepen konden niet varen. Nou ja, ziet het het probleem en
en de treinen rijden dus niet. de Duitsers zeiden, We willen
best treinen Laten rijden, maar Alleen bemand door Nederlands
personeel. Nou ja, Dat was de regering
tegen en verzet was er ook tegen en.
Met de bekende resultaten dus. In de loop van januari wordt dat
een gigantisch probleem. Daar kwam bij een ander
probleem, Omdat het zuiden van Nederland was bevrijd en Energy.
Ik bedoel In de vorm van kolen kwamen Natuurlijk uit het zuiden
van Nederland, namelijk uit de Limburgse mijnen, dus er werd
ook geen brandstof meer geleverd aan het westelijk Nederland.
Dit alles speelt in westelijk Nederland, dus niet In het
noorden, niet In het Oosten en zeker ook niet In het zuiden,
wat ondertussen grotendeels bevrijd was.
Dit speelt in West. Eigenlijk Nederland, ja en
westelijk Nederland woonde toen al 4,5 miljoen Mensen, dus Dat
was wel een aanzienlijk probleem.
Als de kolen Natuurlijk niet meer geleverd worden, hebben de
Mensen zelf niet de mogelijkheid om een kachel te stoken.
Oh nee, we houden gereden dat Natuurlijk Iedereen toen nog
kolen stookte ja dames en heren. Het gas was er nog niet en en nu
is het weer verdwenen, laat staan dat er zonnepanelen waren.
Er waren ze, Ik weet niet of iemand ooit toen al zich
gerealiseerd heeft, dat dat technisch mogelijk zou zijn.
Interessante vragen op zichzelf, dus er werden geen kort Mensen
konden hun huis niet meer warm stoken aan B de centrales.
De elektriciteitscentrales waren kolen gestookt, dus ja, na een
tijdje waren de kolen op. Voorraden waren ook op, dus die
elektriciteit wordt ook niet meer geleverd.
Eerst mondjesmaat, een uurtje per dag en nou ja, om maar, want
dit soort van lab maatregelen, maar tenslotte hield het vanzelf
op, dus Als je 's avonds nog even een boek wou lezen thuis,
dan ging er iemand op de fiets zitten.
Die stond op een standaard en die ging dan flink fietsen en
dan het lamp de Dynamo van de fiets en van de lamp op de
fiets. Die gaf het licht, dus dan ging
elk familielid, die ging een half uurtje fietsen en dan
gingen weer een ander familielid.
En half uurtje fietsen en ja, die fijne knijpkat die je
Misschien ooit hebt gezien hè? Wat een soort van Dynamo ootje
is eigenlijk die die hand handbediend is zodat je een
soort van dat je geen batterijtjes meer nodig hebt.
Eigenlijk zou het zorgen dat ik je onderbreek, maar voor de
energietransitie ook nog een goeie zijn om dat weer te
herintroduceren kun je en iets doen aan bewegen en je werkt
zelf. Wie is dat?
Je 's avonds gaat zitten. Fietsen thuis.
Ja ja, is het niet zo dat je in op sportscholen dat je met als
fietsen ze toch ook dat ze dan ook een soort tekst voor zich
hebben liggen dan, want Je kunt Natuurlijk best lezen
ondertussen, Dat is een goeie. We hebben nu een idee bedacht
voor hoe je iets kunt opwekken Energy, namelijk al die
fitnessscholen hè dat je dat omzetten in Energy, goed idee
ook zelfs de frictie kun je instellen, toch heel weinig
frictie, heel veel. Plan meenemen, Ik kan zo met
draadjes aan elkaar dat elke sportschool wordt en centrum van
energieopwekking in feite en nou ja, niet is de
elektriciteitscentrale houdt op en wat ik ook ophoud, ook die
gasfabrieken waar een kolen gestookt.
Dus ja, dat houdt ook op. Alles hield op, Het is de hele
Energy leveranties hield op. Ja, hoe laat is het ondertussen?
Ik ga even kijken, Maar we hebben nog tijd hoor.
Het is nu 02.10u. Ah, we alle tijd van de wereld,
dat moet lukken. Ja, dus, ze konden hun huis niet
meer verwarmen en ze konden ze krijgen, geen elektriciteit meer
en ze krijgen geen gas meer geleverd en ze krijgen geen
voedsel geleverd. Dus je begrijpt stapel dit en je
ziet wat een enorm probleem er ontstond en ondertussen
eigenlijk desintegreert de hele Nederlandse samenleving, zeker
dus In het westen van het land. Vrijwel niets functioneerde nog
post bestellingen ook dan al dit soort van dingen die stopte.
En nou ja, Dat was, Dat was evident.
Te weinig eten als dat Als de rantsoenen overigens was, al de
hele oorlog waren al allerlei artikelen op het trouwbranche
doen, dus dat moest je bonnen voor hebben om die spullen te
krijgen, zal maar zeggen, de koffie is al een 1940 op aan zon
gegaan die zo tot 52 op rantsoenen op de bon gebleven
zoals dat heette dus 12 jaar lang was de koffie op de bom.
Moet je voorstellen hè, kun je nu helemaal niets meer bij
voorstellen? Is bij ons is bij u de koffie de
grootste en ook de grootste koffie drinken.
Hoe werkte dat dan? Een bon stond symbool of stond
garant voor zoveel krijgen een soort bond boekje Als ik het wel
heb en dan moest je die bon, die moest je voor die artikelen die
op de bon waren, moest je de bon inleveren en dan kon je dat
artikel kon je kopen. Meestal waren er te weinig, dus
je moest altijd eigenlijk overal voor In de rij staan.
Een van de meest karakteristieke aspecten van de Tweede
Wereldoorlog is dat Iedereen overal altijd In de rij moest
staan. En Als je nou bijvoorbeeld
zeiknat geregend ben wat in Nederland geen onmogelijke
situatie is, ja ja, dan hang jij thuis.
Ja, stop je de boel In de droger of je hangt het over de centrale
verwarming of weet ik wat je ermee doet.
Maar nu heb je helemaal geen verwarming, krijg je klieren,
muis droog. Dat valt op de voorbeeld nog
niet mee hè, want die zijn helemaal doordrenkt van de Van
de nattigheid zal ik maar zeggen, dus ja, als die Als de
Nederlandse bevolking In het westen des lands afhankelijk zou
zijn geweest. Van wat er rantsoenering
opleverde. Ik had wel een soort centrale
keukens en zo, Maar dat werd ook steeds minder en minder.
De kwaliteit werd ook steeds minder en minder dan zouden er
waarschijnlijk 100.000 en Mensen zijn overleden.
Nu zijn er zo'n 20.000 overleden.
Dat weten we Natuurlijk niet precies, want niet altijd is
vast te stellen of het door de honger kwam of dat er Misschien
onderliggende oorzaken waren daarvan.
En eigenlijk is het wonder van Nederland dat niet 100.000 en
Mensen om het leven zijn gekomen.
Maar dat eigenlijk de Nederlandse samenleving, die dus
eigenlijk vanaf de bovenkant des integreerde van de onderkant
integreren. Eigenlijk hebben de Nederlanders
zelf de Nederlandse samenleving, de collectiviteit van die
samenleving In het Westen. Die hebben eigenlijk voor voor
zover mogelijk het honger probleem opgelost.
Want wat gebeurde er? Alle denkbare organisaties die
raakten Natuurlijk gefocust op. Sportorganisaties om voor hun
leden te zorgen voor voor een een aanvoer van Van voedsel.
Dat zou Misschien op zichzelf ook nog niet voldoende zijn
geweest, Maar het is wel opmerkelijk hoe zeer je niet
waar een soort enorm netwerk van hulpverlenende organisaties tot
stand komt en gaat functioneren. Die gingen ook proberen
Natuurlijk om In het noorden, het Oosten van het land voedsel
te verzamelen en dan waren er zogenaamde honger trekkers.
Dat wil zeggen, Mensen die simpelweg op de fiets.
Op de in Amsterdam of gaat hij om dagelijks 10.000 en Mensen
heel veel? Er zijn ook wat cijfers bekend.
Ik geloof dat de gemiddelde Amsterdamse gezin iets van 40
maal op de fiets is gestapt. Of althans, een van de
familieleden op de fiets is gestapt om om naar het naar het
Oosten of naar het noorden te fietsen om te kijken wat daar te
halen viel was opa heeft dat gedaan?
Ja, mijn opa ook Dat is van dat. Dat staat in die brieven die ik
in dat boekje. Heb heb gebundeld, want je leest
altijd dat deftige Mensen hebben.
Mijn opa was enorm deftig, dat deftige Mensen dat niet deden
hiervoor hongerde liever thuis dan dat ze op de fiets
aardappelen gingen halen of zo. Maar mijn opa die is daar met
zeer grote regelmaat op uitgetrokken, die was geboren in
18 87, dus reken maar even uit, in 44 was die dus 13 en 57.
Maar er was een goede conditie. Dat moeten we bij gezegd worden.
Een hoop was het Atletisch totaal.
Dan is dan ik in ieder geval. Hij vond ook dat ik volstrekt
onvoldoende aan sport deed, hè? Maar ja, hij was er ook wel
trots op en mijn tante bijvoorbeeld naar wie mijn
zuster genoemd is tante merrie. Die heeft ook een enorm
belangrijke rol gespeeld door op tijd voldoende voedsel aan te
voeren, maar je moest wel toch? Het was op overleven, je moest
wel op de fiets stappen, want anders had je, je moest wel en
nou ja, en soms hadden ze een gelukje goed contact en iemand
die een mud aardappelen kon leveren en dan gaan ze maar
door. En dan was het Natuurlijk ook
nog het punt dat je thuis had je te koud en Het was enorm lastig
om om die dat voedsel toe te bereiden daarvoor had was was
een nood kacheltje nodig. Het nood kacheltje werd denk aan
je herhaalde dus de deksel van de kachel traditionele kachel en
dan kon je dat nood kacheltje erop zetten, zodat het de trek
van de kachel had. Maar het Ik heb wel begrepen dat
het het nood kacheltje dat dat bar slecht werkt in ieder geval.
Dus ja, zo heeft West Nederland uiteindelijk deze deze
verschrikkelijke maanden zeg maar.
Vanaf eind november 44 tot tot mei 45 weten te overleven zei
het dat winter 1000 Mensen niet hebben overleefd.
Dat moet wel bij zijn. Wie hebben, wie zijn er
doodgegaan? Aan het zei ik al, dat waren
vooral mannen en In het bijzonder 60 plus mannen dat Dat
is zijn. Dat is eigenlijk verreweg de
grootste groep van overledenen waar we Natuurlijk zeker toen
waarschijnlijk niet echt aan gedacht hebben was, hoe zit het?
Met vrouwen die zwanger waren In de tijd van de hongerwinter dat
we zeggen, hoe hebben die embryo's het er afgebracht die
tenslotte na de onder honger wint of eventueel In de winter
zijn geboren? Welnu die die embryo's die
vertonen wel degelijk hongers schade, dus Als de Laten we
zeggen de de moeder niet voldoende te eten heeft, dan
groeit dat embryo ook op een wat andere wijze, want dat embryo
moet moet prioriteren. Die heeft.
Dat krijgt eigenlijk te weinig voedsel geleverd.
En dan? Gaat de prioriteit gaat
bijvoorbeeld naar, ik geloof de hersens en en en nog zowat en
gaat bijvoorbeeld niet naar de lever of het die is afhankelijk
niet zo dringend nodig en Er is. Dit is allemaal onderzocht Omdat
in een Amsterdams ziekenhuis al die gegevens over die geboortes
en zuigelingen goed bewaard waren gebleven en dus al die al
die vrouwen die Laten we zeggen wat Het gaat vooral om vrouwen,
want die hè? Want daar zijn de eitjes zijn
vanaf het allereerste moment compleet aanwezig.
Is die vrouwen die embryo's waren In de hongerwinter of In
de hongerwinter geboren zijn, die vertonen zeer specifieke
medische klachten. Die hebben veel meer kansen op
bepaalde ziekten dan Mensen die niet van die van het honger
probleem last hebben gehad. En dat niet Alleen het onderzoek
blijkt dat ook hun dochters weer.
In feite last hebben gehad van die medische kwalen.
Zij waren aangeslagen als embryo en dat geven ze deels door
Natuurlijk aan hun dochters. Dus je ziet dat zo'n honger
periode als in West Nederland, dat dat eigenlijk twee
generaties beslaat en daar is in Nederland goed onderzoek naar
gedaan en Nederland was Natuurlijk een heel interessant
verval, Omdat Nederland vanuit zijn land als ware ruim
voldoende te eten was en dan plotseling door omstandigheden
niet meer voldoende te eten is. En wat zijn dan de gevolgen?
Daarvan, maar Je kunt in feite de het feit dat de Nederlandse
samenleving zowel in collectiviteit en in
verenigingen, enzovoort als individueel met die honger
trekkers. Dat kun je wel denk beschouwen
als een wonder die samenleving. Die heeft eigenlijk een enorme
organisator. Dus je veerkracht vertoont en
daardoor ervoor gezorgd dat er uiteindelijk slechts 20.000
doden zijn gevallen. Zoals gezegd, voornamelijk
oudere mannen en ook Dat is wel wat treuriger Mensen die in een
of ander institutie zaten, gekkenhuis of nou ja, dat soort
dat soort van dingen geïnstitutionaliseerde nieren.
Overigens, je nou denkt dat het meteen op 5 mei afgelopen was?
Nee, Dat was helemaal niet zo. Het heeft allemaal een maand of
wat geduurd voordat de echte honger effecten over waren.
En Als we denken aan die embryo's die Laten we zeggen
aangemaakt waren In de In de buik van de moeder zaten In de
hongerwinter cel. Dan zien we dus een hele lange
termijn effect over feite over twee generaties zo wat meer dan
1/2 eeuw. In principe geven een generatie
als 25 jaar neemt. Dat is de hongerwinter had het
voorkomen kunnen worden. Zonder enig probleem.
Door bijvoorbeeld een eind te maken aan de spoorwegstaking.
Er zijn ook achternaam allemaal. Zo doen moest je eens verzonnen
dat dat niet kon en en dus van zo het spoorwegnet zou al
beschadigd zeggen weest. Maar die smoesjes die slaan
nergens op het feit dat dat. Ja, Je kunt Natuurlijk ook, Je
moet ja primair wel stuk de Duitse bezetting en het feit dat
de Duitsers ook die aanvoer per schip tijdelijk geblokkeerd
hebben. Maar de Nederlandse overheid had
had kunnen zeggen, nee, we maken een eind aan het spoor van
staking was. Was dit niet gebeurd op deze
manier? Ik heb nog een aspect vergeten,
nam ik die voedseldroppings door de geallieerden die zijn van
eind april van 1945. Daar hebben de geallieerde
overigens eindeloos over vergaderd.
Daar is eindeloos mee getreuzeld.
Tenslotte is er 11.000 t voedsel afgegooid, overigens ook
sigaretten en mosterd, begreep ik.
En dat je wel ja mosterd gebruik zijn van een ernstige dingen die
er kunnen zijn, Maar de Engelse bijvoorbeeld waren praktisch tot
het allerlaatste moment, inclusief Churchill, dat tegen
om die voedseldroppings te doen Omdat ze dachten het valt
allemaal in Duitse handen en dat willen we eigenlijk niet.
Maar tenslotte is er vanaf 29 april 45 zijn die droppings
gedaan. Dat was overigens toen hun
druppel op de gloeiende plaats het feit de oorlog was toen
Natuurlijk, nou ja, wat is het? 5 dagen later afgelopen.
En dan dan dan komt het ook het het vervoer over de weg komt
fors op gang. Ik weet bijvoorbeeld dat in
Wageningen. Wat doen nou bevrijd was?
Daar stonden In de kolonnes met vrachtautos klaar om voedsel in
westelijke richtingen te brengen.
Maar Wij hebben eigenlijk door de mislukking van Market Garden
heeft het westen van Nederland echt ongelooflijke pech gehad
Als je denkt dat het westen van Nederland feitelijk pas bevrijd
is. Nadat Berlijn al dagenlang
bevrijd was? Nou ja, bevrijd wat je bevrijd
wil noemen dan Dat is Natuurlijk wel een treurige zaak eigenlijk.
Ja dat en dat lag Natuurlijk aan het feit dat.
Ten eerste Natuurlijk in op alle in september, begin september 44
besloten was alles te richten op Duitsland en dat toen is dat
malloten geplan van Montgomery is Natuurlijk goedgekeurd.
Dat was hem al. Maha Market Garden was een
mallotig plan, daar werden risico's genomen die nooit
hadden genomen hadden moeten worden.
Misschien ook eisenhouwer toen hoppen bevel hebben moeten
zeggen, nou, denk aan ons goed over na vandaar dat dat boekje
van mij. Het is allemaal heet.
Het is allemaal de schuld van Montgomery.
Ja, er waren meerdere schulden gemaar.
Montgomery heeft wel een belangrijke bijdrage geleverd.
Op Wikipedia staat ook een afbeelding van een ondervoed
kindje tijdens de hongerwinter. Daar zie je ook wat jij net
omschreef bent, toch? Een heel groot hoofd inderdaad
en die honger schade bij een kind.
Zeker, Dit is ook nog een heel jong kind die die Je kunt daar
wel iets aan doen, maar niet zo verschrikkelijk veel.
Die honger schade blijft eigenlijk als die In de
groeifase zich voordoet. Blijft die honger schade altijd
bestaan, dus ook die die die Mensen die honger schade hebben
opgelopen. Die hadden meer kans op een
hartinfarct. Die hadden meer kans om jong te
overlijden. Dat is nog een heel merkwaardig
verschijnsel, gekoppeld aan die aan die vrouwen die die honger
schade hadden opgelopen als embryo, namelijk dat ze veel
meer kinderen kregen dan normaal.
Dus Als je even naar de Statistiek kijkt, zie je dat ze
veel alsof de natuur Zonder Zonder enig plan maar
instinctief compenseert voor wat wat een ringe aantal geboorten
als gevolg van honger zijn ook afbeeldingen van kinderen die
houtblokjes roven van tussen de tramrails.
Ja, nou ja, kijk, Iedereen ging op zoek naar toen de kolen
helemaal op waren, ging Iedereen op zoek naar hout dat we zeggen
in in in tal van steden zijn zijn massa bomen omgehakt.
In het bos werd op grote schaal 100.000 en tonnen hout geroofd.
Het bos Mensen gingen hun eigen hun eigen meubilair opstoken.
Mensen gingen de trap afbreken in hun eigen huis om maar om
brandstof te hebben bij een opa die veel wandelde In de polder,
daar In de herfst. Die heeft bij een aantal boeren
dooie knotwilgen gekocht en die ging niet in hun wagentje ging
die zo omzagen. En dan had hij had hij weer wat
hout gekregen, dus Dat was een soort van Van panische jacht op
hout. Nou ja, dat zie je.
Dan zie je in dit geval van foto's van Van houten bielzen.
Ja, die zijn ook van hout. Ja, Het is ook interessant dat
Wikipedia dus de temperatuur tijdens die winter vermeld
gemiddeld 2,3 graden. Ja, dus dat viel wat dat betreft
wel mee. Ik geloof in toentertijd In de
In de classificatie van het strengste winters was de winter
44, 45 aangaan nummer 38 geloof ik Als ik het me goed herinner.
Maar het probleem was die hele koude periode van eind december
tot ongeveer eind januari, hè? Dat, wat ja die schepen, die
konden niet meer varen en de treinen reden niet.
Ja. Even kijken de lichamelijke
gevolgen van de ondervoeding. We staan er ook dus uitputting,
maar bijvoorbeeld ook elkaar afsnauwen en intens verlangen om
Alleen te lijden. Gemeente voedsel porno had je
ook dus dat Mensen niet aan elkaar.
Weet je nog wat een heerlijke gebakken aardappeltjes dat
waren? Kun je nog herinneren dat het zo
meesterlijk balletje gehakt erbij had?
Dat soort dat soort van conversaties hadden.
Je ziet ook aan mijn opa 's brieven heel goed dat hij, want
Hij is daar nog heel actief, heeft die hongertocht gemaakt,
Maar dat hij langzaam stap voor stap eigenlijk de moed verliest.
Moedeloos, nou ja, moedeloos word.
Ook Als we dan eenmaal bevrijd zijn, zeggen ja, ik moet terug
naar dat instituut en was directeur van een instituut in
Delft en Ik heb eigenlijk helemaal geen zin in en Ik denk
dat het heel moeilijk zou zijn om de boel weer op te starten.
Ja, een soort depressie hangt een wolk van depressiviteit in
die brieven van de allerlaatste weken, dus dan hebben we het
over maart, april 45. Extreme aanvallen van
depressiviteit worden er inderdaad ook genoemd.
Ja ja, en het oppotten van goederen.
Dat gebeurde ook ja. Ja.
Hè? En buitenlandse hulp, los van
dat van de geallieerden kwam er nog meer Zweeds wittebrood, maar
ook in een heel laat stadium. Heel fijn, Zweeds wittebrood,
maar nogmaals. De buitenlandse hulp was
uiteindelijk niet meer dan een druppel op de gloeiende plaat.
En die worden ook nog het autobiografische werk van Jan
Cremer genoemd. De hunne die kritiek leverde op
de regering in Londen. Nou ja, er waren denk ik wel
meer Mensen die kritiek hadden op de regering in Londen, want
die was in mede verant medeverantwoordelijk voor deze
ellende. Ze hadden die staking kunnen
stoppen. En als u hier nog meer over wilt
weten, Ik denk dat de komende tijd veel aandacht voor is, maar
Er is dus ook een gedenksteen in Amsterdam bij de oosterkerk, de
hongerwinter heet ie en ook in Rotterdam is een monument voor
operatie. Manna was een Het was voor de
voor Nederland. Althans, Je moet nog steeds je
realiseert gaan om Mensen. Nederland gaat niet om Noord
Nederland, Er zijn ook heel veel kinderen uit West Nederland
geëvacueerd naar Noord Nederland en Oost Nederland Omdat je daar
te eten had. Wat voor voor heb ook heel veel
van Mensen van mijn generatie of ietsje ouder.
Nou ja, die vertellen over die evacuatie dat je daarmee zo een
boerengezin terechtkwam. Ergens in trend over Groningen
had je wel te eten. Het was wel een kwestie van
overleven. Nou begreep ik dat met kinderen
In de school wel zuigelingen hebben er veel last van gehad,
maar kinderen In de schoolleeftijd die vertonen
eigenlijk op geen enkele wijze oversterfte in deze periode.
En hoe komt dat? Dat die kennelijk toch nog wel
voldoende voedsel hebben gekregen door die door dat
wonder van die nou ja, van zelforganisatie.
Hier zie je dus in Nederland dat in in totale nood dat dat er een
soort zelforganisatie tot stand komt, hè, die die sterk
gebaseerd is ook op solidariteit.
Er is ook nog een berichtje van Paul van Vliet, die overleden
is. Recent die opgevangen is In de
hongerwinter In het dorpje in Friesland.
Ja, kijk hij. Hij noemde zichzelf ook Fries.
Stra begreep ik eigenlijk. Ja oké, Als je een vraag over
zijn van luisteraars laat het vooral weten of Misschien zijn
er wel Mensen die je ook nog herinneringen zijn.
Uitgebreide literatuur over de hongerwinter.
Die deels ook kritisch is op het op het wat de regering allemaal
heeft, heeft uitgespookt in die in die tijd en Er zijn
interessante dus studies over wat die kinderen, embryo's en
kinderen wat voor klachten die hadden in al die jaren na de
oorlog. En als Mensen dat boekje met die
brieven willen lezen, hoe heet dat boek?
Het is allemaal de schuld van Montgomery.
Ik weet niet of het nog leven voorbij is.
Ongetwijfeld zal het digitaal wel leverbaar zijn.
Dan is het wonder van het digitale samenleving hè?
Dan je weet, We hebben er veel kritiek op.
Maar het is op het punt van. Ja, Je kunt eigenlijk alles
indruk houden Omdat je het het het ligt, niet ergens op een
plank of In het in een pakhuis het.
Bevindt zich op service. Heb je urban jungle uit?
Bijna heb ik dat uit fantastisch boek, ik zal, zal ik beloven dat
je zo over te zeggen Als je nu naar Texel bent geweest en je
komt terug, dan heb je het vast uit, dan kunnen we het
bespreken. Ik dacht dat je het wel
uitgehaald had, maar je hebt het druk gehad, denk ik de laatste.
Ik had het apen druk, Maar ik heb het wel voor 80% uit.
Oké, het staat vol met de meest van fantastische dingen.
En het, het sluit aan op wat op op wonderlijk nieuws waarvan ik
eerst altijd dacht van nou, wat is nou eigenaardigs?
Hoe is het mogelijk dat? Mijn dochter heeft enkele jaren
in Londen gewoond en die had daar met een Kamer die sloot aan
op de tuin. Niet zo'n hele grote tuin in
Londen, midden in Londen. En en mijn dochter die vertelde
ja, daar woonde de hele familie vossen met ook jonge vossen heb
je verteld. Ja, hij wordt dat verteld dat ze
$ 1 op Zweeds schoenen. Die sleepten ze van dat
balkonnetje af en naar beneden toe.
Ja en nou ja goed, Dat is een onderdeel van een veel groter
complex van wonderbaarlijke gebeurtenissen in en rond
steden. Ik kan me ook herinneren van gif
wat we gebruiken. Dat scoorde ook in dat boek veel
genoemd. Ja, dat doe ik nou.
Nee, het probleem is eigenlijk, Het is nog veel gekker eigenlijk
en wordt in steden veel minder vergif gebruikt dan op het
platteland. Dus hoe?
Hoe idioot het ook klinkt en ik zet het nu wat scherp aan de
ware natuurreservaten zijn de steden.
Er komen in steden veel meer bijen voor dan op het
platteland. Als ik het goed begrepen heb
overal zijn imkers. Ook daar worden vergunningen
voor uitgegeven. Ja, Het is steden zijn zijn in
feite zijn Natuurmonumenten leuk.
Kunnen we de volgende keer even over hebben?
Nu strikt objectief die die moet, Je moet mij geen plezier
doen. Je moet strikt objectief.
Maarten van Rossem over Hitler, Er zijn maar heel weinig Mensen
die zo oud worden en Hitler is helemaal niet erg oud geworden.
Want Hitler is Natuurlijk uiteindelijk maar 56 geworden.
Hijzelf was er ook van overtuigd dat hij niet oud zou worden en
We kunnen niet anders zeggen. Dan op dit punt bleek hij het
gelijk volledig aan zijn kant te hebben.
Een nieuw luisterboek nu via de link In de beschrijving bij deze
podcast. En, wil je nog een podcast
luisteren? Journa nu in op Sea level met
Wouter Kolk, de baas van Ahold Delhaize.
Dat is het bedrijf achter Albert Heijn en bol.com.
Hij vertelt hoe de supermarkt van de toekomst eruitziet.
De link naar de aflevering staat In de shownotes bij deze
podcast.