Wat infrees zeker zint zelden geschiedenis, had namelijk een
als handelspolitiek centrum. Hemelse goedheid telefoon?
Ja, die moet ik even uitzetten. Sorry, tenzij het weer vergeten
daar kwam dat ik uit die garage kwam.
Misschien is hij pedicure. Nee, die is het vast niet.
Sorry, het vossem dat u mij horen.
Daarna. Ja even wat administratie
bijwerken, zo na de kerst de vorige keer kondigden wij al aan
een aflevering over de Gouden Eeuw.
Dat werd toen een aflevering over de ijzeren eeuw en alle
uitvindingen. Die kun je ook terugluisteren in
je podcast app en In de shownotes, maar daar kregen we
heel veel reacties op van Mensen die zeiden van ja, maar die
Gouden Eeuw. Die is ook heel interessant.
Doe daar ook eens wat aan, dus ik stel voor dat we dat nu in
deze aflevering gaan doen, waar het verschil tussen 18, 25 en
1925 is zo'n groot verschil is er nog nooit geweest.
In een eeuw. Dat is totaal nieuw soort van
wereld gecreëerd en nu ga ik dan maar kort even de Gouden Eeuw
doen. Maar niks tegen IS, want dan
kunnen we nog even zeggen dat die kletskoek dat het dan niet
meer de Gouden Eeuw mag worden genoemd vanwege de zwarte
bladzijde In de loop van de Gouden eeuw.
Dus we doen meteen even de slavernij erbij.
Want ja, heeft de Republiek de Nederlandse Republiek
geprofiteerd van de slavernij Zonder meer dan het publiek is
verantwoordelijk voor, maar Als ik het cijfermatig goed doel 5%
van de Atlantische slavenhandel en wat mij frappeerde.
Als je het even naar kijkt, is dat tuurlijk.
Nu excuses zijn aangeboden voor de slavenhandel en en de
slavernij in met name in Zuid-Amerika Natuurlijk.
Ook Nederland was betrokken bij transport van slaven naar van
Afrika, van de westkust van Afrika en naar Latijns Amerika
en deels Misschien tevreden de Staten.
Alhoewel zowel Frankrijk als Engeland dat nog veel grotere
schaal hebben gedaan, wij zouden In het.
In de totale periode zeggen ruim 1/2 miljoen slaven hebben
getransporteerd van Afrikaan haar.
Amerika naar Zuid-Amerika, In het bijzonder.
Maar Als je kijkt naar de Oost. Daar was ook slavernij op
aanzienlijke schaal en en in zekere zin zeker even
omvangrijk, zo niet wat omvangrijker dan die slavernij
waarvoor nu de excuses zijn aangeboden.
Bij die excuses was al eigenaardig dat die indianen
compleet vergeten waren, wat Natuurlijk ook.
Ja, dan zie je weer dat dit dat dit heel selectief is, allemaal
ook die excuses zijn selectief. Want Waarom zijn er dan geen
excuses gemaakt voor wat In de Oost is gebeurd?
Of denk aan aan Jan Pieterszoon Coen, die feitelijk praktisch de
hele bevolking van de Banda eilanden heeft uitgemoord om
daar 1 1 1 monopolie te vestigen, specerijen monopolie
te vestigen voor de VOC. Oost kort ja, maar goed, dat
moet dan ook excuses voor worden aangeboden.
Laat ik overigens nog eens een keer duidelijk maken dat ik dat
Ik vind dat er geen excuses moeten worden aangeboden, is een
zeer principiële kwestie. Dat heeft niks te maken met
gebrek aan empathie of met dat ik vaak in kleine kring zeg die
slavernij. Dat is een top uitvinding.
Dat zou gewoon weer eens zwemmen moeten beginnen dat dat dat
draaide als een tierelier en. Nee, Natuurlijk, Dat is niet zo,
Maar het is aan de historicus om uit te zoeken hoe zoiets tot
stand is gekomen, Waarom het zo lang geduurd heeft, Waarom er
een eind aan gemaakt is, hoe het feitelijk sociaal economisch in
elkaar zat, wat de culturele componenten zijn van dit op
zichzelf zeer omvangrijke probleem.
Slavernij is ook niet iets wat ze Alleen maar betreft datgene
waar nu excuses voor gemaakt zijn In de hele oudheid van
slavernij een betrekkelijke normale zaak.
Dus ja, dat. Dat, Dat is wat de taak van de
historicus is. Het is niet de taak van de
historicus om voortdurend excuses aan te bieden voor de
ellende die In het verleden bedreven is.
Nogmaals ik blijf principieel bij het punt je excuseert je
niet voor dingen waar je niets mee te maken hebt gehad, waar je
ook absoluut geen gevoel van verantwoordelijkheid voor hebt.
Maar Rutte zei daar toch iets anders in zijn toespraak, hè?
Die zei, ik dacht er eerst ook zo over, maar later hebben
Mensen mij geweest. Jij bent de de opvolger van de
Mensen die ooit daar wel verantwoordelijk voor waren.
Eigenlijk ja, dat kan hij nou wel zeggen, dat kan hij wel.
Vinden, maar hij had in eerste instantie had hij gelijk en een
tweede instantie. Ja, kijk eens, Rutte is een
politicus, dus daar werd hier veel over gezegd en geschreven
en er, Het was een voortdurend aanwezig.
Het etend wondje van moet dat nou niet gebeuren en Het is
schandelijk dat het niet gebeurt en enzovoort enzovoort en
tenslotte dag te ze nou ja, oké, we bieden excuses aan, dan zijn
we af van wat gedonder af D 66 heeft hier invloed op gehad?
Ja, slaapt ie slaapt hij nu minder Omdat hij zich
verantwoordelijk voelt over wat zijn.
Zijn zijn voorgangers hebben bedreven in een Natuurlijk, hij
was toch wel geëmotioneerd naar die toespraak had ik het idee?
Nou, dat vind ik knap. Heb je het niet, heb je het
gezien, een stukje ervan hoe die het heeft gedaan, oké, Ik heb de
tekst gezien en ik Grand. Hoe vond je die?
Ja, wat moet je wel zo'n tekst maken?
Hij heeft een hele behoorlijke tekst schrijven in ieder geval
dus je was daar wel van onder de indruk.
Nee oh dat niet, nee, Dat is noodzakelijk geworden, is maar
lang genoeg zeurt en ouwehoert, dan wordt zoiets noodzakelijk.
De NOS met een korte reactie toch geëmotioneerd Omdat hij ook
geraakt was door de reacties van de Mensen In de zaal die zeiden
van dit verstoren is ik feliciteer graag.
Iedereen die excuses maakt voor van alles en nog wat, Maar ik
heb er bijna niet van onder de indruk nogmaals, Het is niet de
taak van de historicus om excuses te maken voor datgene
wat In het verleden gebeurd is. Ik heb al eens meer uitgelegd,
Je kunt wel aan de gang blijven, namelijk met excuses.
Nou, heb je dadelijk gezegd? Maar ik wat Ik ben dan altijd
teleurgesteld over de stompzinnigheid van de reacties.
Vindt hij het dan niet erg? Nou ja, dat dat hele gezeik wat
ik wat ik indertijd ook met nine Eleven had, vind je het dan niet
erg? Eerst moet je snikken hè?
Pas Als je geen snikt hebt, pas Als je emoties hebt getoond, dan
dan. Dan is het, dan kun je verder
ook andere dingen zeggen en veel rechtse Mensen die zeggen nu
eindelijk, Ik ben het een keer met vossem eens, hij krijgt toch
wijze dingen zeggen, ja, het viel mij ook op Theo Hiddema,
die zijn fantastisch wat Maarten zegt, ja, Ik heb het gepeild in
in schouwburgen waar ik op trad van hoe zit het met de excuses?
Nou viel het mee, want Mensen vonden het onzin.
Dat dus ja, aantal Mensen die vinden dat het moet gebeuren.
Die steken ook gewoon hun vingers op.
Maar de overgrote meerderheid volgens mij van de Nederlanders.
Die heeft er helemaal niets mee. Maar het komende jaar gaan we
dan. Veel zullen er ook niet tegen te
lopen of zo, Maar het interesseert ze gewoon geen
kloot. Laten we nog eens naar die
Gouden Eeuw kijken. Dat vraag is Natuurlijk al
eerdere. Eerst, Dat is In het bijzonder
toch wel de 17e eeuw, maar dan moeten we Natuurlijk eerst even
moeten we het de grenzen aangeven, begint te houden, heel
precies in in 1700 nou. Sorry een 1600 Natuurlijk, Het
is de 17e eeuw die begint in 1600.
Nee, Natuurlijk, je leest op tal van plaatsen dat eigenlijk het
begin van de Gouden eeuw is. De oprichting van de VOC de
Verenigde Oostindische Compagnie is, Dat is 16 twee, dus Dat is
wel een leuk je leuk jaartallen tje Natuurlijk.
In feite gaat het Natuurlijk over de fenomenale welvaarts
ontwikkeling In de Republiek In de 17e eeuw en.
Die is die fenomenale welvaarts ontwikkeling is stuk niet
begonnen in 16 twee, niet waar die welvaart was al in
ontwikkeling. in Nederland speelde al een prominente rol In
het handelsverkeer in West-Europa en tussen de Oostzee
en en en een deel van de mediterrane.
Dat was allemaal al zo hè? Één van de redenen dat we succes
hebben gehad In de opstand tegen de Spanjaarden en tegen de
Spaanse vorst is Natuurlijk dat we geld hadden om om.
Ook ons verzet te betalen Als de straat aan waren geweest, dan
weet ik niet hoe het zou zijn afgelopen.
Ik weet ook niet hoe het zou zijn afgelopen als Philips zijn
tweede niet zo stom was geweest om om een paar maanden zijn zijn
legeraanvoerder en de lage landen in te zetten in
Frankrijk, in plaats van om zijn verovering van de Nederlandse
Republiek te voltooien. Dus ja, het het.
Het was een ontwikkeling die al in die r al aankwam die die.
Nou zeg, terwijl wij bezig waren met die tachtigjarige oorlog die
Natuurlijk pas in 16, 48 officieel is afgesloten.
Toen zijn wij officieel ook internationaal erkend als een
zelfstandige natie. Maar die ontwikkeling was eerder
begonnen. Nederland op zichzelf is al
interessant dat de Nederlandse Republiek en het huidige
Nederland eigenlijk al 500 jaar welvarend zijn, want Dat is een,
Dat is een hele klus. Want Als je Natuurlijk ziet wat
voor streken indertijd wel welvarend zijn, maar nu helemaal
niet meer, dan zie je dat dat nog niet meevalt en dat
waarschijnlijk toch ook locatie van Nederland en soort van
activiteiten wat we waar we ons traditioneel mee bezig hebben
gehouden, hebben daar Natuurlijk een rol in gespeeld dat we nog
steeds horen tot de. Nou ja, ze willen van maken.
De 20 meest welvarende landen ter wereld of best
georganiseerde landen ter wereld nou toevallig even niet, niet
waar? En die drama 's die Rutte
veroorzaakt heeft als minister president.
Maar goed, Dat is klein. Dat is klein bier vergeleken met
met Laten we zeggen, de wereld is toeris ontwikkelingen, dan
hebben wij het eigenlijk helemaal niet zo slecht gedaan.
Dus oké In het begin voor 16 twee er en dan is de vraag,
wanneer houdt de Gouden Eeuw op? Jongen, jongen, er worden
allemaal dozen voorbij gedragen. Waarbij je.
In zijn doos daarop staat mooi, Dat is wel vrij.
Sterke kost hele grote kartonnen doos waarop staat mooi en die
wordt die wordt ingezet in een autootje van combault design dus
dat daar maken ze mooie dingen of in ieder geval vinden ze zelf
dat ze mooie dingen maken. Dat zal wel nog even door met de
Gouden Eeuw. In het algemeen lees je dat het
na 16, 72 Waarom 16 72? Dat is het fameuze rampjaar, hè?
Ademloze reddeloos redeloos was de Nederlandse natie en dan dan
is het eigenlijk met die hele snelle expansie is het afgelopen
en met die met die welvaartsgroei is het ook
afgelopen en geleidelijk aan verliest Nederland betekenis ook
als handelsnatie, maar wij waren in deze hele periode de
belangrijkste handelsnatie ter wereld en feitelijk zijn we dat
ook betrekkelijk lang nog gebleven.
Kan zelf niet zo zien dat dat Laten we zeggen nou 16 72 de
condities wel veel lastiger worden om dat te blijven, maar
Er is voor alles voor te zeggen dat Nederland zeker tot ver In
de 18e eeuw een een. Nou ja, zo niet de belangrijkste
handelsnatie, maar in ieder geval hoorde tot de
allerbelangrijkste handelsnatie. Dit alles is Natuurlijk des te
frappanter Als je weet dat die Nederlandse Republiek eigenlijk
op geen enkel moment meer dan 2 miljoen inwoners heeft gehad.
Het stijl, Dat is bar weinig voor demografisch gesproken werd
was Natuurlijk ook sprake van een enorme influx van
gastarbeiders, In het bijzonder uit Duitsland.
Hè? Dat klinkt een beetje gek, maar
ja. Duitsland was een armoedige
boel, zeker na de Dertigjarige Oorlog, dus Dat was alle reden
dat Duitsers naar de Republiek kwamen Omdat er In de Republiek
relatief hoge lonen werd werden betaald en dat er steeds veel
werkgelegenheid was en de concentratie van de meeste
Mensen ook in wat we nu Als de Randstad kennen, de Randstad.
Want Laten we zeggen, die Nederlandse Republiek.
Dat waren de bekende gewesten die zijn er in principe nog
Limburg hadden we te danken aan een veldtocht langs de baas van
Frederik Hendrik. Waarom de veldtocht langs de
Maas? Dat had allemaal.
Een dat ze Samen met defensie van de Republiek tegen
potentiële tegenstanders. We zullen zien hoe dat na de 16,
72 verliep, maar in dat in dat ensemble, hoe zullen we de
republikeins noemen? Was het een statenbond?
Nee, wat was toch meer? Een soort bond staat
aanvankelijk alerte en in die bond staat speelde Holland
Natuurlijk een dominante Holland was het huidige Noord Holland en
Zuid Holland Samen. Daarbij Fielde Zeeland er ook
nog wel een klein beetje op los en.
U trekt, Dat was al was al een randgebied in allerlei opzichten
en de hele rest deed deelt niet in die mega expansie en dat
enorme succes van Holland. Dat komt het ook niet.
Binnen Holland speelde Amsterdam Natuurlijk weer een dominante
rol, Zonder overigens in staat te zijn om een soort van
dictatoriale positie in te nemen, Maar dat Amsterdam het
grootste gewicht gaat en dat vervolgens ook Holland weer
binnen de Staten het grootste gewicht had.
Dat, Dat was wel zo klaar als een klontje, dan is er
Natuurlijk nog een een belangrijk feit wat We moeten
vermelden voordat we aan alle andere feiten.
Wij hebben twee uitzonderlijk bekwame bestuurders gehad van de
Republiek en dat waren Johan van Oldenbarneveld aan het begin van
de Republiek van de Republiek. Na de zeg maar In de In de
eindfase van de strijd tegen de Spanjaarden en Natuurlijk
tijdens het stadhouderloze tijdperk na 16 50 globaal.
En toen waren Dat was jouw handen wit en beide
uitzonderlijke bestuurders zijn vermoord door de Oranjes van
Oldenbarneveld of Maurits. Dat was een juridische moord en
Johan de Wit niet waar op een gruwelijke wijze door het Haagse
grauw en daarvan wist Willem de derde, die ondertussen vanwege
het rampjaar benoemd was tot. Dat heet het stadhouder.
Daar wist Willem Deine van. Dat is een dat dat gebeurd is,
dat Dat is en blijft een twee lelijke smetten op het blazoen
van de Republiek. Maar goed, nu die Republiek Dat
was, dus die ontwikkelde zich tot de belangrijkste
handelsnatie ter wereld. Dat had te maken Natuurlijk met
de uitzonderlijk gunstige ligging van Nederland, die denk
ik nog steeds een rol speelt, hè?
Want We zijn er goed verbonden met het Duitse achterland.
Dat was toen ook al belangrijk, maar is later nog weer veel
belangrijker geworden. We liggen precies halverwege
Scandinavië en de mediterranee. Laat het nou zo zijn dat dat
allerlei spullen uit Scandinavië goed gebruikt konden worden In
de mediterranee en kan hout graan aan erts aan allerlei
spullen. We hebben Natuurlijk ook een
niet onaanzienlijke rol gespeeld In de zeg, Maar de ontwikkeling
van een land als Zweden. En, Dat was toen dé leverancier
van grondstoffen om het zo maar te zeggen en gaan de.
Dat speelt Natuurlijk ook een rol aan. de Oostzee handel werd
minstens evenveel verdiend als aan de koloniale handel.
En nadat ik altijd begrepen heb eigenlijk veel meer.
Het heette ook de moeder en gotye.
Het was in feite het fundament onder de welvaart van de
Republiek, voor zover ik mij herinner, was het al In de 16e
eeuw was het al zo. Dat Als je het aantal schepen
telde bij de Sont, wat Natuurlijk een smalle doorvaart
is, dus daar kun je ook makkelijk tellen en bovendien
werden daar. Wel moest je dat betalen, moet
de zon te varen, dan zie je eigenlijk dat de Nederlandse
scheepvaart de Nederlandse vrachtvaart daar al verreweg de
meest dominante rol speelt. Veel belangrijker is dan de
Engelsen of de Fransen vrachtvaart In de loop
Natuurlijk, In de loop van die spectaculaire handelspolitik.
Ik ontwikkeling van de Republiek worden wij Natuurlijk ook een
voorwerp van diepe afgunst, In het bijzonder van de Engelsen.
Vandaar ook dat we al die Engelse oorlogen hebben gevoerd,
die overigens in Engeland de Dutch woord zetten voor zover Ik
weet, maar bij ons heten ze de Engelse oorlog.
Ja en dan hebben we ook steeds geprobeerd om maatregelen te
nemen om die handel in ieder geval te verminderen of te
torpederen. Of nou ja, maar zij lagen
Natuurlijk minder gunstig. Hoeveel partijen in zekere zin
was dat wel wat minder gunstiger?
Ik begreep toch dat dat Nederland tot tot 1 heel eind In
de 18e eeuw een een dominante handelspolitieke rol speelde?
Maar we waren Natuurlijk machtspolitiek toen niet meer
wat we in in Laten. We zeggen zeker de eerste helft
van de. 17e eeuw waar Je kunt eigenlijk Misschien wel dat het
wanneer begint te bouwen van Van het stadhuis in Amsterdam ben ik
nu even kwijt. Nou, dat begint ongeveer.
Halverwege de 17e eeuw hebben ze een hele tijd over gedaan, 18,
48 of zo beginnen ze en Het is pas afgebouwd, ten slotte in 16
65. Je kunt dat hele gebouw stadhuis
ja, dat het ongelukkigerwijze en paleis geworden is dat dan we
nooit moeten Laten gebeuren? Dat is vooral symbolisch ook
helemaal totaal verkeerd en in strijd met met onze nationale
geschiedenis naar mijn gevoel. Maar hoe dan ook, ze hebben er
lang aan gebouwd. Het was toen een van de grootste
laat maar zeggen burgerlijke. Bouwprojecten in Europa en dan
komen we aan een belangrijk punt.
De Nederlandse Republiek was in allerlei opzichten een
uitzonderlijke natie In het Europa van toen zijn we nu een
bijzonder land niet zo ja, We zijn een heel welvarend land en
We zijn een kleine West Europese democratie en We hebben een hele
geschiedenis en waar we zoveel mogelijk excuses voor moeten
maken Natuurlijk. Je hoort nooit op Denemarken.
Excuses maakt, ik vond het Frankrijk had toch ook voor die
andere helft van Sint Maarten toch ook wel excuses?
Heb gekregen dat dat wel het geval is geweest.
Dat heb je al gedaan. We hebben veel Mensen op
gereageerd. Ik heb even de details niet bij
de hand, maar rankrijk heeft In het verleden ook al excuses
gemaakt hiervoor en en schijnbaar nog heftiger dan dat
wij het hebben gedaan. Goed gedaan.
Nou dat juich ik van harte toe en het scherm, maar Portugal
heeft ook iets gedaan. Portugal heeft Natuurlijk al
heeft. We hebben Natuurlijk ook een
niet waar, want die slavenhandel begonnen hè, dat naar mij
transport van Western West-Afrika na ja, wacht even
die die organisatie van die slavenhandel was voor een
belangrijk gedeelte in handen van lokale, de lokale zwarte
bevolking en Arabieren. Als ik het goed begrepen heb en
wij ze werden dan naar de kust gebracht en dan werden ze
ingeladen en dat ook die lijn niet iets beter behandeld waren.
Soms geen 30% van zo'n lading ging dood.
Het is Natuurlijk van een heel merkwaardig soort van
kortzichtigheid dat je je dat je 30% van je lading dood laat
gaan. Ik begreep ook dat de Schiphol
wachten totdat die boot zo vol mogelijk zat en dan pas ging die
varen echt goed en erg rationele indruk maakt het al met al niet,
maar Misschien zit dat er ook wel dik in Natuurlijk.
We zijn wat de sfeer in Nieuw nieuw vracht autootje
verschenen, Het is echt. Dat is toch een hele wonderlijke
revolutie die zich in die COVID tijd voltrokken heeft.
En, dat gaat niet meer weg, hè? Nee, en dit gaat dag en nacht
door, hè? Dit gaat dag en nacht door.
Moest vorige week wat hebben en toen kreeg volgens mij op
vrijdagavond om 12 voor voor voor 11 kreeg ik een bericht.
Zo u krijgt het bericht of het pakket morgen, dus Het is gewoon
een 24 uurseconomie 7 dagen In de week.
Mensen zijn In de nacht aan het werk om jouw pakketje daar
overal worden van die enorme distributiecentra gebouwd van
die van die raamloze gebouwen van die blokken langs de snelweg
dozen zijn zijn eigenlijk blokkendozen.
Inderdaad zo. Ja, nou, goed fijn dat Frankrijk
dat ook heeft gedaan is. Dan staan we nu in ieder geval
niet Alleen, kennelijk, ook al eerder.
Ook valt mij enorm mee van die Fransen even opzoeken neem je de
volgende keer mee, maar waar we gebleven.
Ja dus bij die bij die slavenhandel, dus.
Waar wij ook bij betrokken zijn geweest, maar goed, dat hebben
we nu. Ondertussen hebben we dat
behandeld, want die Nederlandse Republiek?
Nou ja, zo, daar waren we mee bezig die dat woord burgerlijk
was gevallen en was het het grootste gebouw in Nederland in
de 17e eeuw was een burgerlijk gebouw, namelijk het stadhuis
van de stad Amsterdam, niet in Koninklijk paleis, zoals het
weet ik het Louvre in Parijs en en en geen supergrote kerk of
zo. Nee, Het was een stadhuis.
Het was en Als je andere stadhuizen ziet uit uit die deze
tijd in Nederland. Daar ben je ook onder de indruk
van de luxe die daar in werd gestoken, hè?
Ook ook Enkhuizen hadden fantastisch dat Huis en
Enkhuizen had ook die 3 haantjes In het stadswapen, want aan die
haringen daar werd daar werd echt giga aan verdiend.
Wat dat waren ook Alleen al in Enkhuizen bij mijn weten en
herinnering. We ging het om een
miljoenenomzet, hè? Dus ook in.
Geld vanuit artie tijd in feite. Ja, dus de de Republiek was een
burgerlijk land. Was er één adem.
Ja, die was er wel, maar die speelde toch een ondergeschikte
rol. In feite werd die Republiek
gerund door kooplieden, die vaak stil waren gaan leven of in
ieder geval zeg maar gaan bemoeien met het stads of lands
bestuur. Maar dat waren allemaal families
die oorspronkelijk uit die die die kernactiviteit van de
Republiek waren rekruteert, namelijk handel, hè?
Republiek was een handelsland, Omdat u ook zo een succesvolle
handelsland. Maar waren we ook een
stapelmarkt geworden, dus spullen uit de Oostzee werden
hier opgeslagen. Halffabrikaten werden hier
bewerkt, dus schepen bouwen was een mega industrie.
Je had allerlei raffinage activiteiten en hadden we ook
nog die droogmakerijen ook een typisch aspect van de
Nederlandse Republiek, hè? Dat grote delen niet waarvan het
waterrijke land werden droog gepompt en daar werd ook
omvangrijk in geïnvesteerd in dergelijke activiteit.
Maar dat we burgerlijk land waren.
Dat was Natuurlijk uitzonderlijk.
Dat was elders in Europa was dat niet het geval.
En en en die zin was de Nederlandse Republiek en.
Ja wel een uniek fenomeen er was Natuurlijk wel een andere
Republiek, ook een een uniek fenomeen, namelijk Venetië wat
in vet zekere zin zelden geschiedenis had, namelijk en
als handelspolitiek centrum. Hemelse goedheid telefoon?
Ja, die moet ik even uitzetten. Sorry, tenzij het hier vergeten
daar kwam dat ik uit die garage kwam.
Misschien is hij pedicure. Nee, die is het vast niet.
Sorry. Dit schijnt een hele tijd niet
gebeurd, toch? Mijn telefoon ging ook net, het
zal Misschien wel iets met de kerst te maken hebben.
Ik ga hem even op de vliegtuigstand zet.
Wie mij heeft gebeld net, daar krijgen allemaal nummers die je
dan niet kent, dan moet je ze terug gaan bellen.
Heb je geen idee wie Het is? Nee, dit was ook een nummer waar
ik niet wat wat ik niet direct herkennen.
Dat je denkt, We zijn het in hemelsnaam.
Ja, ja, oké, Het was een burgerlijk geregeerd land en
tegelijkertijd. Het is ook op zichzelf wel
aardig Natuurlijk als als buitenlanders In de Republiek op
bezoek kwamen, dan hadden ze altijd eigenlijk dezelfde
reacties dat het zichtbaar zeer welvarend land was ongetwijfeld
op dat moment en het rijkste land van Europa.
Ik weet niet precies of je dat, hoe je dat met Aziatische landen
moet vergelijken, maar. Zonder meer, het rijkste land
van Europa. Nou ja, nogmaals.
Het is eigenlijk vrij uniek dat we die rijkdom die relatieve
rijkdom heel aardig op peil hebben weten te houden In de
loop der tijden. Ik heb ook wel eens gelezen dat
we eigenlijk tot ver In de 19 tot In de 19e eeuw het rijkste
land ter wereld waarde. Dat had overigens wel deels te
maken met Laten we zeggen, de financiële structuur die in de
Nederlandse Republiek ook die die enorme handels ontwikkeling
faciliteerde, want Wij zijn Natuurlijk begonnen met een
beurs en met een soort valutamarkt.
Een wisselmarkt in Amsterdam en Als je in Europa geld wilde
lenen tegen redelijke voorwaarden en een redelijke
rentepercentage en dan deed je dat in de Nederlandse Republiek,
dus ook indien in die in dat opzicht waren wij.
De eerste de de meest aanvankelijke, ook de meest
succesvolle heb ik nooit geweten dat wij naar de eerste janua
waren, ja. Nou ja, de de VOC is is heel
lang de meest succesvolle onderneming ter wereld geweest.
Zakelijke onderneming, al hadden die wel volgens mij meer
soldaten in dienst om om te zorgen dat dat het gehandeld kon
worden dan dat ze kooplieden in dienst hadden.
En tenslotte is de VOC. in de Franse tijd is de VOC
gesneuveld. Nou, nu hebben we in ieder geval
een aantal wezenlijke dingen hebben we gehad voor de
Republiek, maar wat Natuurlijk uitzonderlijk is In de Republiek
is de bloei van allerlei andere maatschappelijke activiteiten,
Omdat het de Republiek zo schatrijk was, konden
bijvoorbeeld ook de kunsten tot bloei komen, want ook de gegoede
burgerij kon een schilderij kopen, met als gevolg dat wij
een gigantische hoeveelheid zeer gevarieerde kunst hebben
geproduceerd In de 17e eeuw. Ik denk dat dit toch wel?
Misschien ook, Je kunt het vergelijken met die Italiaanse
steden in in hun bloeiperiode. Maar wat de Nederlandse
schilderkunst heeft opgeleverd In de 17e eeuw In de Gouden
Eeuw? Wat mij betreft, Dat is toch wel
uitzonderlijk, Maar het is niet Alleen kunst, Het is ook
wetenschap, want ook de Leidse universiteit hoorde tot de beste
universiteiten in Europa het tal van Mensen trokken aan
Nederland, om daar deel te nemen aan het intellectuele debat.
Denk aan iemand als René de kaart.
Die hele tijd kleine 20 jaar in Nederland heeft gewoond en dat
hangt hing weer Samen met het feit dat en dan komen we al een
heel lastig te definiëren punt, namelijk de tolerantie.
Nederland was vergeleken met andere landen een tolerant land,
wat er bijvoorbeeld toe leiden dat ook de Nederlandse
uitgeverijen die waren toonaangevend in Europa.
Want Als je overal verbodsbepalingen had getroffen
voor de publicatie van je prachtboek, dan kon je het in
meestal in Nederland wel Laten uitgeven en Laten drukken, hè?
Dus We hadden ook op dat punt speelden wij een heel
belangrijke rol tegelijkertijd. Wij waren tolerant en niet
tolerant tegelijkertijd, dus ik zal maar zeggen, dominant was
Natuurlijk de gereformeerde kerk.
Jammer genoeg In de In de religieuze strijd hadden de
orthodoxe gewonnen. Dat is ook altijd een ramp, hè?
Die orthodox Omdat de orthodoxe fanatiek zijn en altijd met had
je ook met studenten politiek In de jaren 60 de scherpslijpers,
de van fanatici die blij waren altijd bereid om eindeloos te
blijven zitten, dus dat zal een normale.
Ja studentenactie voer en de studenten al naar huis waren om
te gaan pitten of een kopte eten gaan drinken, dan blijven de
fanatici zitten en die onderaan vervolgens hun meestal weinig
verstandige dingen doordrijven. Dus dat mag goed, dit heb jij.
Dit is een noodlot wat wat eigenlijk?
Elke praktisch, elke organisatie treft niet waar dat de fanatici
daar heel makkelijk te beleefde viool in kunnen gaan spelen.
Goed, dus de meeste orthodoxe protestanten en calvinisten
hadden. En halen er op zich en
bevoorrechte positie en tegelijkertijd was er toch
sprake van tolerantie, want bijvoorbeeld de katholieken
konden mits ze wat geld. Gaven aan het stadsbestuur
konden de katholieken ook hun godsdienst belijden en je had de
bekende schuilkerk. Je heb je in Amsterdamse
schuilkerk. Je begrijpt je wel, Iedereen
wist waar die schuilkerk was Alleen het moest niet te
duidelijk zijn. Balie was en waren ook 2 grote
synagoge in Amsterdam, niet waar?
Maar de joden waren toch beperkt in die dingen die ze wel en niet
mochten. Dus Het was steeds 1, 1 1 die
hele tolerantie was eigenlijk vrij mistig, Maar het kwam erop
neer dat de politieke elite. Niks zag in in strenge,
antireligieuze maatregelen die die wilde simpelweg ga geld
verdienen, hè? Vandaar dat je wel kunt zeggen,
Je kunt eigenlijk Als het Als je te kiezen hebt tussen geregeerd
worden door religieuze scherpslijpers of geld
verdieners, dan moet je altijd kiezen voor de geld verdieners.
Want dat de kans dat de geld verdienen zeggen op de
brandstapel met deze met deze ellendeling, niet waar die de
heer en niet op de juiste wijze wil herkennen.
Dat zullen dat zullen de geld verdienen is nooit doen, want
die hebben niks met een relletjes en opwinding In het
tenten en dat moeten ze allemaal niks van hebben.
De zaken moeten rustig marcheren en moet rustig en normaal geld
verdiend worden. En dus in die zin was de
Republiek tolerant en tegelijkertijd ook weer niet
tolerant. Voor zover het tolerantie was
had hij praktische en en en praktische oorzaak.
Het was veel handiger om een beetje tolerant te zijn.
En het had Natuurlijk ook wel eens met onverschilligheid te
maken dat het een deel van de elite gewoon een bal kon
schelen. Wat voor godsdienst de opvatting
je erop nahield, niet waar? Als je maar bereid was deel te
nemen aan dat niet waar dat cornucopia van Van die van die
immens welvarende Republiek wat de buitenlanders opviel, was dat
het een enorm orderlijk land was dat het er netjes uit zag, kun
je wel iets bij voorstellen? Smerige boel met elders was.
En Natuurlijk de uitzonderlijke rol die vrouwen speelden in een
Republiek dat vrouwen allerlei rechten hadden In de Republiek,
bijvoorbeeld Als je een man doodgaan gingen en een bedrijf
had. Dan mocht de vrouw in principe
het bedrijf voortzetten. Dat was elders eigenlijk een
ondenkbaar. Wij waren op het punt van de
vrouwenrechten waren wij moderne en liepen wij voor voorop,
terwijl we later bijvoorbeeld een lelijke achterstand hebben
opgelopen op dat punt, dan zie je aan ook aan hoe historische,
hoe moet je dat zeggen? Gegevenheden daar ook een
belangrijke rol in spelen dus ja, ook hier geldt en dat de
Republiek een uitzonderlijk modern land was met moderne
normen en waarden. Dat zijn we niet altijd
gebleven. We hebben ook wel wat mindere
tijden gehad op dit punt Natuurlijk en dat dat henk had
meestal toch religieuze achtergronden.
Ja, Ik ben geen vriend van de godsdienst, Het is niet anders.
Dat we zeggen, Iedereen gun ik zijn eigen godsdienst, Iedereen
gun ik dat Iedereen ten hemel komt of denkt dat hij dat dat
hem dat zal overkomen, maar God allemachtig wat een ellende
richtte godsdiensten toch altijd en eeuwig aan hè?
Altijd met die betweterij enzo Het is, Het is echt iets
verschrikkelijks, maar goed, wat kunnen we nog meer noemen?
We hebben in feite volgens mij de wetenschap genoemd die die
uitzonderlijk ontwikkeld was In de Republiek.
We hebben volgens mij alles eerder over Christiaan Huygens
gesproken en een genie ook overal in in Europa erkent Als
je niet maar Je kunt ook denken aan Simon Stevin, die ook weer
een rol heeft gespeeld In de ontwikkeling van de wiskunde en
waar Nederland gek genoeg, dat zou je nu helemaal niet meer
verwachten. Wij speelden ook militair een
prominente rol in Europa, dat we zeggen het leger van Maurits
verder een scheurt die op de Barneveld vermoord heeft.
Maar goed. Daar heeft hij ook niet lang van
genoten van dat van die triomf, maar houd ja. het Nederlandse
leger was ook uitzonderlijk, modern, goed georganiseerd en
ook onze vestingbouw was iets waar was moderne vestingbouw en
allerlei opzichten op wiskundige grondslagen.
En dat heeft in heel Europa heeft dat enorme invloed gehad
die Nederlandse vestingbouw In de Republiek Natuurlijk
interessant, Omdat die Republiek zichzelf moest verdedigen tegen
de potentiële vijanden. En bij een bevolking van 2
miljoen voel je wel aan je water dat wij Natuurlijk in feite toch
een dwergen waren. Demografische dwerg dus dat het
dat het lastig was om onszelf op effectieve wijze de verdediger
alcohol in toen Natuurlijk gewoon soldaten inhuren en de
meeste legers waren toen gehuurde legers niet niet.
We werden niet gerekruteerd daar dienstplichtig zal ik maar
zeggen. Wat dat betreft was Natuurlijk
het hele oorlogs bedrijf in in die jaren en tot het ontstaan
van de democratie een heel ander soort van bedrijf.
Dan dat het tegenwoordig is geworden, hoewel wij.
Ja de dienstplicht werd bestaat nog wel, maar die wordt dus niet
actief uitgevoerd. Wat kunnen we nog meer?
De zwemmen, de kunsten gehad? We hebben de wetenschap gehad.
Nou ja, in alle opzichten excelleerde de Republiek.
En dan komt de vraag Natuurlijk aan de orde, wanneer komt er een
eind eigenlijk aan deze aan die glorieuze fase van de Republiek?
Ik heb in ieder geval geen enkele moeite met de
terminologie de Gouden Eeuw te bewaren.
Het was gegeven een zo kleine bevolking en en een en een zo
wonderlijk mini staartje Als de Republiek in feite was, was het
1 1 1 uitzonderlijke creatieve fase in ieder geval in in ons
nationale bestaan. En, Het is helemaal geen
probleem om te spreken van de Gouden eeuw.
Ja, zijn Er zijn er ook wat mindere periodes of mindere
dingen uit de gehouden? Ja, Natuurlijk was dat zo en dan
gaan we nooit zich leven. Het paradijs op aarde is nog
nooit gerealiseerd, Maar het wat de Republiek heeft gerealiseerd,
zeg maar. Zeker In de eerste 3/4 van de
17e eeuw was in al het denkbare opzichten uitzonderlijk.
Het werd ook door de tijdgenoten als uitzonderlijk beschouwd, is
niet iets wat we achteraf hebben uitgewonnen.
Het werd door de tijdgenoten als, als als uitzonderlijk
bepaald, toen Natuurlijk na 72 minder werd en dat had meerdere
oorzaak klaar. Eerst die Wij zijn er 72
aangevallen door de Fransen, de Engelsen en de bisschop van
Münster. Ja, ik kom nu tot het meer
chauvinistische deel van mijn beschouwing.
Een regelrechte jaloers zo rotstreek hebben.
We zijn door de Engelsen gewoon verraden en en en ja, hoe heet
die ieder ja? Jaloezie speelde een
aanzienlijke rol dat dat kleine puppy Republiek je, dat moest
maar eens tot de orde worden geroepen en dat moest maar eens
ook Lodewijk, de 14e Natuurlijk die grootse ambities had voor de
enorme rol die Frankrijk. In Frankrijk was toen Natuurlijk
in allerlei opzichten de belangrijkste militaire natie in
Europa en en Lodewijk de 14e had grootse ambities.
Nu doet is wonderlijke feit zich voor dat Willem de derde, die
dus in 16 72 stadhouder was geworden, op een goed moment ook
koning van Engeland wordt en als zodanig eigenlijk min of meer
permanent oorlog heeft gevoerd met Lodewijk de 14e, aldus, ik
geloof dat Lodewijk de 14e op zijn oude dag ooit heeft gezegd.
Ik heb een vergist, Ik had niet al die oorlogen moeten voeren.
Dat heeft uiteindelijk ook niet zo verschrikkelijk veel
opgeleverd. Maar goed, wij de Republiek
heeft er veel last van gehad. Want wie financierde eigenlijk
voor een belangrijk gedeelte die eindeloze oorlog tegen het
ambitieuze Frankrijk, de Nederlandse Republiek, die
Natuurlijk schathemelrijk was, maar niet zo rijk dat we niet
tenslotte failliet zijn gegaan? Dus geloof in 17 15 niet worden
de betalingen op de staatsschuld tijdelijk gestopt.
En dan structureel verlaagd en dan weer in principe
doorbetaald, maar je ziet wel dat de Republiek failliet gaat
dat de Republiek eigenlijk toch een last moest tillen die boven
die boven zijn macht lag. Laat het maar zo noemen, dus Wij
zijn eigenlijk wel Engeland enorm geprofiteerd heeft van al
die oorlogen tegen Lodewijk de 14e hebben.
We hebben wij de betaalmeester eigenlijk van het spul.
Nou ja, denk aan die aan die die vrede die dan in uw dat wordt
gesloten heb bij u. Over u en Zonder u, dan weet je
dus dat het met de grootste dagen van de Nederlandse
Republiek is afgelopen, wat niet wegneemt dat wij een schatrijk
land bleven dat wij waarschijnlijk tot ver wat Ik
kan, zei In de 19e eeuw. Het rijkste land ter wereld
waren slecht verdeeld, niet egalitair of zo wel Nederland
ook relatief egalitair was dan andere Europese landen, dus Het
is niet plotseling afgelopen. Het is Het is meer een langzame
verhaaf veling. Niet waar van het triomf van de
eerste 3/4 van de Van de 17e eeuw.
Maar ook het feit dat we het de Gouden Eeuw hebben genoemd
Natuurlijk. Speelt een rol in een in een
langdurige discussie in Nederland van hoe krijgen we die
gouden tijd weer terug, hè? We hadden toch het gevoel dat we
iets kwijt waren geraakt wat we ooit hadden gehad en dan krijg
je een heel en dan kan je die hele discussie, hoe komt dat
nou? En daar waren wij daar allerlei
oorzaken werden daarvoor aangevoerd.
Want het het regent, daarbinnen had ik ook niet gaan zien.
We gaan het even opdweilen. Oh, dat hoeft niet hoor.
Dat droogt vanzelf wel zo. Nou even.
Zo de Republiek wilde de gouden tijd weer terug.
Ja en een en eeuwig en eindeloos gevoerde discussie.
Want ja, Als je Natuurlijk kijkt naar de objectieve
omstandigheden, dan begrijp je ook wel dat dat die glorie van
de Republiek niet niet even gehandhaafd had kunnen blijven.
Die glorie van de Republiek had ook iets te maken met het feit
dat de 2 grote concurrenten Frankrijk en Engeland die werden
verscheurd door interne twisten In de loop van de 17e eeuw.
Daar komt dan een eind aan. En nou ja.
Dan tenslotte sluiten ze dat lafhartige verbond waarmee ze
ons dan hebben aangevallen in 16 72 wat overigens Natuurlijk
Lodewijk de 14e ambieerde, namelijk dat de Republiek
gereduceerd zou worden tot nou ja, tot een hulpeloos
dwergstaatje voor het van San Marino van de 17e eeuw.
Dat is helemaal niet gebeurd, want nogmaals de Republiek heeft
ook al die oorlogen tegen Lodewijk de 14 weer
gefinancierd, hè? Maar dat de Republiek langzaam.
Een veel minder prominente positie is gaan innemen.
Dat staat als een paal boven water.
Nou, dan heb je de bekende verklaring van de Jan Salie
geest, dat dat eigenlijk die dirigente die ooit actieve
kooplui waren geweest, niet waarin decadentie waren aan
leven. En nou ja, niet meer die die die
VOC mentaliteit hadden, waar Balkenende het over had en die
eigenlijk ook als een rode draad door deze nationale discussie
loopt. Hoe is het nou toch mogelijk?
Niet waar dat we ooit je Gouden Eeuw hebben gehad en dat we dat
hebben Laten lopen? Ik denk.
Dat dat zekere veraf veling van die unieke positie van Nederland
in de 17e eeuw. Althans, In het eerste 3/4 van
de 17e eeuw, dat die verhuurafdeling eigenlijk
onvermijdelijk was en in allerlei opzichten kun je
zeggen, We zijn zeker nu even succesvol, hè?
Nederland is toch zeker na het na vanaf het eind van de 19e
eeuw een heel succesvol land. Wij horen tot de rijkste landen
van de Europese Unie. Ondertussen hebben we geen 2
miljoen inwoners, maar bijna 18 miljoen inwoners.
Wij blazen ons partijtje mee op tal van terreinen overigens, dus
ja, hebben we de Gouden Eeuw weer terug.
Ja, Misschien moet je gewoon zeggen hebben, ja, We hebben de
Gouden Eeuw weer terug. Nogmaals, het had wat beter wat
eerder kunnen vertrekken, Maar het gaat ons eigenlijk
structureel gaat het Nederland niet slecht en en dan kom ik
terug op het punt waar we stuit zijn dat we eigenlijk al 500
jaar een heel succesvol land zijn.
En dat het lastig is om zo lang zo succesvol te zijn, hè?
Denk denk aan Engeland hoe dat afgetakeld is.
Sinds het Empire Jaar hebben verloren, al zowel qua aanzien
status in in allerlei opzichten, ook ook naar industrieel hebben
ze veel ingeleverd. Ze zijn allang niet meer wat ze
ooit waren In de In de 19e eeuw in, in dit geval dus ja, Dat is
het verhaal van de. Van de Nederlandse Republiek In
de 17e eeuw en dat die nagloeien die heeft eigenlijk nog langer
geduurd dan vaak gesuggereerd wordt naar mijn idee.
Ook In de 18e eeuw waren we relatief een zeer succesvol
land. Het sentiment is wel vaak, want
je zegt, Het gaat hartstikke goed door Azuren zoveel.
Maar het sentiment in Nederland is toch wel anders.
Ik heb niet het idee dat we onszelf op de borst kloppen van
kijk eens van een geweldig land We zijn.
Nou ja, Het is altijd bezig met van Rutte wel, ja, maar Als je
de straat inloopt, heb ik niet hier dat Mensen dat.
Dat beeld hebben ja, Ik denk dat dat deels ook sentimenten zijn
die die van tijdelijke aard zijn, hè?
We hebben toch wel toch een hele tijd dat Iedereen beweert in
Nederland was af, hè? Want Nederland was klaar.
We waren zo fantastisch georganiseerd dat daar kon niks
meer aan verbeterd worden eigenlijk.
We waren ook een gidsland. Wanneer was dat eind jaren 60?
Begin jaren 70 waren wij een gidsland, dat zijn we naar mijn
idee niet meer, Maar we zijn nog steeds relatief succesvol.
Dus We hebben nu na het verhaal over de ijzeren eeuw hebben we
ook het verhaal over de Gouden Eeuw.
Ja, Dat is wel een beetje een korte samenvatting van de
geschiedenis van de Gouden eeuw. Laten we dat erbij zeggen, maar
Natuurlijk, nou ja, Amsterdam is in allerlei opzichten nog.
Daar staat de Gouden Eeuw nog voor een belangrijk gedeelte
staat overeind en ga er bij maken en breng je een bezoek
aan, hoe heet het aan het Paleis op de Dam, hè, daar heb je op
die in die bovenzaal. Ik geloof dat hij de burgerzaal
heet heb je. Daar ligt zo'n kaart van de hele
wereld In de vloer verwerkt en Dat is eigenlijk een prachtig
symbool van de ambities van de Nederlandse Republiek, die
nogmaals de belangrijkste handelsnatie ter wereld was.
Gedurende een bepaalde fase van de Europese geschiedenis.
Goed zo dat juich ik van harte toe en toen zei die man, ze
denken dat u een pastoor bent. Luister tijdens de kerstvakantie
de live Podcast terug. Ik vind het schandelijk over
Amerika na de Koude Oorlog. Dat is een leuke vraag en heel
veel andere zaken. Jij bent verantwoordelijk voor
al die klote troep. De link staat In de shownotes.
En Als je toch aan het luisteren bent 2022 was het jaar van de
Matthijs van Nieuwkerk rel bij veel bedrijven en organisaties
spelen achter de schermen soortgelijke taferelen en ik
sprak daarover in Sea Level met Barry van ruiven, de oud baas
van mediamarkt, het gesprek dat ik met hem had, hoor je via de
link In de shownotes.