1 00:00:00,410 --> 00:00:04,300 Wat infrees zeker zint zelden geschiedenis, had namelijk een 2 00:00:04,310 --> 00:00:09,440 als handelspolitiek centrum. Hemelse goedheid telefoon? 3 00:00:10,200 --> 00:00:13,360 Ja, die moet ik even uitzetten. Sorry, tenzij het weer vergeten 4 00:00:13,370 --> 00:00:15,180 daar kwam dat ik uit die garage kwam. 5 00:00:15,190 --> 00:00:19,190 Misschien is hij pedicure. Nee, die is het vast niet. 6 00:00:20,450 --> 00:00:23,180 Sorry, het vossem dat u mij horen. 7 00:00:26,550 --> 00:00:28,820 Daarna. Ja even wat administratie 8 00:00:28,830 --> 00:00:32,080 bijwerken, zo na de kerst de vorige keer kondigden wij al aan 9 00:00:32,090 --> 00:00:34,170 een aflevering over de Gouden Eeuw. 10 00:00:34,550 --> 00:00:37,220 Dat werd toen een aflevering over de ijzeren eeuw en alle 11 00:00:37,230 --> 00:00:39,280 uitvindingen. Die kun je ook terugluisteren in 12 00:00:39,290 --> 00:00:42,730 je podcast app en In de shownotes, maar daar kregen we 13 00:00:42,740 --> 00:00:45,080 heel veel reacties op van Mensen die zeiden van ja, maar die 14 00:00:45,090 --> 00:00:46,720 Gouden Eeuw. Die is ook heel interessant. 15 00:00:47,030 --> 00:00:50,300 Doe daar ook eens wat aan, dus ik stel voor dat we dat nu in 16 00:00:50,310 --> 00:00:53,710 deze aflevering gaan doen, waar het verschil tussen 18, 25 en 17 00:00:53,720 --> 00:00:59,030 1925 is zo'n groot verschil is er nog nooit geweest. 18 00:00:59,110 --> 00:01:03,230 In een eeuw. Dat is totaal nieuw soort van 19 00:01:03,240 --> 00:01:07,580 wereld gecreëerd en nu ga ik dan maar kort even de Gouden Eeuw 20 00:01:07,590 --> 00:01:10,180 doen. Maar niks tegen IS, want dan 21 00:01:10,190 --> 00:01:13,470 kunnen we nog even zeggen dat die kletskoek dat het dan niet 22 00:01:13,480 --> 00:01:16,820 meer de Gouden Eeuw mag worden genoemd vanwege de zwarte 23 00:01:16,830 --> 00:01:19,920 bladzijde In de loop van de Gouden eeuw. 24 00:01:19,930 --> 00:01:23,130 Dus we doen meteen even de slavernij erbij. 25 00:01:23,530 --> 00:01:27,380 Want ja, heeft de Republiek de Nederlandse Republiek 26 00:01:27,390 --> 00:01:31,200 geprofiteerd van de slavernij Zonder meer dan het publiek is 27 00:01:31,210 --> 00:01:35,350 verantwoordelijk voor, maar Als ik het cijfermatig goed doel 5% 28 00:01:35,830 --> 00:01:39,680 van de Atlantische slavenhandel en wat mij frappeerde. 29 00:01:39,810 --> 00:01:42,520 Als je het even naar kijkt, is dat tuurlijk. 30 00:01:43,770 --> 00:01:48,270 Nu excuses zijn aangeboden voor de slavenhandel en en de 31 00:01:48,280 --> 00:01:51,990 slavernij in met name in Zuid-Amerika Natuurlijk. 32 00:01:53,530 --> 00:01:58,730 Ook Nederland was betrokken bij transport van slaven naar van 33 00:01:58,740 --> 00:02:03,070 Afrika, van de westkust van Afrika en naar Latijns Amerika 34 00:02:04,120 --> 00:02:05,950 en deels Misschien tevreden de Staten. 35 00:02:06,210 --> 00:02:10,039 Alhoewel zowel Frankrijk als Engeland dat nog veel grotere 36 00:02:10,050 --> 00:02:14,360 schaal hebben gedaan, wij zouden In het. 37 00:02:14,580 --> 00:02:19,420 In de totale periode zeggen ruim 1/2 miljoen slaven hebben 38 00:02:19,430 --> 00:02:21,480 getransporteerd van Afrikaan haar. 39 00:02:22,280 --> 00:02:25,430 Amerika naar Zuid-Amerika, In het bijzonder. 40 00:02:26,140 --> 00:02:30,130 Maar Als je kijkt naar de Oost. Daar was ook slavernij op 41 00:02:30,140 --> 00:02:34,170 aanzienlijke schaal en en in zekere zin zeker even 42 00:02:34,180 --> 00:02:37,390 omvangrijk, zo niet wat omvangrijker dan die slavernij 43 00:02:37,400 --> 00:02:39,460 waarvoor nu de excuses zijn aangeboden. 44 00:02:40,090 --> 00:02:42,890 Bij die excuses was al eigenaardig dat die indianen 45 00:02:42,900 --> 00:02:45,260 compleet vergeten waren, wat Natuurlijk ook. 46 00:02:46,120 --> 00:02:50,810 Ja, dan zie je weer dat dit dat dit heel selectief is, allemaal 47 00:02:50,820 --> 00:02:54,500 ook die excuses zijn selectief. Want Waarom zijn er dan geen 48 00:02:54,660 --> 00:02:57,910 excuses gemaakt voor wat In de Oost is gebeurd? 49 00:02:57,920 --> 00:03:02,320 Of denk aan aan Jan Pieterszoon Coen, die feitelijk praktisch de 50 00:03:02,330 --> 00:03:05,080 hele bevolking van de Banda eilanden heeft uitgemoord om 51 00:03:05,090 --> 00:03:10,280 daar 1 1 1 monopolie te vestigen, specerijen monopolie 52 00:03:10,290 --> 00:03:15,780 te vestigen voor de VOC. Oost kort ja, maar goed, dat 53 00:03:15,790 --> 00:03:18,280 moet dan ook excuses voor worden aangeboden. 54 00:03:18,880 --> 00:03:22,720 Laat ik overigens nog eens een keer duidelijk maken dat ik dat 55 00:03:22,730 --> 00:03:26,860 Ik vind dat er geen excuses moeten worden aangeboden, is een 56 00:03:26,870 --> 00:03:30,200 zeer principiële kwestie. Dat heeft niks te maken met 57 00:03:30,210 --> 00:03:34,700 gebrek aan empathie of met dat ik vaak in kleine kring zeg die 58 00:03:34,710 --> 00:03:37,460 slavernij. Dat is een top uitvinding. 59 00:03:37,790 --> 00:03:41,220 Dat zou gewoon weer eens zwemmen moeten beginnen dat dat dat 60 00:03:41,230 --> 00:03:44,900 draaide als een tierelier en. Nee, Natuurlijk, Dat is niet zo, 61 00:03:45,110 --> 00:03:48,520 Maar het is aan de historicus om uit te zoeken hoe zoiets tot 62 00:03:48,530 --> 00:03:52,000 stand is gekomen, Waarom het zo lang geduurd heeft, Waarom er 63 00:03:52,010 --> 00:03:55,670 een eind aan gemaakt is, hoe het feitelijk sociaal economisch in 64 00:03:55,680 --> 00:03:59,530 elkaar zat, wat de culturele componenten zijn van dit op 65 00:03:59,540 --> 00:04:01,770 zichzelf zeer omvangrijke probleem. 66 00:04:02,080 --> 00:04:06,060 Slavernij is ook niet iets wat ze Alleen maar betreft datgene 67 00:04:06,430 --> 00:04:09,340 waar nu excuses voor gemaakt zijn In de hele oudheid van 68 00:04:09,350 --> 00:04:12,580 slavernij een betrekkelijke normale zaak. 69 00:04:12,890 --> 00:04:15,370 Dus ja, dat. Dat, Dat is wat de taak van de 70 00:04:15,380 --> 00:04:17,399 historicus is. Het is niet de taak van de 71 00:04:17,410 --> 00:04:20,740 historicus om voortdurend excuses aan te bieden voor de 72 00:04:20,750 --> 00:04:22,820 ellende die In het verleden bedreven is. 73 00:04:22,830 --> 00:04:27,000 Nogmaals ik blijf principieel bij het punt je excuseert je 74 00:04:27,010 --> 00:04:30,540 niet voor dingen waar je niets mee te maken hebt gehad, waar je 75 00:04:30,550 --> 00:04:34,410 ook absoluut geen gevoel van verantwoordelijkheid voor hebt. 76 00:04:34,450 --> 00:04:36,380 Maar Rutte zei daar toch iets anders in zijn toespraak, hè? 77 00:04:36,390 --> 00:04:38,730 Die zei, ik dacht er eerst ook zo over, maar later hebben 78 00:04:38,740 --> 00:04:40,980 Mensen mij geweest. Jij bent de de opvolger van de 79 00:04:40,990 --> 00:04:43,010 Mensen die ooit daar wel verantwoordelijk voor waren. 80 00:04:43,020 --> 00:04:45,480 Eigenlijk ja, dat kan hij nou wel zeggen, dat kan hij wel. 81 00:04:45,550 --> 00:04:49,070 Vinden, maar hij had in eerste instantie had hij gelijk en een 82 00:04:49,080 --> 00:04:51,910 tweede instantie. Ja, kijk eens, Rutte is een 83 00:04:51,920 --> 00:04:55,870 politicus, dus daar werd hier veel over gezegd en geschreven 84 00:04:55,880 --> 00:04:58,610 en er, Het was een voortdurend aanwezig. 85 00:04:58,620 --> 00:05:02,410 Het etend wondje van moet dat nou niet gebeuren en Het is 86 00:05:02,420 --> 00:05:05,870 schandelijk dat het niet gebeurt en enzovoort enzovoort en 87 00:05:05,880 --> 00:05:09,990 tenslotte dag te ze nou ja, oké, we bieden excuses aan, dan zijn 88 00:05:10,000 --> 00:05:13,970 we af van wat gedonder af D 66 heeft hier invloed op gehad? 89 00:05:13,980 --> 00:05:16,510 Ja, slaapt ie slaapt hij nu minder Omdat hij zich 90 00:05:16,520 --> 00:05:18,430 verantwoordelijk voelt over wat zijn. 91 00:05:18,820 --> 00:05:21,860 Zijn zijn voorgangers hebben bedreven in een Natuurlijk, hij 92 00:05:21,870 --> 00:05:24,330 was toch wel geëmotioneerd naar die toespraak had ik het idee? 93 00:05:24,570 --> 00:05:27,370 Nou, dat vind ik knap. Heb je het niet, heb je het 94 00:05:27,380 --> 00:05:31,090 gezien, een stukje ervan hoe die het heeft gedaan, oké, Ik heb de 95 00:05:31,100 --> 00:05:33,260 tekst gezien en ik Grand. Hoe vond je die? 96 00:05:34,340 --> 00:05:36,210 Ja, wat moet je wel zo'n tekst maken? 97 00:05:36,650 --> 00:05:39,370 Hij heeft een hele behoorlijke tekst schrijven in ieder geval 98 00:05:39,900 --> 00:05:41,420 dus je was daar wel van onder de indruk. 99 00:05:41,530 --> 00:05:45,190 Nee oh dat niet, nee, Dat is noodzakelijk geworden, is maar 100 00:05:45,200 --> 00:05:48,310 lang genoeg zeurt en ouwehoert, dan wordt zoiets noodzakelijk. 101 00:05:49,670 --> 00:05:52,270 De NOS met een korte reactie toch geëmotioneerd Omdat hij ook 102 00:05:52,280 --> 00:05:54,670 geraakt was door de reacties van de Mensen In de zaal die zeiden 103 00:05:54,680 --> 00:05:57,070 van dit verstoren is ik feliciteer graag. 104 00:05:57,080 --> 00:06:00,910 Iedereen die excuses maakt voor van alles en nog wat, Maar ik 105 00:06:00,920 --> 00:06:04,070 heb er bijna niet van onder de indruk nogmaals, Het is niet de 106 00:06:04,080 --> 00:06:07,710 taak van de historicus om excuses te maken voor datgene 107 00:06:07,720 --> 00:06:11,490 wat In het verleden gebeurd is. Ik heb al eens meer uitgelegd, 108 00:06:11,500 --> 00:06:15,250 Je kunt wel aan de gang blijven, namelijk met excuses. 109 00:06:16,690 --> 00:06:22,130 Nou, heb je dadelijk gezegd? Maar ik wat Ik ben dan altijd 110 00:06:22,140 --> 00:06:25,190 teleurgesteld over de stompzinnigheid van de reacties. 111 00:06:26,270 --> 00:06:30,890 Vindt hij het dan niet erg? Nou ja, dat dat hele gezeik wat 112 00:06:30,900 --> 00:06:34,740 ik wat ik indertijd ook met nine Eleven had, vind je het dan niet 113 00:06:34,780 --> 00:06:36,880 erg? Eerst moet je snikken hè? 114 00:06:37,420 --> 00:06:42,210 Pas Als je geen snikt hebt, pas Als je emoties hebt getoond, dan 115 00:06:42,220 --> 00:06:45,280 dan. Dan is het, dan kun je verder 116 00:06:45,290 --> 00:06:47,930 ook andere dingen zeggen en veel rechtse Mensen die zeggen nu 117 00:06:47,970 --> 00:06:50,430 eindelijk, Ik ben het een keer met vossem eens, hij krijgt toch 118 00:06:50,440 --> 00:06:53,200 wijze dingen zeggen, ja, het viel mij ook op Theo Hiddema, 119 00:06:53,210 --> 00:06:57,920 die zijn fantastisch wat Maarten zegt, ja, Ik heb het gepeild in 120 00:06:57,930 --> 00:07:03,040 in schouwburgen waar ik op trad van hoe zit het met de excuses? 121 00:07:03,050 --> 00:07:05,890 Nou viel het mee, want Mensen vonden het onzin. 122 00:07:07,280 --> 00:07:10,290 Dat dus ja, aantal Mensen die vinden dat het moet gebeuren. 123 00:07:10,300 --> 00:07:11,930 Die steken ook gewoon hun vingers op. 124 00:07:12,390 --> 00:07:15,490 Maar de overgrote meerderheid volgens mij van de Nederlanders. 125 00:07:15,500 --> 00:07:19,300 Die heeft er helemaal niets mee. Maar het komende jaar gaan we 126 00:07:19,310 --> 00:07:21,420 dan. Veel zullen er ook niet tegen te 127 00:07:21,700 --> 00:07:23,870 lopen of zo, Maar het interesseert ze gewoon geen 128 00:07:23,880 --> 00:07:25,990 kloot. Laten we nog eens naar die 129 00:07:26,000 --> 00:07:29,190 Gouden Eeuw kijken. Dat vraag is Natuurlijk al 130 00:07:29,200 --> 00:07:31,370 eerdere. Eerst, Dat is In het bijzonder 131 00:07:31,380 --> 00:07:35,230 toch wel de 17e eeuw, maar dan moeten we Natuurlijk eerst even 132 00:07:35,240 --> 00:07:39,320 moeten we het de grenzen aangeven, begint te houden, heel 133 00:07:39,330 --> 00:07:47,470 precies in in 1700 nou. Sorry een 1600 Natuurlijk, Het 134 00:07:47,480 --> 00:07:49,670 is de 17e eeuw die begint in 1600. 135 00:07:49,680 --> 00:07:53,780 Nee, Natuurlijk, je leest op tal van plaatsen dat eigenlijk het 136 00:07:53,790 --> 00:07:57,670 begin van de Gouden eeuw is. De oprichting van de VOC de 137 00:07:57,680 --> 00:08:01,230 Verenigde Oostindische Compagnie is, Dat is 16 twee, dus Dat is 138 00:08:01,240 --> 00:08:04,610 wel een leuk je leuk jaartallen tje Natuurlijk. 139 00:08:06,260 --> 00:08:09,530 In feite gaat het Natuurlijk over de fenomenale welvaarts 140 00:08:09,540 --> 00:08:13,650 ontwikkeling In de Republiek In de 17e eeuw en. 141 00:08:13,930 --> 00:08:18,140 Die is die fenomenale welvaarts ontwikkeling is stuk niet 142 00:08:18,150 --> 00:08:22,200 begonnen in 16 twee, niet waar die welvaart was al in 143 00:08:22,210 --> 00:08:26,260 ontwikkeling. in Nederland speelde al een prominente rol In 144 00:08:26,270 --> 00:08:29,920 het handelsverkeer in West-Europa en tussen de Oostzee 145 00:08:29,930 --> 00:08:32,760 en en en een deel van de mediterrane. 146 00:08:32,770 --> 00:08:37,100 Dat was allemaal al zo hè? Één van de redenen dat we succes 147 00:08:37,110 --> 00:08:40,640 hebben gehad In de opstand tegen de Spanjaarden en tegen de 148 00:08:40,650 --> 00:08:44,179 Spaanse vorst is Natuurlijk dat we geld hadden om om. 149 00:08:44,280 --> 00:08:48,780 Ook ons verzet te betalen Als de straat aan waren geweest, dan 150 00:08:48,790 --> 00:08:50,570 weet ik niet hoe het zou zijn afgelopen. 151 00:08:50,970 --> 00:08:53,320 Ik weet ook niet hoe het zou zijn afgelopen als Philips zijn 152 00:08:53,330 --> 00:08:57,680 tweede niet zo stom was geweest om om een paar maanden zijn zijn 153 00:08:57,690 --> 00:09:00,340 legeraanvoerder en de lage landen in te zetten in 154 00:09:00,350 --> 00:09:04,960 Frankrijk, in plaats van om zijn verovering van de Nederlandse 155 00:09:04,970 --> 00:09:09,770 Republiek te voltooien. Dus ja, het het. 156 00:09:09,820 --> 00:09:14,480 Het was een ontwikkeling die al in die r al aankwam die die. 157 00:09:14,880 --> 00:09:18,240 Nou zeg, terwijl wij bezig waren met die tachtigjarige oorlog die 158 00:09:18,250 --> 00:09:22,190 Natuurlijk pas in 16, 48 officieel is afgesloten. 159 00:09:22,570 --> 00:09:26,290 Toen zijn wij officieel ook internationaal erkend als een 160 00:09:26,680 --> 00:09:30,930 zelfstandige natie. Maar die ontwikkeling was eerder 161 00:09:30,940 --> 00:09:34,710 begonnen. Nederland op zichzelf is al 162 00:09:34,720 --> 00:09:39,670 interessant dat de Nederlandse Republiek en het huidige 163 00:09:39,680 --> 00:09:45,450 Nederland eigenlijk al 500 jaar welvarend zijn, want Dat is een, 164 00:09:45,460 --> 00:09:48,840 Dat is een hele klus. Want Als je Natuurlijk ziet wat 165 00:09:48,850 --> 00:09:52,750 voor streken indertijd wel welvarend zijn, maar nu helemaal 166 00:09:52,760 --> 00:09:56,420 niet meer, dan zie je dat dat nog niet meevalt en dat 167 00:09:56,430 --> 00:09:59,590 waarschijnlijk toch ook locatie van Nederland en soort van 168 00:09:59,600 --> 00:10:03,280 activiteiten wat we waar we ons traditioneel mee bezig hebben 169 00:10:03,290 --> 00:10:06,410 gehouden, hebben daar Natuurlijk een rol in gespeeld dat we nog 170 00:10:06,420 --> 00:10:09,840 steeds horen tot de. Nou ja, ze willen van maken. 171 00:10:09,850 --> 00:10:13,100 De 20 meest welvarende landen ter wereld of best 172 00:10:13,110 --> 00:10:17,060 georganiseerde landen ter wereld nou toevallig even niet, niet 173 00:10:17,070 --> 00:10:19,870 waar? En die drama 's die Rutte 174 00:10:19,880 --> 00:10:22,030 veroorzaakt heeft als minister president. 175 00:10:22,040 --> 00:10:25,540 Maar goed, Dat is klein. Dat is klein bier vergeleken met 176 00:10:26,000 --> 00:10:28,670 met Laten we zeggen, de wereld is toeris ontwikkelingen, dan 177 00:10:28,680 --> 00:10:30,790 hebben wij het eigenlijk helemaal niet zo slecht gedaan. 178 00:10:32,250 --> 00:10:37,320 Dus oké In het begin voor 16 twee er en dan is de vraag, 179 00:10:37,330 --> 00:10:43,290 wanneer houdt de Gouden Eeuw op? Jongen, jongen, er worden 180 00:10:43,300 --> 00:10:46,750 allemaal dozen voorbij gedragen. Waarbij je. 181 00:10:47,670 --> 00:10:51,420 In zijn doos daarop staat mooi, Dat is wel vrij. 182 00:10:51,430 --> 00:10:57,780 Sterke kost hele grote kartonnen doos waarop staat mooi en die 183 00:10:57,790 --> 00:11:03,160 wordt die wordt ingezet in een autootje van combault design dus 184 00:11:03,170 --> 00:11:06,080 dat daar maken ze mooie dingen of in ieder geval vinden ze zelf 185 00:11:06,090 --> 00:11:10,220 dat ze mooie dingen maken. Dat zal wel nog even door met de 186 00:11:10,230 --> 00:11:14,910 Gouden Eeuw. In het algemeen lees je dat het 187 00:11:15,070 --> 00:11:21,170 na 16, 72 Waarom 16 72? Dat is het fameuze rampjaar, hè? 188 00:11:21,850 --> 00:11:27,920 Ademloze reddeloos redeloos was de Nederlandse natie en dan dan 189 00:11:27,930 --> 00:11:31,440 is het eigenlijk met die hele snelle expansie is het afgelopen 190 00:11:31,450 --> 00:11:34,280 en met die met die welvaartsgroei is het ook 191 00:11:34,290 --> 00:11:39,240 afgelopen en geleidelijk aan verliest Nederland betekenis ook 192 00:11:39,250 --> 00:11:44,760 als handelsnatie, maar wij waren in deze hele periode de 193 00:11:44,770 --> 00:11:48,720 belangrijkste handelsnatie ter wereld en feitelijk zijn we dat 194 00:11:48,730 --> 00:11:51,490 ook betrekkelijk lang nog gebleven. 195 00:11:51,870 --> 00:11:56,790 Kan zelf niet zo zien dat dat Laten we zeggen nou 16 72 de 196 00:11:56,800 --> 00:12:01,510 condities wel veel lastiger worden om dat te blijven, maar 197 00:12:01,520 --> 00:12:05,090 Er is voor alles voor te zeggen dat Nederland zeker tot ver In 198 00:12:05,100 --> 00:12:10,240 de 18e eeuw een een. Nou ja, zo niet de belangrijkste 199 00:12:10,250 --> 00:12:12,870 handelsnatie, maar in ieder geval hoorde tot de 200 00:12:12,880 --> 00:12:16,910 allerbelangrijkste handelsnatie. Dit alles is Natuurlijk des te 201 00:12:16,920 --> 00:12:19,820 frappanter Als je weet dat die Nederlandse Republiek eigenlijk 202 00:12:19,830 --> 00:12:23,460 op geen enkel moment meer dan 2 miljoen inwoners heeft gehad. 203 00:12:23,950 --> 00:12:28,240 Het stijl, Dat is bar weinig voor demografisch gesproken werd 204 00:12:28,250 --> 00:12:31,310 was Natuurlijk ook sprake van een enorme influx van 205 00:12:31,320 --> 00:12:34,220 gastarbeiders, In het bijzonder uit Duitsland. 206 00:12:34,700 --> 00:12:36,340 Hè? Dat klinkt een beetje gek, maar 207 00:12:36,380 --> 00:12:38,680 ja. Duitsland was een armoedige 208 00:12:38,690 --> 00:12:42,140 boel, zeker na de Dertigjarige Oorlog, dus Dat was alle reden 209 00:12:42,670 --> 00:12:45,860 dat Duitsers naar de Republiek kwamen Omdat er In de Republiek 210 00:12:45,870 --> 00:12:49,850 relatief hoge lonen werd werden betaald en dat er steeds veel 211 00:12:49,860 --> 00:12:52,520 werkgelegenheid was en de concentratie van de meeste 212 00:12:52,530 --> 00:12:55,580 Mensen ook in wat we nu Als de Randstad kennen, de Randstad. 213 00:12:55,590 --> 00:12:58,100 Want Laten we zeggen, die Nederlandse Republiek. 214 00:12:58,110 --> 00:13:01,250 Dat waren de bekende gewesten die zijn er in principe nog 215 00:13:01,590 --> 00:13:04,660 Limburg hadden we te danken aan een veldtocht langs de baas van 216 00:13:04,670 --> 00:13:07,560 Frederik Hendrik. Waarom de veldtocht langs de 217 00:13:07,570 --> 00:13:08,810 Maas? Dat had allemaal. 218 00:13:09,080 --> 00:13:12,590 Een dat ze Samen met defensie van de Republiek tegen 219 00:13:12,600 --> 00:13:18,550 potentiële tegenstanders. We zullen zien hoe dat na de 16, 220 00:13:18,560 --> 00:13:24,210 72 verliep, maar in dat in dat ensemble, hoe zullen we de 221 00:13:24,220 --> 00:13:27,410 republikeins noemen? Was het een statenbond? 222 00:13:27,420 --> 00:13:30,730 Nee, wat was toch meer? Een soort bond staat 223 00:13:30,740 --> 00:13:34,920 aanvankelijk alerte en in die bond staat speelde Holland 224 00:13:35,390 --> 00:13:39,580 Natuurlijk een dominante Holland was het huidige Noord Holland en 225 00:13:39,590 --> 00:13:43,770 Zuid Holland Samen. Daarbij Fielde Zeeland er ook 226 00:13:43,780 --> 00:13:46,050 nog wel een klein beetje op los en. 227 00:13:46,660 --> 00:13:50,310 U trekt, Dat was al was al een randgebied in allerlei opzichten 228 00:13:50,600 --> 00:13:56,570 en de hele rest deed deelt niet in die mega expansie en dat 229 00:13:56,580 --> 00:14:00,040 enorme succes van Holland. Dat komt het ook niet. 230 00:14:00,160 --> 00:14:04,270 Binnen Holland speelde Amsterdam Natuurlijk weer een dominante 231 00:14:04,280 --> 00:14:07,790 rol, Zonder overigens in staat te zijn om een soort van 232 00:14:07,800 --> 00:14:11,670 dictatoriale positie in te nemen, Maar dat Amsterdam het 233 00:14:11,680 --> 00:14:15,270 grootste gewicht gaat en dat vervolgens ook Holland weer 234 00:14:15,280 --> 00:14:17,840 binnen de Staten het grootste gewicht had. 235 00:14:18,220 --> 00:14:21,710 Dat, Dat was wel zo klaar als een klontje, dan is er 236 00:14:21,720 --> 00:14:24,610 Natuurlijk nog een een belangrijk feit wat We moeten 237 00:14:24,620 --> 00:14:26,830 vermelden voordat we aan alle andere feiten. 238 00:14:27,490 --> 00:14:31,940 Wij hebben twee uitzonderlijk bekwame bestuurders gehad van de 239 00:14:31,950 --> 00:14:36,230 Republiek en dat waren Johan van Oldenbarneveld aan het begin van 240 00:14:36,240 --> 00:14:40,600 de Republiek van de Republiek. Na de zeg maar In de In de 241 00:14:40,610 --> 00:14:43,920 eindfase van de strijd tegen de Spanjaarden en Natuurlijk 242 00:14:43,930 --> 00:14:48,750 tijdens het stadhouderloze tijdperk na 16 50 globaal. 243 00:14:49,120 --> 00:14:52,400 En toen waren Dat was jouw handen wit en beide 244 00:14:52,410 --> 00:14:56,480 uitzonderlijke bestuurders zijn vermoord door de Oranjes van 245 00:14:56,490 --> 00:15:00,120 Oldenbarneveld of Maurits. Dat was een juridische moord en 246 00:15:00,130 --> 00:15:04,180 Johan de Wit niet waar op een gruwelijke wijze door het Haagse 247 00:15:04,190 --> 00:15:08,900 grauw en daarvan wist Willem de derde, die ondertussen vanwege 248 00:15:08,910 --> 00:15:13,100 het rampjaar benoemd was tot. Dat heet het stadhouder. 249 00:15:13,520 --> 00:15:17,800 Daar wist Willem Deine van. Dat is een dat dat gebeurd is, 250 00:15:17,810 --> 00:15:23,900 dat Dat is en blijft een twee lelijke smetten op het blazoen 251 00:15:24,320 --> 00:15:27,960 van de Republiek. Maar goed, nu die Republiek Dat 252 00:15:27,970 --> 00:15:30,400 was, dus die ontwikkelde zich tot de belangrijkste 253 00:15:30,410 --> 00:15:34,700 handelsnatie ter wereld. Dat had te maken Natuurlijk met 254 00:15:34,710 --> 00:15:38,440 de uitzonderlijk gunstige ligging van Nederland, die denk 255 00:15:38,450 --> 00:15:40,680 ik nog steeds een rol speelt, hè? 256 00:15:40,690 --> 00:15:43,630 Want We zijn er goed verbonden met het Duitse achterland. 257 00:15:44,090 --> 00:15:48,100 Dat was toen ook al belangrijk, maar is later nog weer veel 258 00:15:48,380 --> 00:15:51,380 belangrijker geworden. We liggen precies halverwege 259 00:15:51,390 --> 00:15:56,500 Scandinavië en de mediterranee. Laat het nou zo zijn dat dat 260 00:15:56,510 --> 00:16:00,470 allerlei spullen uit Scandinavië goed gebruikt konden worden In 261 00:16:00,480 --> 00:16:06,270 de mediterranee en kan hout graan aan erts aan allerlei 262 00:16:06,280 --> 00:16:08,270 spullen. We hebben Natuurlijk ook een 263 00:16:08,280 --> 00:16:12,300 niet onaanzienlijke rol gespeeld In de zeg, Maar de ontwikkeling 264 00:16:12,310 --> 00:16:16,470 van een land als Zweden. En, Dat was toen dé leverancier 265 00:16:16,480 --> 00:16:20,390 van grondstoffen om het zo maar te zeggen en gaan de. 266 00:16:20,580 --> 00:16:23,850 Dat speelt Natuurlijk ook een rol aan. de Oostzee handel werd 267 00:16:23,860 --> 00:16:27,790 minstens evenveel verdiend als aan de koloniale handel. 268 00:16:27,800 --> 00:16:30,400 En nadat ik altijd begrepen heb eigenlijk veel meer. 269 00:16:30,740 --> 00:16:33,220 Het heette ook de moeder en gotye. 270 00:16:33,230 --> 00:16:37,270 Het was in feite het fundament onder de welvaart van de 271 00:16:37,280 --> 00:16:42,970 Republiek, voor zover ik mij herinner, was het al In de 16e 272 00:16:42,980 --> 00:16:46,720 eeuw was het al zo. Dat Als je het aantal schepen 273 00:16:46,730 --> 00:16:49,740 telde bij de Sont, wat Natuurlijk een smalle doorvaart 274 00:16:49,750 --> 00:16:52,240 is, dus daar kun je ook makkelijk tellen en bovendien 275 00:16:52,610 --> 00:16:55,020 werden daar. Wel moest je dat betalen, moet 276 00:16:55,030 --> 00:16:58,380 de zon te varen, dan zie je eigenlijk dat de Nederlandse 277 00:16:58,430 --> 00:17:02,280 scheepvaart de Nederlandse vrachtvaart daar al verreweg de 278 00:17:02,290 --> 00:17:05,540 meest dominante rol speelt. Veel belangrijker is dan de 279 00:17:05,869 --> 00:17:09,640 Engelsen of de Fransen vrachtvaart In de loop 280 00:17:09,650 --> 00:17:13,500 Natuurlijk, In de loop van die spectaculaire handelspolitik. 281 00:17:13,569 --> 00:17:17,210 Ik ontwikkeling van de Republiek worden wij Natuurlijk ook een 282 00:17:17,220 --> 00:17:21,130 voorwerp van diepe afgunst, In het bijzonder van de Engelsen. 283 00:17:21,660 --> 00:17:25,290 Vandaar ook dat we al die Engelse oorlogen hebben gevoerd, 284 00:17:25,640 --> 00:17:28,369 die overigens in Engeland de Dutch woord zetten voor zover Ik 285 00:17:28,380 --> 00:17:31,430 weet, maar bij ons heten ze de Engelse oorlog. 286 00:17:33,130 --> 00:17:36,200 Ja en dan hebben we ook steeds geprobeerd om maatregelen te 287 00:17:36,210 --> 00:17:38,920 nemen om die handel in ieder geval te verminderen of te 288 00:17:38,930 --> 00:17:41,120 torpederen. Of nou ja, maar zij lagen 289 00:17:41,130 --> 00:17:44,490 Natuurlijk minder gunstig. Hoeveel partijen in zekere zin 290 00:17:44,530 --> 00:17:46,650 was dat wel wat minder gunstiger? 291 00:17:46,660 --> 00:17:50,890 Ik begreep toch dat dat Nederland tot tot 1 heel eind In 292 00:17:50,900 --> 00:17:55,160 de 18e eeuw een een dominante handelspolitieke rol speelde? 293 00:17:55,710 --> 00:17:58,440 Maar we waren Natuurlijk machtspolitiek toen niet meer 294 00:17:58,450 --> 00:18:01,920 wat we in in Laten. We zeggen zeker de eerste helft 295 00:18:01,930 --> 00:18:06,260 van de. 17e eeuw waar Je kunt eigenlijk Misschien wel dat het 296 00:18:06,390 --> 00:18:12,250 wanneer begint te bouwen van Van het stadhuis in Amsterdam ben ik 297 00:18:12,260 --> 00:18:13,790 nu even kwijt. Nou, dat begint ongeveer. 298 00:18:13,800 --> 00:18:18,520 Halverwege de 17e eeuw hebben ze een hele tijd over gedaan, 18, 299 00:18:18,530 --> 00:18:23,340 48 of zo beginnen ze en Het is pas afgebouwd, ten slotte in 16 300 00:18:23,350 --> 00:18:27,080 65. Je kunt dat hele gebouw stadhuis 301 00:18:27,090 --> 00:18:31,500 ja, dat het ongelukkigerwijze en paleis geworden is dat dan we 302 00:18:31,510 --> 00:18:35,350 nooit moeten Laten gebeuren? Dat is vooral symbolisch ook 303 00:18:35,360 --> 00:18:41,320 helemaal totaal verkeerd en in strijd met met onze nationale 304 00:18:41,330 --> 00:18:44,630 geschiedenis naar mijn gevoel. Maar hoe dan ook, ze hebben er 305 00:18:44,640 --> 00:18:47,600 lang aan gebouwd. Het was toen een van de grootste 306 00:18:48,150 --> 00:18:53,380 laat maar zeggen burgerlijke. Bouwprojecten in Europa en dan 307 00:18:53,390 --> 00:18:54,890 komen we aan een belangrijk punt. 308 00:18:54,900 --> 00:18:58,620 De Nederlandse Republiek was in allerlei opzichten een 309 00:18:58,670 --> 00:19:03,080 uitzonderlijke natie In het Europa van toen zijn we nu een 310 00:19:03,090 --> 00:19:07,400 bijzonder land niet zo ja, We zijn een heel welvarend land en 311 00:19:07,410 --> 00:19:11,740 We zijn een kleine West Europese democratie en We hebben een hele 312 00:19:11,750 --> 00:19:15,480 geschiedenis en waar we zoveel mogelijk excuses voor moeten 313 00:19:15,490 --> 00:19:18,360 maken Natuurlijk. Je hoort nooit op Denemarken. 314 00:19:18,370 --> 00:19:22,020 Excuses maakt, ik vond het Frankrijk had toch ook voor die 315 00:19:22,030 --> 00:19:24,430 andere helft van Sint Maarten toch ook wel excuses? 316 00:19:25,020 --> 00:19:26,790 Heb gekregen dat dat wel het geval is geweest. 317 00:19:26,800 --> 00:19:29,050 Dat heb je al gedaan. We hebben veel Mensen op 318 00:19:29,060 --> 00:19:30,650 gereageerd. Ik heb even de details niet bij 319 00:19:30,660 --> 00:19:32,670 de hand, maar rankrijk heeft In het verleden ook al excuses 320 00:19:32,680 --> 00:19:35,300 gemaakt hiervoor en en schijnbaar nog heftiger dan dat 321 00:19:35,310 --> 00:19:37,030 wij het hebben gedaan. Goed gedaan. 322 00:19:37,550 --> 00:19:40,050 Nou dat juich ik van harte toe en het scherm, maar Portugal 323 00:19:40,060 --> 00:19:42,850 heeft ook iets gedaan. Portugal heeft Natuurlijk al 324 00:19:43,010 --> 00:19:45,280 heeft. We hebben Natuurlijk ook een 325 00:19:45,640 --> 00:19:49,040 niet waar, want die slavenhandel begonnen hè, dat naar mij 326 00:19:49,050 --> 00:19:52,880 transport van Western West-Afrika na ja, wacht even 327 00:19:52,890 --> 00:19:55,620 die die organisatie van die slavenhandel was voor een 328 00:19:55,630 --> 00:19:59,220 belangrijk gedeelte in handen van lokale, de lokale zwarte 329 00:19:59,230 --> 00:20:03,680 bevolking en Arabieren. Als ik het goed begrepen heb en 330 00:20:03,690 --> 00:20:06,380 wij ze werden dan naar de kust gebracht en dan werden ze 331 00:20:06,390 --> 00:20:10,360 ingeladen en dat ook die lijn niet iets beter behandeld waren. 332 00:20:10,370 --> 00:20:13,520 Soms geen 30% van zo'n lading ging dood. 333 00:20:13,590 --> 00:20:16,230 Het is Natuurlijk van een heel merkwaardig soort van 334 00:20:16,240 --> 00:20:20,290 kortzichtigheid dat je je dat je 30% van je lading dood laat 335 00:20:20,300 --> 00:20:21,690 gaan. Ik begreep ook dat de Schiphol 336 00:20:21,700 --> 00:20:24,440 wachten totdat die boot zo vol mogelijk zat en dan pas ging die 337 00:20:24,450 --> 00:20:29,510 varen echt goed en erg rationele indruk maakt het al met al niet, 338 00:20:29,520 --> 00:20:32,620 maar Misschien zit dat er ook wel dik in Natuurlijk. 339 00:20:33,800 --> 00:20:36,300 We zijn wat de sfeer in Nieuw nieuw vracht autootje 340 00:20:36,310 --> 00:20:40,590 verschenen, Het is echt. Dat is toch een hele wonderlijke 341 00:20:40,600 --> 00:20:43,780 revolutie die zich in die COVID tijd voltrokken heeft. 342 00:20:44,420 --> 00:20:47,340 En, dat gaat niet meer weg, hè? Nee, en dit gaat dag en nacht 343 00:20:47,350 --> 00:20:49,120 door, hè? Dit gaat dag en nacht door. 344 00:20:49,130 --> 00:20:52,070 Moest vorige week wat hebben en toen kreeg volgens mij op 345 00:20:52,080 --> 00:20:55,240 vrijdagavond om 12 voor voor voor 11 kreeg ik een bericht. 346 00:20:55,250 --> 00:20:58,720 Zo u krijgt het bericht of het pakket morgen, dus Het is gewoon 347 00:20:58,730 --> 00:21:00,950 een 24 uurseconomie 7 dagen In de week. 348 00:21:01,060 --> 00:21:03,380 Mensen zijn In de nacht aan het werk om jouw pakketje daar 349 00:21:03,390 --> 00:21:07,260 overal worden van die enorme distributiecentra gebouwd van 350 00:21:07,270 --> 00:21:10,830 die van die raamloze gebouwen van die blokken langs de snelweg 351 00:21:11,330 --> 00:21:13,990 dozen zijn zijn eigenlijk blokkendozen. 352 00:21:14,000 --> 00:21:17,120 Inderdaad zo. Ja, nou, goed fijn dat Frankrijk 353 00:21:17,130 --> 00:21:19,320 dat ook heeft gedaan is. Dan staan we nu in ieder geval 354 00:21:19,330 --> 00:21:21,960 niet Alleen, kennelijk, ook al eerder. 355 00:21:21,970 --> 00:21:26,840 Ook valt mij enorm mee van die Fransen even opzoeken neem je de 356 00:21:26,850 --> 00:21:30,060 volgende keer mee, maar waar we gebleven. 357 00:21:31,330 --> 00:21:33,850 Ja dus bij die bij die slavenhandel, dus. 358 00:21:35,830 --> 00:21:38,280 Waar wij ook bij betrokken zijn geweest, maar goed, dat hebben 359 00:21:38,290 --> 00:21:39,910 we nu. Ondertussen hebben we dat 360 00:21:39,920 --> 00:21:43,070 behandeld, want die Nederlandse Republiek? 361 00:21:43,080 --> 00:21:46,640 Nou ja, zo, daar waren we mee bezig die dat woord burgerlijk 362 00:21:46,650 --> 00:21:50,860 was gevallen en was het het grootste gebouw in Nederland in 363 00:21:50,870 --> 00:21:55,160 de 17e eeuw was een burgerlijk gebouw, namelijk het stadhuis 364 00:21:55,170 --> 00:21:59,600 van de stad Amsterdam, niet in Koninklijk paleis, zoals het 365 00:21:59,610 --> 00:22:05,160 weet ik het Louvre in Parijs en en en geen supergrote kerk of 366 00:22:05,170 --> 00:22:07,400 zo. Nee, Het was een stadhuis. 367 00:22:07,480 --> 00:22:11,950 Het was en Als je andere stadhuizen ziet uit uit die deze 368 00:22:11,960 --> 00:22:15,010 tijd in Nederland. Daar ben je ook onder de indruk 369 00:22:15,020 --> 00:22:18,070 van de luxe die daar in werd gestoken, hè? 370 00:22:18,080 --> 00:22:21,630 Ook ook Enkhuizen hadden fantastisch dat Huis en 371 00:22:21,640 --> 00:22:25,790 Enkhuizen had ook die 3 haantjes In het stadswapen, want aan die 372 00:22:25,800 --> 00:22:29,470 haringen daar werd daar werd echt giga aan verdiend. 373 00:22:29,600 --> 00:22:33,640 Wat dat waren ook Alleen al in Enkhuizen bij mijn weten en 374 00:22:33,650 --> 00:22:35,560 herinnering. We ging het om een 375 00:22:35,570 --> 00:22:37,780 miljoenenomzet, hè? Dus ook in. 376 00:22:38,240 --> 00:22:44,330 Geld vanuit artie tijd in feite. Ja, dus de de Republiek was een 377 00:22:44,340 --> 00:22:47,060 burgerlijk land. Was er één adem. 378 00:22:47,070 --> 00:22:49,940 Ja, die was er wel, maar die speelde toch een ondergeschikte 379 00:22:49,950 --> 00:22:53,200 rol. In feite werd die Republiek 380 00:22:53,210 --> 00:22:58,280 gerund door kooplieden, die vaak stil waren gaan leven of in 381 00:22:58,290 --> 00:23:01,990 ieder geval zeg maar gaan bemoeien met het stads of lands 382 00:23:02,320 --> 00:23:04,940 bestuur. Maar dat waren allemaal families 383 00:23:04,950 --> 00:23:08,640 die oorspronkelijk uit die die die kernactiviteit van de 384 00:23:08,650 --> 00:23:12,640 Republiek waren rekruteert, namelijk handel, hè? 385 00:23:12,650 --> 00:23:15,590 Republiek was een handelsland, Omdat u ook zo een succesvolle 386 00:23:15,600 --> 00:23:17,500 handelsland. Maar waren we ook een 387 00:23:17,510 --> 00:23:20,360 stapelmarkt geworden, dus spullen uit de Oostzee werden 388 00:23:20,370 --> 00:23:23,340 hier opgeslagen. Halffabrikaten werden hier 389 00:23:23,350 --> 00:23:26,820 bewerkt, dus schepen bouwen was een mega industrie. 390 00:23:27,070 --> 00:23:30,520 Je had allerlei raffinage activiteiten en hadden we ook 391 00:23:30,530 --> 00:23:34,780 nog die droogmakerijen ook een typisch aspect van de 392 00:23:34,790 --> 00:23:38,420 Nederlandse Republiek, hè? Dat grote delen niet waarvan het 393 00:23:38,430 --> 00:23:42,190 waterrijke land werden droog gepompt en daar werd ook 394 00:23:42,290 --> 00:23:46,480 omvangrijk in geïnvesteerd in dergelijke activiteit. 395 00:23:46,790 --> 00:23:48,980 Maar dat we burgerlijk land waren. 396 00:23:49,380 --> 00:23:50,980 Dat was Natuurlijk uitzonderlijk. 397 00:23:51,040 --> 00:23:54,620 Dat was elders in Europa was dat niet het geval. 398 00:23:55,280 --> 00:23:59,070 En en en die zin was de Nederlandse Republiek en. 399 00:23:59,850 --> 00:24:03,000 Ja wel een uniek fenomeen er was Natuurlijk wel een andere 400 00:24:03,010 --> 00:24:08,000 Republiek, ook een een uniek fenomeen, namelijk Venetië wat 401 00:24:08,050 --> 00:24:11,640 in vet zekere zin zelden geschiedenis had, namelijk en 402 00:24:11,650 --> 00:24:16,760 als handelspolitiek centrum. Hemelse goedheid telefoon? 403 00:24:17,520 --> 00:24:20,690 Ja, die moet ik even uitzetten. Sorry, tenzij het hier vergeten 404 00:24:20,700 --> 00:24:22,500 daar kwam dat ik uit die garage kwam. 405 00:24:22,510 --> 00:24:26,510 Misschien is hij pedicure. Nee, die is het vast niet. 406 00:24:27,770 --> 00:24:31,520 Sorry. Dit schijnt een hele tijd niet 407 00:24:31,530 --> 00:24:34,270 gebeurd, toch? Mijn telefoon ging ook net, het 408 00:24:34,280 --> 00:24:36,010 zal Misschien wel iets met de kerst te maken hebben. 409 00:24:36,350 --> 00:24:38,390 Ik ga hem even op de vliegtuigstand zet. 410 00:24:38,520 --> 00:24:40,970 Wie mij heeft gebeld net, daar krijgen allemaal nummers die je 411 00:24:40,980 --> 00:24:42,580 dan niet kent, dan moet je ze terug gaan bellen. 412 00:24:42,590 --> 00:24:45,870 Heb je geen idee wie Het is? Nee, dit was ook een nummer waar 413 00:24:45,880 --> 00:24:48,320 ik niet wat wat ik niet direct herkennen. 414 00:24:49,920 --> 00:24:51,250 Dat je denkt, We zijn het in hemelsnaam. 415 00:24:52,110 --> 00:24:56,830 Ja, ja, oké, Het was een burgerlijk geregeerd land en 416 00:24:56,840 --> 00:24:59,510 tegelijkertijd. Het is ook op zichzelf wel 417 00:24:59,520 --> 00:25:03,190 aardig Natuurlijk als als buitenlanders In de Republiek op 418 00:25:03,200 --> 00:25:07,010 bezoek kwamen, dan hadden ze altijd eigenlijk dezelfde 419 00:25:07,580 --> 00:25:13,370 reacties dat het zichtbaar zeer welvarend land was ongetwijfeld 420 00:25:13,380 --> 00:25:16,270 op dat moment en het rijkste land van Europa. 421 00:25:16,710 --> 00:25:19,910 Ik weet niet precies of je dat, hoe je dat met Aziatische landen 422 00:25:19,920 --> 00:25:23,300 moet vergelijken, maar. Zonder meer, het rijkste land 423 00:25:23,530 --> 00:25:25,990 van Europa. Nou ja, nogmaals. 424 00:25:26,000 --> 00:25:29,500 Het is eigenlijk vrij uniek dat we die rijkdom die relatieve 425 00:25:29,510 --> 00:25:32,920 rijkdom heel aardig op peil hebben weten te houden In de 426 00:25:32,930 --> 00:25:36,280 loop der tijden. Ik heb ook wel eens gelezen dat 427 00:25:36,290 --> 00:25:41,200 we eigenlijk tot ver In de 19 tot In de 19e eeuw het rijkste 428 00:25:41,210 --> 00:25:45,310 land ter wereld waarde. Dat had overigens wel deels te 429 00:25:45,320 --> 00:25:48,990 maken met Laten we zeggen, de financiële structuur die in de 430 00:25:49,000 --> 00:25:52,710 Nederlandse Republiek ook die die enorme handels ontwikkeling 431 00:25:52,720 --> 00:25:55,750 faciliteerde, want Wij zijn Natuurlijk begonnen met een 432 00:25:55,760 --> 00:25:58,270 beurs en met een soort valutamarkt. 433 00:25:58,280 --> 00:26:03,310 Een wisselmarkt in Amsterdam en Als je in Europa geld wilde 434 00:26:03,320 --> 00:26:06,370 lenen tegen redelijke voorwaarden en een redelijke 435 00:26:06,380 --> 00:26:09,710 rentepercentage en dan deed je dat in de Nederlandse Republiek, 436 00:26:10,110 --> 00:26:13,420 dus ook indien in die in dat opzicht waren wij. 437 00:26:13,860 --> 00:26:16,770 De eerste de de meest aanvankelijke, ook de meest 438 00:26:16,780 --> 00:26:19,450 succesvolle heb ik nooit geweten dat wij naar de eerste janua 439 00:26:19,460 --> 00:26:23,820 waren, ja. Nou ja, de de VOC is is heel 440 00:26:23,830 --> 00:26:28,620 lang de meest succesvolle onderneming ter wereld geweest. 441 00:26:28,630 --> 00:26:32,220 Zakelijke onderneming, al hadden die wel volgens mij meer 442 00:26:32,230 --> 00:26:36,380 soldaten in dienst om om te zorgen dat dat het gehandeld kon 443 00:26:36,390 --> 00:26:39,140 worden dan dat ze kooplieden in dienst hadden. 444 00:26:40,450 --> 00:26:44,200 En tenslotte is de VOC. in de Franse tijd is de VOC 445 00:26:44,210 --> 00:26:48,620 gesneuveld. Nou, nu hebben we in ieder geval 446 00:26:48,630 --> 00:26:51,050 een aantal wezenlijke dingen hebben we gehad voor de 447 00:26:51,060 --> 00:26:54,930 Republiek, maar wat Natuurlijk uitzonderlijk is In de Republiek 448 00:26:54,940 --> 00:26:59,190 is de bloei van allerlei andere maatschappelijke activiteiten, 449 00:26:59,200 --> 00:27:02,770 Omdat het de Republiek zo schatrijk was, konden 450 00:27:02,780 --> 00:27:06,560 bijvoorbeeld ook de kunsten tot bloei komen, want ook de gegoede 451 00:27:06,570 --> 00:27:11,370 burgerij kon een schilderij kopen, met als gevolg dat wij 452 00:27:11,380 --> 00:27:16,050 een gigantische hoeveelheid zeer gevarieerde kunst hebben 453 00:27:16,060 --> 00:27:20,310 geproduceerd In de 17e eeuw. Ik denk dat dit toch wel? 454 00:27:21,000 --> 00:27:23,640 Misschien ook, Je kunt het vergelijken met die Italiaanse 455 00:27:23,650 --> 00:27:28,740 steden in in hun bloeiperiode. Maar wat de Nederlandse 456 00:27:28,750 --> 00:27:33,000 schilderkunst heeft opgeleverd In de 17e eeuw In de Gouden 457 00:27:33,010 --> 00:27:35,540 Eeuw? Wat mij betreft, Dat is toch wel 458 00:27:35,550 --> 00:27:39,460 uitzonderlijk, Maar het is niet Alleen kunst, Het is ook 459 00:27:39,510 --> 00:27:44,040 wetenschap, want ook de Leidse universiteit hoorde tot de beste 460 00:27:44,050 --> 00:27:48,310 universiteiten in Europa het tal van Mensen trokken aan 461 00:27:48,320 --> 00:27:52,020 Nederland, om daar deel te nemen aan het intellectuele debat. 462 00:27:52,030 --> 00:27:53,880 Denk aan iemand als René de kaart. 463 00:27:54,450 --> 00:28:00,310 Die hele tijd kleine 20 jaar in Nederland heeft gewoond en dat 464 00:28:00,320 --> 00:28:03,670 hangt hing weer Samen met het feit dat en dan komen we al een 465 00:28:03,680 --> 00:28:07,050 heel lastig te definiëren punt, namelijk de tolerantie. 466 00:28:08,620 --> 00:28:12,190 Nederland was vergeleken met andere landen een tolerant land, 467 00:28:12,580 --> 00:28:15,290 wat er bijvoorbeeld toe leiden dat ook de Nederlandse 468 00:28:16,060 --> 00:28:19,330 uitgeverijen die waren toonaangevend in Europa. 469 00:28:19,340 --> 00:28:22,860 Want Als je overal verbodsbepalingen had getroffen 470 00:28:23,310 --> 00:28:26,070 voor de publicatie van je prachtboek, dan kon je het in 471 00:28:26,080 --> 00:28:31,240 meestal in Nederland wel Laten uitgeven en Laten drukken, hè? 472 00:28:31,250 --> 00:28:33,900 Dus We hadden ook op dat punt speelden wij een heel 473 00:28:34,280 --> 00:28:39,610 belangrijke rol tegelijkertijd. Wij waren tolerant en niet 474 00:28:39,620 --> 00:28:43,940 tolerant tegelijkertijd, dus ik zal maar zeggen, dominant was 475 00:28:43,950 --> 00:28:45,540 Natuurlijk de gereformeerde kerk. 476 00:28:45,950 --> 00:28:49,500 Jammer genoeg In de In de religieuze strijd hadden de 477 00:28:49,510 --> 00:28:53,260 orthodoxe gewonnen. Dat is ook altijd een ramp, hè? 478 00:28:53,270 --> 00:28:57,760 Die orthodox Omdat de orthodoxe fanatiek zijn en altijd met had 479 00:28:57,770 --> 00:29:02,420 je ook met studenten politiek In de jaren 60 de scherpslijpers, 480 00:29:02,430 --> 00:29:05,840 de van fanatici die blij waren altijd bereid om eindeloos te 481 00:29:05,850 --> 00:29:08,520 blijven zitten, dus dat zal een normale. 482 00:29:08,680 --> 00:29:12,720 Ja studentenactie voer en de studenten al naar huis waren om 483 00:29:12,730 --> 00:29:15,760 te gaan pitten of een kopte eten gaan drinken, dan blijven de 484 00:29:15,770 --> 00:29:21,340 fanatici zitten en die onderaan vervolgens hun meestal weinig 485 00:29:21,350 --> 00:29:24,060 verstandige dingen doordrijven. Dus dat mag goed, dit heb jij. 486 00:29:24,390 --> 00:29:26,280 Dit is een noodlot wat wat eigenlijk? 487 00:29:26,290 --> 00:29:31,060 Elke praktisch, elke organisatie treft niet waar dat de fanatici 488 00:29:31,070 --> 00:29:35,530 daar heel makkelijk te beleefde viool in kunnen gaan spelen. 489 00:29:35,930 --> 00:29:39,280 Goed, dus de meeste orthodoxe protestanten en calvinisten 490 00:29:39,290 --> 00:29:41,620 hadden. En halen er op zich en 491 00:29:41,670 --> 00:29:45,300 bevoorrechte positie en tegelijkertijd was er toch 492 00:29:45,310 --> 00:29:48,840 sprake van tolerantie, want bijvoorbeeld de katholieken 493 00:29:48,850 --> 00:29:53,720 konden mits ze wat geld. Gaven aan het stadsbestuur 494 00:29:54,150 --> 00:29:58,690 konden de katholieken ook hun godsdienst belijden en je had de 495 00:29:58,700 --> 00:30:01,310 bekende schuilkerk. Je heb je in Amsterdamse 496 00:30:01,320 --> 00:30:03,520 schuilkerk. Je begrijpt je wel, Iedereen 497 00:30:03,530 --> 00:30:06,450 wist waar die schuilkerk was Alleen het moest niet te 498 00:30:06,460 --> 00:30:09,830 duidelijk zijn. Balie was en waren ook 2 grote 499 00:30:09,840 --> 00:30:12,250 synagoge in Amsterdam, niet waar? 500 00:30:12,260 --> 00:30:16,070 Maar de joden waren toch beperkt in die dingen die ze wel en niet 501 00:30:16,080 --> 00:30:18,740 mochten. Dus Het was steeds 1, 1 1 die 502 00:30:18,750 --> 00:30:22,350 hele tolerantie was eigenlijk vrij mistig, Maar het kwam erop 503 00:30:22,360 --> 00:30:26,650 neer dat de politieke elite. Niks zag in in strenge, 504 00:30:26,660 --> 00:30:31,030 antireligieuze maatregelen die die wilde simpelweg ga geld 505 00:30:31,040 --> 00:30:33,630 verdienen, hè? Vandaar dat je wel kunt zeggen, 506 00:30:33,640 --> 00:30:37,910 Je kunt eigenlijk Als het Als je te kiezen hebt tussen geregeerd 507 00:30:37,920 --> 00:30:40,670 worden door religieuze scherpslijpers of geld 508 00:30:40,680 --> 00:30:44,520 verdieners, dan moet je altijd kiezen voor de geld verdieners. 509 00:30:44,930 --> 00:30:47,670 Want dat de kans dat de geld verdienen zeggen op de 510 00:30:47,680 --> 00:30:51,730 brandstapel met deze met deze ellendeling, niet waar die de 511 00:30:51,740 --> 00:30:54,090 heer en niet op de juiste wijze wil herkennen. 512 00:30:54,600 --> 00:30:56,820 Dat zullen dat zullen de geld verdienen is nooit doen, want 513 00:30:56,830 --> 00:30:59,920 die hebben niks met een relletjes en opwinding In het 514 00:30:59,930 --> 00:31:02,860 tenten en dat moeten ze allemaal niks van hebben. 515 00:31:02,870 --> 00:31:06,770 De zaken moeten rustig marcheren en moet rustig en normaal geld 516 00:31:06,780 --> 00:31:09,420 verdiend worden. En dus in die zin was de 517 00:31:09,430 --> 00:31:12,840 Republiek tolerant en tegelijkertijd ook weer niet 518 00:31:12,850 --> 00:31:16,150 tolerant. Voor zover het tolerantie was 519 00:31:16,460 --> 00:31:21,640 had hij praktische en en en praktische oorzaak. 520 00:31:21,650 --> 00:31:24,390 Het was veel handiger om een beetje tolerant te zijn. 521 00:31:24,720 --> 00:31:27,200 En het had Natuurlijk ook wel eens met onverschilligheid te 522 00:31:27,210 --> 00:31:30,600 maken dat het een deel van de elite gewoon een bal kon 523 00:31:30,610 --> 00:31:33,430 schelen. Wat voor godsdienst de opvatting 524 00:31:33,440 --> 00:31:37,140 je erop nahield, niet waar? Als je maar bereid was deel te 525 00:31:37,150 --> 00:31:41,450 nemen aan dat niet waar dat cornucopia van Van die van die 526 00:31:41,490 --> 00:31:46,000 immens welvarende Republiek wat de buitenlanders opviel, was dat 527 00:31:46,010 --> 00:31:50,600 het een enorm orderlijk land was dat het er netjes uit zag, kun 528 00:31:50,610 --> 00:31:54,710 je wel iets bij voorstellen? Smerige boel met elders was. 529 00:31:54,990 --> 00:31:57,820 En Natuurlijk de uitzonderlijke rol die vrouwen speelden in een 530 00:31:57,830 --> 00:32:01,440 Republiek dat vrouwen allerlei rechten hadden In de Republiek, 531 00:32:01,760 --> 00:32:04,420 bijvoorbeeld Als je een man doodgaan gingen en een bedrijf 532 00:32:04,430 --> 00:32:06,590 had. Dan mocht de vrouw in principe 533 00:32:06,600 --> 00:32:09,650 het bedrijf voortzetten. Dat was elders eigenlijk een 534 00:32:10,170 --> 00:32:12,640 ondenkbaar. Wij waren op het punt van de 535 00:32:12,650 --> 00:32:17,250 vrouwenrechten waren wij moderne en liepen wij voor voorop, 536 00:32:17,680 --> 00:32:20,690 terwijl we later bijvoorbeeld een lelijke achterstand hebben 537 00:32:20,700 --> 00:32:24,870 opgelopen op dat punt, dan zie je aan ook aan hoe historische, 538 00:32:25,710 --> 00:32:30,020 hoe moet je dat zeggen? Gegevenheden daar ook een 539 00:32:30,030 --> 00:32:34,840 belangrijke rol in spelen dus ja, ook hier geldt en dat de 540 00:32:34,850 --> 00:32:38,830 Republiek een uitzonderlijk modern land was met moderne 541 00:32:39,250 --> 00:32:43,620 normen en waarden. Dat zijn we niet altijd 542 00:32:43,630 --> 00:32:45,880 gebleven. We hebben ook wel wat mindere 543 00:32:45,890 --> 00:32:50,000 tijden gehad op dit punt Natuurlijk en dat dat henk had 544 00:32:50,010 --> 00:32:52,380 meestal toch religieuze achtergronden. 545 00:32:53,030 --> 00:32:56,470 Ja, Ik ben geen vriend van de godsdienst, Het is niet anders. 546 00:32:57,070 --> 00:33:00,290 Dat we zeggen, Iedereen gun ik zijn eigen godsdienst, Iedereen 547 00:33:00,300 --> 00:33:04,070 gun ik dat Iedereen ten hemel komt of denkt dat hij dat dat 548 00:33:04,080 --> 00:33:08,480 hem dat zal overkomen, maar God allemachtig wat een ellende 549 00:33:08,490 --> 00:33:11,450 richtte godsdiensten toch altijd en eeuwig aan hè? 550 00:33:12,110 --> 00:33:15,820 Altijd met die betweterij enzo Het is, Het is echt iets 551 00:33:15,830 --> 00:33:19,060 verschrikkelijks, maar goed, wat kunnen we nog meer noemen? 552 00:33:19,890 --> 00:33:24,900 We hebben in feite volgens mij de wetenschap genoemd die die 553 00:33:24,970 --> 00:33:27,590 uitzonderlijk ontwikkeld was In de Republiek. 554 00:33:28,390 --> 00:33:31,030 We hebben volgens mij alles eerder over Christiaan Huygens 555 00:33:31,040 --> 00:33:37,230 gesproken en een genie ook overal in in Europa erkent Als 556 00:33:37,240 --> 00:33:40,630 je niet maar Je kunt ook denken aan Simon Stevin, die ook weer 557 00:33:40,640 --> 00:33:43,790 een rol heeft gespeeld In de ontwikkeling van de wiskunde en 558 00:33:44,300 --> 00:33:47,800 waar Nederland gek genoeg, dat zou je nu helemaal niet meer 559 00:33:47,810 --> 00:33:50,590 verwachten. Wij speelden ook militair een 560 00:33:50,600 --> 00:33:54,810 prominente rol in Europa, dat we zeggen het leger van Maurits 561 00:33:54,820 --> 00:33:57,410 verder een scheurt die op de Barneveld vermoord heeft. 562 00:33:57,420 --> 00:34:00,040 Maar goed. Daar heeft hij ook niet lang van 563 00:34:00,050 --> 00:34:04,760 genoten van dat van die triomf, maar houd ja. het Nederlandse 564 00:34:04,770 --> 00:34:10,060 leger was ook uitzonderlijk, modern, goed georganiseerd en 565 00:34:10,070 --> 00:34:16,199 ook onze vestingbouw was iets waar was moderne vestingbouw en 566 00:34:16,210 --> 00:34:19,290 allerlei opzichten op wiskundige grondslagen. 567 00:34:19,600 --> 00:34:23,909 En dat heeft in heel Europa heeft dat enorme invloed gehad 568 00:34:23,920 --> 00:34:27,420 die Nederlandse vestingbouw In de Republiek Natuurlijk 569 00:34:27,429 --> 00:34:30,550 interessant, Omdat die Republiek zichzelf moest verdedigen tegen 570 00:34:30,560 --> 00:34:33,949 de potentiële vijanden. En bij een bevolking van 2 571 00:34:33,960 --> 00:34:37,570 miljoen voel je wel aan je water dat wij Natuurlijk in feite toch 572 00:34:37,580 --> 00:34:41,040 een dwergen waren. Demografische dwerg dus dat het 573 00:34:41,130 --> 00:34:45,170 dat het lastig was om onszelf op effectieve wijze de verdediger 574 00:34:45,179 --> 00:34:48,989 alcohol in toen Natuurlijk gewoon soldaten inhuren en de 575 00:34:49,000 --> 00:34:52,679 meeste legers waren toen gehuurde legers niet niet. 576 00:34:53,130 --> 00:34:55,949 We werden niet gerekruteerd daar dienstplichtig zal ik maar 577 00:34:55,960 --> 00:34:58,180 zeggen. Wat dat betreft was Natuurlijk 578 00:34:58,190 --> 00:35:02,400 het hele oorlogs bedrijf in in die jaren en tot het ontstaan 579 00:35:02,410 --> 00:35:05,240 van de democratie een heel ander soort van bedrijf. 580 00:35:05,790 --> 00:35:09,210 Dan dat het tegenwoordig is geworden, hoewel wij. 581 00:35:09,960 --> 00:35:14,190 Ja de dienstplicht werd bestaat nog wel, maar die wordt dus niet 582 00:35:14,200 --> 00:35:17,910 actief uitgevoerd. Wat kunnen we nog meer? 583 00:35:17,920 --> 00:35:21,190 De zwemmen, de kunsten gehad? We hebben de wetenschap gehad. 584 00:35:21,560 --> 00:35:25,600 Nou ja, in alle opzichten excelleerde de Republiek. 585 00:35:26,830 --> 00:35:30,990 En dan komt de vraag Natuurlijk aan de orde, wanneer komt er een 586 00:35:31,000 --> 00:35:34,870 eind eigenlijk aan deze aan die glorieuze fase van de Republiek? 587 00:35:35,130 --> 00:35:37,650 Ik heb in ieder geval geen enkele moeite met de 588 00:35:37,660 --> 00:35:40,120 terminologie de Gouden Eeuw te bewaren. 589 00:35:40,580 --> 00:35:45,990 Het was gegeven een zo kleine bevolking en en een en een zo 590 00:35:46,000 --> 00:35:50,080 wonderlijk mini staartje Als de Republiek in feite was, was het 591 00:35:50,180 --> 00:35:55,950 1 1 1 uitzonderlijke creatieve fase in ieder geval in in ons 592 00:35:55,960 --> 00:35:59,700 nationale bestaan. En, Het is helemaal geen 593 00:35:59,710 --> 00:36:01,940 probleem om te spreken van de Gouden eeuw. 594 00:36:02,320 --> 00:36:05,420 Ja, zijn Er zijn er ook wat mindere periodes of mindere 595 00:36:05,430 --> 00:36:08,620 dingen uit de gehouden? Ja, Natuurlijk was dat zo en dan 596 00:36:08,630 --> 00:36:11,130 gaan we nooit zich leven. Het paradijs op aarde is nog 597 00:36:11,140 --> 00:36:15,820 nooit gerealiseerd, Maar het wat de Republiek heeft gerealiseerd, 598 00:36:15,830 --> 00:36:18,010 zeg maar. Zeker In de eerste 3/4 van de 599 00:36:18,020 --> 00:36:23,020 17e eeuw was in al het denkbare opzichten uitzonderlijk. 600 00:36:23,030 --> 00:36:27,660 Het werd ook door de tijdgenoten als uitzonderlijk beschouwd, is 601 00:36:27,670 --> 00:36:29,890 niet iets wat we achteraf hebben uitgewonnen. 602 00:36:30,260 --> 00:36:33,610 Het werd door de tijdgenoten als, als als uitzonderlijk 603 00:36:33,620 --> 00:36:39,220 bepaald, toen Natuurlijk na 72 minder werd en dat had meerdere 604 00:36:39,230 --> 00:36:42,230 oorzaak klaar. Eerst die Wij zijn er 72 605 00:36:42,240 --> 00:36:46,590 aangevallen door de Fransen, de Engelsen en de bisschop van 606 00:36:46,600 --> 00:36:51,180 Münster. Ja, ik kom nu tot het meer 607 00:36:51,190 --> 00:36:53,400 chauvinistische deel van mijn beschouwing. 608 00:36:53,990 --> 00:36:57,120 Een regelrechte jaloers zo rotstreek hebben. 609 00:36:57,130 --> 00:37:02,170 We zijn door de Engelsen gewoon verraden en en en ja, hoe heet 610 00:37:02,180 --> 00:37:05,660 die ieder ja? Jaloezie speelde een 611 00:37:05,670 --> 00:37:10,470 aanzienlijke rol dat dat kleine puppy Republiek je, dat moest 612 00:37:10,480 --> 00:37:13,760 maar eens tot de orde worden geroepen en dat moest maar eens 613 00:37:14,030 --> 00:37:17,840 ook Lodewijk, de 14e Natuurlijk die grootse ambities had voor de 614 00:37:18,350 --> 00:37:21,990 enorme rol die Frankrijk. In Frankrijk was toen Natuurlijk 615 00:37:22,000 --> 00:37:26,420 in allerlei opzichten de belangrijkste militaire natie in 616 00:37:26,430 --> 00:37:30,890 Europa en en Lodewijk de 14e had grootse ambities. 617 00:37:31,430 --> 00:37:34,410 Nu doet is wonderlijke feit zich voor dat Willem de derde, die 618 00:37:34,420 --> 00:37:39,080 dus in 16 72 stadhouder was geworden, op een goed moment ook 619 00:37:39,090 --> 00:37:43,820 koning van Engeland wordt en als zodanig eigenlijk min of meer 620 00:37:43,830 --> 00:37:48,980 permanent oorlog heeft gevoerd met Lodewijk de 14e, aldus, ik 621 00:37:48,990 --> 00:37:53,010 geloof dat Lodewijk de 14e op zijn oude dag ooit heeft gezegd. 622 00:37:53,540 --> 00:37:57,250 Ik heb een vergist, Ik had niet al die oorlogen moeten voeren. 623 00:37:57,650 --> 00:38:00,230 Dat heeft uiteindelijk ook niet zo verschrikkelijk veel 624 00:38:00,240 --> 00:38:03,170 opgeleverd. Maar goed, wij de Republiek 625 00:38:03,180 --> 00:38:06,390 heeft er veel last van gehad. Want wie financierde eigenlijk 626 00:38:06,400 --> 00:38:10,250 voor een belangrijk gedeelte die eindeloze oorlog tegen het 627 00:38:10,260 --> 00:38:13,360 ambitieuze Frankrijk, de Nederlandse Republiek, die 628 00:38:13,370 --> 00:38:17,950 Natuurlijk schathemelrijk was, maar niet zo rijk dat we niet 629 00:38:17,960 --> 00:38:22,610 tenslotte failliet zijn gegaan? Dus geloof in 17 15 niet worden 630 00:38:22,620 --> 00:38:25,520 de betalingen op de staatsschuld tijdelijk gestopt. 631 00:38:26,030 --> 00:38:29,140 En dan structureel verlaagd en dan weer in principe 632 00:38:29,330 --> 00:38:33,620 doorbetaald, maar je ziet wel dat de Republiek failliet gaat 633 00:38:33,660 --> 00:38:38,120 dat de Republiek eigenlijk toch een last moest tillen die boven 634 00:38:38,590 --> 00:38:42,420 die boven zijn macht lag. Laat het maar zo noemen, dus Wij 635 00:38:42,430 --> 00:38:45,700 zijn eigenlijk wel Engeland enorm geprofiteerd heeft van al 636 00:38:45,710 --> 00:38:49,670 die oorlogen tegen Lodewijk de 14e hebben. 637 00:38:49,680 --> 00:38:52,670 We hebben wij de betaalmeester eigenlijk van het spul. 638 00:38:53,190 --> 00:38:56,640 Nou ja, denk aan die aan die die vrede die dan in uw dat wordt 639 00:38:56,650 --> 00:39:01,090 gesloten heb bij u. Over u en Zonder u, dan weet je 640 00:39:01,100 --> 00:39:03,930 dus dat het met de grootste dagen van de Nederlandse 641 00:39:03,940 --> 00:39:09,130 Republiek is afgelopen, wat niet wegneemt dat wij een schatrijk 642 00:39:09,140 --> 00:39:12,800 land bleven dat wij waarschijnlijk tot ver wat Ik 643 00:39:12,810 --> 00:39:16,470 kan, zei In de 19e eeuw. Het rijkste land ter wereld 644 00:39:16,480 --> 00:39:20,670 waren slecht verdeeld, niet egalitair of zo wel Nederland 645 00:39:20,680 --> 00:39:25,910 ook relatief egalitair was dan andere Europese landen, dus Het 646 00:39:25,920 --> 00:39:29,480 is niet plotseling afgelopen. Het is Het is meer een langzame 647 00:39:29,490 --> 00:39:32,640 verhaaf veling. Niet waar van het triomf van de 648 00:39:32,650 --> 00:39:36,000 eerste 3/4 van de Van de 17e eeuw. 649 00:39:37,520 --> 00:39:41,440 Maar ook het feit dat we het de Gouden Eeuw hebben genoemd 650 00:39:41,450 --> 00:39:45,520 Natuurlijk. Speelt een rol in een in een 651 00:39:45,530 --> 00:39:49,650 langdurige discussie in Nederland van hoe krijgen we die 652 00:39:49,660 --> 00:39:53,400 gouden tijd weer terug, hè? We hadden toch het gevoel dat we 653 00:39:53,410 --> 00:39:57,040 iets kwijt waren geraakt wat we ooit hadden gehad en dan krijg 654 00:39:57,050 --> 00:39:59,820 je een heel en dan kan je die hele discussie, hoe komt dat 655 00:39:59,830 --> 00:40:02,160 nou? En daar waren wij daar allerlei 656 00:40:02,470 --> 00:40:04,920 oorzaken werden daarvoor aangevoerd. 657 00:40:06,210 --> 00:40:10,490 Want het het regent, daarbinnen had ik ook niet gaan zien. 658 00:40:10,970 --> 00:40:14,500 We gaan het even opdweilen. Oh, dat hoeft niet hoor. 659 00:40:14,730 --> 00:40:18,510 Dat droogt vanzelf wel zo. Nou even. 660 00:40:21,590 --> 00:40:25,380 Zo de Republiek wilde de gouden tijd weer terug. 661 00:40:25,420 --> 00:40:29,280 Ja en een en eeuwig en eindeloos gevoerde discussie. 662 00:40:29,800 --> 00:40:32,550 Want ja, Als je Natuurlijk kijkt naar de objectieve 663 00:40:32,560 --> 00:40:36,640 omstandigheden, dan begrijp je ook wel dat dat die glorie van 664 00:40:36,650 --> 00:40:40,030 de Republiek niet niet even gehandhaafd had kunnen blijven. 665 00:40:40,040 --> 00:40:43,810 Die glorie van de Republiek had ook iets te maken met het feit 666 00:40:43,820 --> 00:40:47,610 dat de 2 grote concurrenten Frankrijk en Engeland die werden 667 00:40:47,620 --> 00:40:50,810 verscheurd door interne twisten In de loop van de 17e eeuw. 668 00:40:50,820 --> 00:40:52,650 Daar komt dan een eind aan. En nou ja. 669 00:40:53,050 --> 00:40:57,020 Dan tenslotte sluiten ze dat lafhartige verbond waarmee ze 670 00:40:57,030 --> 00:41:01,580 ons dan hebben aangevallen in 16 72 wat overigens Natuurlijk 671 00:41:01,590 --> 00:41:04,780 Lodewijk de 14e ambieerde, namelijk dat de Republiek 672 00:41:04,790 --> 00:41:08,190 gereduceerd zou worden tot nou ja, tot een hulpeloos 673 00:41:08,200 --> 00:41:12,140 dwergstaatje voor het van San Marino van de 17e eeuw. 674 00:41:12,350 --> 00:41:16,110 Dat is helemaal niet gebeurd, want nogmaals de Republiek heeft 675 00:41:16,120 --> 00:41:19,340 ook al die oorlogen tegen Lodewijk de 14 weer 676 00:41:19,540 --> 00:41:23,460 gefinancierd, hè? Maar dat de Republiek langzaam. 677 00:41:23,560 --> 00:41:26,470 Een veel minder prominente positie is gaan innemen. 678 00:41:26,880 --> 00:41:28,730 Dat staat als een paal boven water. 679 00:41:28,740 --> 00:41:32,010 Nou, dan heb je de bekende verklaring van de Jan Salie 680 00:41:32,020 --> 00:41:35,950 geest, dat dat eigenlijk die dirigente die ooit actieve 681 00:41:35,960 --> 00:41:39,280 kooplui waren geweest, niet waarin decadentie waren aan 682 00:41:39,290 --> 00:41:42,250 leven. En nou ja, niet meer die die die 683 00:41:42,260 --> 00:41:46,740 VOC mentaliteit hadden, waar Balkenende het over had en die 684 00:41:46,750 --> 00:41:50,090 eigenlijk ook als een rode draad door deze nationale discussie 685 00:41:50,100 --> 00:41:52,250 loopt. Hoe is het nou toch mogelijk? 686 00:41:52,260 --> 00:41:55,730 Niet waar dat we ooit je Gouden Eeuw hebben gehad en dat we dat 687 00:41:55,740 --> 00:41:57,480 hebben Laten lopen? Ik denk. 688 00:41:58,120 --> 00:42:03,280 Dat dat zekere veraf veling van die unieke positie van Nederland 689 00:42:03,290 --> 00:42:06,200 in de 17e eeuw. Althans, In het eerste 3/4 van 690 00:42:06,210 --> 00:42:08,930 de 17e eeuw, dat die verhuurafdeling eigenlijk 691 00:42:08,940 --> 00:42:12,030 onvermijdelijk was en in allerlei opzichten kun je 692 00:42:12,040 --> 00:42:16,080 zeggen, We zijn zeker nu even succesvol, hè? 693 00:42:16,490 --> 00:42:21,410 Nederland is toch zeker na het na vanaf het eind van de 19e 694 00:42:21,420 --> 00:42:25,070 eeuw een heel succesvol land. Wij horen tot de rijkste landen 695 00:42:25,080 --> 00:42:28,330 van de Europese Unie. Ondertussen hebben we geen 2 696 00:42:28,340 --> 00:42:31,300 miljoen inwoners, maar bijna 18 miljoen inwoners. 697 00:42:31,690 --> 00:42:37,610 Wij blazen ons partijtje mee op tal van terreinen overigens, dus 698 00:42:37,620 --> 00:42:40,740 ja, hebben we de Gouden Eeuw weer terug. 699 00:42:40,750 --> 00:42:43,760 Ja, Misschien moet je gewoon zeggen hebben, ja, We hebben de 700 00:42:43,770 --> 00:42:47,720 Gouden Eeuw weer terug. Nogmaals, het had wat beter wat 701 00:42:47,730 --> 00:42:50,610 eerder kunnen vertrekken, Maar het gaat ons eigenlijk 702 00:42:50,920 --> 00:42:55,200 structureel gaat het Nederland niet slecht en en dan kom ik 703 00:42:55,210 --> 00:42:58,780 terug op het punt waar we stuit zijn dat we eigenlijk al 500 704 00:42:58,790 --> 00:43:00,990 jaar een heel succesvol land zijn. 705 00:43:01,420 --> 00:43:06,550 En dat het lastig is om zo lang zo succesvol te zijn, hè? 706 00:43:06,650 --> 00:43:09,480 Denk denk aan Engeland hoe dat afgetakeld is. 707 00:43:09,900 --> 00:43:13,980 Sinds het Empire Jaar hebben verloren, al zowel qua aanzien 708 00:43:13,990 --> 00:43:19,990 status in in allerlei opzichten, ook ook naar industrieel hebben 709 00:43:20,000 --> 00:43:23,280 ze veel ingeleverd. Ze zijn allang niet meer wat ze 710 00:43:23,520 --> 00:43:30,200 ooit waren In de In de 19e eeuw in, in dit geval dus ja, Dat is 711 00:43:30,210 --> 00:43:34,050 het verhaal van de. Van de Nederlandse Republiek In 712 00:43:34,060 --> 00:43:38,970 de 17e eeuw en dat die nagloeien die heeft eigenlijk nog langer 713 00:43:38,980 --> 00:43:41,800 geduurd dan vaak gesuggereerd wordt naar mijn idee. 714 00:43:42,120 --> 00:43:45,590 Ook In de 18e eeuw waren we relatief een zeer succesvol 715 00:43:45,600 --> 00:43:47,920 land. Het sentiment is wel vaak, want 716 00:43:47,930 --> 00:43:50,060 je zegt, Het gaat hartstikke goed door Azuren zoveel. 717 00:43:50,070 --> 00:43:51,980 Maar het sentiment in Nederland is toch wel anders. 718 00:43:52,130 --> 00:43:54,040 Ik heb niet het idee dat we onszelf op de borst kloppen van 719 00:43:54,050 --> 00:43:55,450 kijk eens van een geweldig land We zijn. 720 00:43:56,260 --> 00:43:59,810 Nou ja, Het is altijd bezig met van Rutte wel, ja, maar Als je 721 00:43:59,820 --> 00:44:01,740 de straat inloopt, heb ik niet hier dat Mensen dat. 722 00:44:01,810 --> 00:44:07,150 Dat beeld hebben ja, Ik denk dat dat deels ook sentimenten zijn 723 00:44:07,160 --> 00:44:10,290 die die van tijdelijke aard zijn, hè? 724 00:44:10,300 --> 00:44:13,400 We hebben toch wel toch een hele tijd dat Iedereen beweert in 725 00:44:13,410 --> 00:44:15,930 Nederland was af, hè? Want Nederland was klaar. 726 00:44:15,940 --> 00:44:19,550 We waren zo fantastisch georganiseerd dat daar kon niks 727 00:44:19,560 --> 00:44:21,070 meer aan verbeterd worden eigenlijk. 728 00:44:21,080 --> 00:44:24,990 We waren ook een gidsland. Wanneer was dat eind jaren 60? 729 00:44:25,000 --> 00:44:28,930 Begin jaren 70 waren wij een gidsland, dat zijn we naar mijn 730 00:44:28,940 --> 00:44:34,290 idee niet meer, Maar we zijn nog steeds relatief succesvol. 731 00:44:35,100 --> 00:44:37,110 Dus We hebben nu na het verhaal over de ijzeren eeuw hebben we 732 00:44:37,120 --> 00:44:38,800 ook het verhaal over de Gouden Eeuw. 733 00:44:39,230 --> 00:44:41,660 Ja, Dat is wel een beetje een korte samenvatting van de 734 00:44:41,670 --> 00:44:45,260 geschiedenis van de Gouden eeuw. Laten we dat erbij zeggen, maar 735 00:44:45,270 --> 00:44:48,500 Natuurlijk, nou ja, Amsterdam is in allerlei opzichten nog. 736 00:44:49,190 --> 00:44:51,940 Daar staat de Gouden Eeuw nog voor een belangrijk gedeelte 737 00:44:51,950 --> 00:44:57,560 staat overeind en ga er bij maken en breng je een bezoek 738 00:44:57,570 --> 00:45:02,450 aan, hoe heet het aan het Paleis op de Dam, hè, daar heb je op 739 00:45:02,460 --> 00:45:05,300 die in die bovenzaal. Ik geloof dat hij de burgerzaal 740 00:45:05,310 --> 00:45:08,280 heet heb je. Daar ligt zo'n kaart van de hele 741 00:45:08,290 --> 00:45:12,240 wereld In de vloer verwerkt en Dat is eigenlijk een prachtig 742 00:45:12,250 --> 00:45:16,220 symbool van de ambities van de Nederlandse Republiek, die 743 00:45:16,230 --> 00:45:19,850 nogmaals de belangrijkste handelsnatie ter wereld was. 744 00:45:20,210 --> 00:45:24,080 Gedurende een bepaalde fase van de Europese geschiedenis. 745 00:45:30,600 --> 00:45:34,830 Goed zo dat juich ik van harte toe en toen zei die man, ze 746 00:45:34,840 --> 00:45:39,090 denken dat u een pastoor bent. Luister tijdens de kerstvakantie 747 00:45:39,100 --> 00:45:42,910 de live Podcast terug. Ik vind het schandelijk over 748 00:45:42,920 --> 00:45:46,810 Amerika na de Koude Oorlog. Dat is een leuke vraag en heel 749 00:45:46,820 --> 00:45:48,910 veel andere zaken. Jij bent verantwoordelijk voor 750 00:45:48,920 --> 00:45:51,680 al die klote troep. De link staat In de shownotes. 751 00:45:55,100 --> 00:45:58,290 En Als je toch aan het luisteren bent 2022 was het jaar van de 752 00:45:58,300 --> 00:46:01,280 Matthijs van Nieuwkerk rel bij veel bedrijven en organisaties 753 00:46:01,290 --> 00:46:04,270 spelen achter de schermen soortgelijke taferelen en ik 754 00:46:04,280 --> 00:46:07,370 sprak daarover in Sea Level met Barry van ruiven, de oud baas 755 00:46:07,380 --> 00:46:10,470 van mediamarkt, het gesprek dat ik met hem had, hoor je via de 756 00:46:10,480 --> 00:46:11,440 link In de shownotes.