Merhaba ben Pelin, Dilara çolak varoluşun halleri adlı bu
podcast programımda felsefenin bir yaşam biçimi olabileceğini
hatırlatmaya çalışıyorum. Her bölümde hepimizin yaşadığı
gündelik bir krizden yola çıkarak bir filozof bu konuda ne
düşünürdü? Diye soruyoruz.
Başlarken şunu sormak istiyorum, ara sıra siz de şey yapıyor
musunuz? Ya bugün hiç olmadı.
Ben en iyisi uyuyup uyanayım da yeniden başlasın sanki bugün
aslında dündü filmindeki veya 500 il köpücük adlı filmde
olduğu gibi uyuyup uyandığımızda oy 24 saatlik kurguyla yeniden
karşılaşma şansına erişiyormuşuz gibi.
Bir açıdan elbette öyle ama her kapatıp açtığımızda maalesef
yeniden bir 24 saat yüklenmiyor. Hepsi bize eksi bakiye olarak
yazılıyor. O yüzden sıklıkla homurdandığım
bu dönemde akşam kafamı yastığa koyduğumda bugün hiç olmadı.
Yağ sorusunun hemen akabinde şöyle sormayı deniyorum, peki ne
olsa bugünü ideal bir gün haline getirirdi.
Elbette ideal nedir? Soru işareti bir gün ideal olmak
zorunda mıdır? Soru işareti, böylesi
idealleştirmeler bizi performans özneleri haline getirir mi?
Soru işareti gibi bazı tartışmalar yapacağız ve ben
benim idealden anladığım şeyi 4 farklı sütuna.
Devirken yer yer hinduizmdeki kuruşarta kavramına referans
vereceğim. Çünkü hatırlayın.
Hindistan'da ve genel olarak merkez asya'da yaptığım
seyahatlerde biraz doğu felsefesindeki yaşam
pratiklerini araştırmıştım. Kuruşarta esasen insanın nesnesi
yani insanın konu edinmesi gereken şeyler gibi tercüme
edilebilir. Hayatın 4 temel gayesini
karşılıyor. Bunu ideal bir hayatı oluşturan
birbirinden farklı 4 sütun olarak da düşünebilirsiniz.
Eğer ki anlamlı hoşnut tatminkar bir hayat sürmek istiyorsanız
öncelikle inşa etmeniz yani bulmanız gereken sütun darman
darma bana kalırsa tam olarak batı felsefesindeki arita
kavramına karşılık düşüyor. Yani hayatınızın amacı
eylemlerinizin ereği bütün bu yapıp etmelerinizle ulaşmaya
çalıştığınız o nihai amaç anlamına gelir.
Ikinci sütun ise işte bu kısım bence çok önemli ve çok gerçekçi
arta. Yani senin bu darman'ı hayatının
amacını gerçekleştirmen için sahip olman gereken maddi
kaynaklar şimdi normal şartlarda dışarıdan bakıldığında
hinduizmin çok spiritelli çok ruhani olduğunu
söyleyebilirsiniz. Yani ayakları yere basan dünyevi
zevkler peşinde koşan dünya ile materyal dünya ile çok ilişkili
olduğunu söyleyebileceğiniz bir inanç sistemi olduğunu
düşünmezsiniz. Değil mi?
Arta kavramı aracılığıyla şu vurgulanmaya çalışılıyor, evet,
hayatındaki darmayı bilmen amaçları bilmen önemlidir ama bu
amaçları gerçekleştirmen için günün sonunda maddi bir dünyada
yaşadığımız için bazı maddi kaynaklara da gereksinimin olur.
Bu yeri geldiğinde para olabilir.
Bu yeri geldiğinde gerçekten üretebileceğiniz yazıp çizip
tefekkürlere dalabileceğiniz kendinize ait bir oda olabilir.
Yeri geldiğinde karın tokluğunu sağlayacak besin olabilir.
Yeri gel. Can güvenliğinizi sağlayacak
koşullar olabilir. Bu açıdan kuruşarta'daki arta
kavramıyla vurgulanan şey ne? Mutluluğun, ne yaşam gayesinin
ne de anlamlı bir hayatın maddi materyal dünyayı görmezden
gelerek sağlanamayacağız. Salt zihinsel cinsel bir alanda
yaşamıyorum değil mi? O yüzden bu vurguyu her zaman
çok önemli buluyorum. Üçüncü kamu kavramı kama
sutıradan da tanıdık gelebilir. Kama salt cinsellikten çok daha
fazlası. Burada dünyasal yaşam içerisinde
bedenli varlığımızla tatmin olduğumuz haz duyduğumuz bizde
yaşamı kutlama arzusu yaratan bütün ilişkilerden bahsedilir.
Yani bu aşk da olabilir, sevgi de olabilir.
Estetik veya sanatsal hazlar da olabilir.
Varoluşçu bir perspektifle bakarsak şöyle de diyebiliriz,
evet, kendimizi bu dünyaya fırlatılmış hâlde bulduk.
Belki bunun nedenlerini tam olarak anlayamayız.
Ama dünün sonunda bu dünyaya bu beden aracılığıyla demirlenmiş
durumdayım ve bi açıdan bakıldığında da dünyasal
varlığımla temas edebileceğim deneyimleyebileceğim.
Birbirinden farklı has kaynakları var aslında ve bu has
kaynakları sürekli olarak peşinde koşmamız gereken ve
yenilenmesi gereken depolar olmaktan daha fazlası bu gibi
hazlar aracılığıyla doyuma ulaştığınızda.
Yenge ve dolayısıyla birliğe uyanış iyi bir müzik
dinlediğinizde iyi bir sanatsal performans izlediğinizde
doğadaki estetikle karşılaştığınızda sevdiğinizde
sevildiğinizde aşık olduğunuzda hani içinizde çağlayan bir coşku
olur ya bu bir coşkuların peşinden koşulması gereken bizi
köleleştiren hazlar olmak gibi bir tehlikesi var ama aynı
zamanda bu çağlayan duygu durumları ile birlikte o ahengi
farkına varmak ve dünyevi yaşamı da onurlandırmak, bu da klasik.
Tamam, daha klişeleşmiş hinduizme çok uygunmuş gibi
gelmeyebilir. Kulağa işte bu yüzden proje
haritadan bahsetmek istemiştim. Dördüncü ve son situna gelirse
karşımıza çıkan kavram ise mockşa olacak.
Mokşa tam olarak aydınlanma anlamına geliyor.
Tüm bu yolculuklardan geçtikten sonra yani darmayla hayat
amacınızı buldunuz. Arta ile bu amacı
gerçekleştirmek konusunda sizin ihtiyacınız olan maddi
kaynakları yarattınız. Kamu ile dünyasal varlığınızı
onurlandırdıktan sonra tekilliğinizin.
Bireyselliğinizin ötesinde varlığın birliğine uyanmak
aydınlanmanın anlamı aynı. O da düalizmin ötesinde birliğe
uyanmak. Şimdi bu kavramlara işaret
ederken her birinin birbirinden farklı doğasını işte gerek
hazları gerek maddi, ekonomik kaynakları, gerek hayat amacı
gibi daha onurlu ihtiyaçlarımızı bir araya getiren böyle dörtlü
bir yapının ilgi çekici olduğunu düşünmüştüm.
Peki hani dedim ya, akşam başımı yasta koyduğumda ne yapmış
olursam benim için o gün tamamlanmış, gerçekten yaşanmış,
tatmin edici bir gün olurduk. Şimdi burada elbette ideal
kavramının anlamı değişebilir ve idealin esasen pratikte mümkün
olmadığını da söyleyebiliriz değil mi?
Yani ideal esasen zihinsel bir imkansızlık hâlidir.
Yani orada ben nasıl ki ben gündelik yaşam içerisinde
mükemmel bir ağaçla ya da hatta şöyle söyleyelim, mükemmel bir
daireyle karşılaşmıyorsam ama bu mükemmellik bu ideallik fikri
bana aslında şeylerin nasıl olması gerektiğine dair bir
projeksiyon sunuyor. Benzer bir şekilde ideal bir gün
de zihinsel bir kurgu ama tıpkı bir deniz feneri gibi hangi
yönde ilerlememiz gerektiği konusunda bizi bence
aydınlatıyor. Burada ideal bir gün derken hani
şu ınstagram realistlerde çok popüler olan bir durum var ya
sabah 5'te uyanıyor. Herkes cirirt bakımını yapıyor,
yarım saat yüzüyor sonrasında duş alıyor.
Böyle bir şeyden bahsetmiyorum. Benim de kendimce belirlemiş
olduğum biraz da modernize hale getirdiğim 4 kavramım sütunum
var. Ben bunları bir yapıyı tutan
sütunlar gibi görmemiştim. Benim aklımdaki metafor daha
ziyade bir masaydı. Çalışma masama ciddi manada
bağımlıyım. Yani sabah uyandıktan sonra
benim için güvenli alan orası çalışmasam da hayal kursam da
masa başında olmak bende. Evet her şey yolunda ve her
şeyin üstesinden gelebilirim hissiyatı yaratıyor.
Hatta masa konusunda o kadar hassasım ki yerden yüksekliğinin
kaç santim olması gerektiği, ayaklarının ne şekilde olması
gerektiği mesela ortasında veya arkasında herhangi bir destek
olmayacak ki rahat rahat oturacağım ama bunlar sadece
muhabbete dayalı bilgiler. Bu ayaklar arasında bir öncelik
hiyerarşisi yok ama ben aklıma geldiği şekilde söyleyeceğim.
Birincisi zihinsel, ikincisi bedensel, üçüncüsü ekonomik
dördüncüsü ise maneviya. Şimdi bunlar arasında dediğim
gibi bir hiyerarşik önceleme yok.
Çünkü burada da tekrar masa metaforuna dönersek bir masa
nedir? En temelde üzerinde çalışmamızı
sağlayan üzerine konulan şeyleri taşımak amacıyla üretilmiş bir
nesnedir ve onun bu işlevini sağlamasının tek bir koşulu
vardır. Dengede durması.
Peki bir masanın dengede durması için ne gerekir?
Bu 4 tane ayağın birbiriyle eşit boyda olması eşit değilse bile
tolere edilebilecek düzeyde farklı olması gerekir.
Yani herhangi bir ayın çok kısa olduğu durumda ne olacaktır?
Masa devrilecektir. Bahsettiğim zihinsel, bedensel,
ekonomik ve manevi ya da duygusal ayakların birbiriyle
eşit olması gerekmez ama hayatın dengede kalması için birbirine
en azından yakın olması gerekir. O yüzden bir günü, bir haftayı
ya da senenin sonunda o seneyi. Bu 4 ayakta yapmış olduğum bu 4
ayak üzerine ayırmış olduğum zamanın birbiriyle uyumlu veya
dengede olup olmadığını gözetiyorum.
Hatta konuşan'daki ana sayfamda zihinsel gelişimim için
yaptıklarım finansal özgürlüğüm için yaptıklarım bedensel
sağlığım için yaptıklarım ve duygusal açıdan tatmin olmuş bir
şekilde hissetmem için yaptıklarımı kategorize eden
tarzda bölümlenmiş durumda. Isimlerinin her biri zaten
bunların ne olduğuna dair çok fazla şey söylüyor ama bir iki
cümleyle özetlemek ger. Ve zihinsel ayakta hem kendime
hem dünyaya hem olayları olan bakış açımda beni
geliştirebileceğini, yani kavrayışımı yükseltebileceğini
düşündüğüm okuma öğrenme, deneyimleme veya düşünme
pratiklerini anlıyorum. Zihinsel gelişiminiz için
yaptığınız dil öğrenmek de olabilir.
Sanatsal deneyimlere ayırdığınız zaman da olabilir.
Yani ben aslında zihinsel kategorisiyle az önce PRT
aracılığıyla bahsettiğim darme ve kamuoyu birleştirdim değil
mi? Hem haz.
Şeyler var, sanat gibi hem de yaşamımın anlamı konusunda bana
ipucu verecek şeyler var. Felsefe gibi.
Çünkü burada zihinsel gelişimle kastettiğim şey çok fazla bilgi
edinmek ve bu bilgileri depolamak ve sonrasında chat GPT
ye dönüşmek de değil. Kavrayışta yetkinleşmek.
O yüzden neredeyse her gün eğer istisnai bir durum yaşanmıyorsa
en az üç ila 4 saat aralığında bir süre genellikle zihinsel
gelişimim için yaptığım şeylere gidiyor.
Bu noktada şanslı olduğum şeylerden bir tanesi birazdan
konuşacağımız ekonomik özgürlüğ. Sürdürdüğüm etkinlikleri aynı
zamanda zihinsel gelişimime de katkı sağlayan faaliyetler
olması, ikincisi benim değerini çok geç anladığım.
Fakat anladıktan sonra felsefeyi bırakırım, onu hayatta bırakmam
dediğim şey egzersiz ne zaman ki düzenli egzersiz yapmayı
bıraksam doğrudan depresif bir hale geliyorum.
Melankolik oluyorum. Hiçbir şey yapmak istemiyorum
çünkü ne demiştik hatırlayın, bedenlisiniz.
Bu böyle nietzsche shop'unar gibi düşünürlerde de sıklıkla
gördüğümüz fikirlerden bir tanesi.
Bedenin katılmadığı hiçbir şenlik olamaz demişti.
Keza şopunar'da mutluluğun onda dokuzunu sağlık olduğunu
söylemişti. Egzersiz yaptığınızda bu artık
hani bilimsel bir gerçeklik olarak dopamin salgıladığınız
için zihinsel faaliyetlerinizde de daha beyraklaşıyorsunuz.
Ben en azından bir saat hareket etmediğim günlerin sonunda ciddi
manada tatminsizlik yaşıyorum. Üçüncü kısım finansal özgürlük
meselesi benim için böyle. Daha çocukluğumdan itibaren en
önemli meselelerden biriydi. Entelektüel ilgileri olan ve bu
alanda çalışan biriyseniz finansal özgürlük konusu biraz
daha zorlayıcı olabiliyor. Çünkü mezun olduğunuzda doğrudan
iş sahasından yoksun oluyorsunuz.
Bu sizin bağımsızlıktan veya güçlü olmaktan ne anladığınıza
bağlı olarak değişir. Ama benim kendi değerler
sistemim içerisinde ailemden, eşimden, dostlarımdan,
başkalarından bağımsız bir şekilde kendi.
Saçlarımı giderebilmek, kendi lükslerimi karşılayabilmek
oldukça önemli. O yüzden her gün gerçekten her
gün yani 7 gün üst üste izin yaptığım tatile çıktığım bir
dönem. Son 5 senedir hiç
hatırlamıyorum. Finansal özgürlüğüm içinde
çalıştığım 1 aralık oluyor. Dördüncü kısma başlangıçta
maneviyat demiştim. Bu maneviyat çatısını duygusal
anlamda ilişkileriniz olarak düşünebilirsiniz.
Yani hem eşinizle sevgilinizle hem arkadaşınızla, ailenizle en
temelde sosyal canlılarız ve duygusal ilişkilerimiz yaşamı
nasıl deneyimlediğimiz konusunda oldukça bel.
Ciler ama salt böylesi ilişkilerle sınırlandırmamak
lazım. Şu maneviyat kategorisini değil
mi? Bu noktada da işin içine inanç
sistemleri girebilir. Yani hangi dine mensupsanız onu
yaşama biçiminizdeki pratikler girebilir.
Eğer ki bir dine mensup değilseniz ve yaratıcıya
inanmıyorsanız bile kendi içsel dinginliğinizi, huzurunuzu
sağlamak adına yaptığınız pratikler burada yer alabilir.
Meditasyon gibi sabahları uyandığınızda gökyüzüne bakmak,
yoga yapmak, yazı yazmak, yürüyüşe çıkmak, yaşlılara
yardım etmek, hayvan sevmek gibi aklınıza ne gelirse yani içsel.
Zorunuzu sağlamak adına yaptığınız bütün etkinliklerden
bahsediyorum. Şöyle bir toparlarsak, bir gün
içerisinde hem huzurumu sağlamak adına sürdürdüğüm manevi
pratiklere zaman ayırmışsam hem finansal özgürlüğümü sağlamak
adına çalışmışsam hem zihinsel açıdan kendimi geliştirecek bir
şeyler yapmışsam hem de bedenime dikkat edip onun zinde kalması
için hareket etmişsem bu benim için ideal bir günün tanımıdır.
Başımı yastığa koyduğumda. Oh mükemmel bir gündü
diyebilirim. Elbette söylediğim gibi bu işin
ideal yanı bazen birini, bazen hepsini, bazen hiçbirini
yapamadan yataktan çıkmadığım günler oluyor.
Ama bu noktada şunun çok önemli olduğunu düşünüyorum.
Zaten işin felsefesi de tam da bu noktada başlıyor.
Ben felsefeyle olan ilişkimi sorgularken e felsefeden bir
araç olarak faydalandığımı fark etmiştim.
Yani günün sonunda hangi filozofun ne dediği önemli bir
mesele. Ama ben bir felsefe tarihçisi
olmayı amaçlamıyorum. Ben hayata gözlerimi yumarken
evet iyi yaşadım diye. Istiyorum ama iyi yaşamın
kendisinde ne olduğu sorusu felsefi bir konsept olduğu için
felsefeden faydalanıyorum. Dolayısıyla felsefi açıdan
değerlendirilmiş, idealize edilmiş mutluluğu, huzuru,
hoşnutluğu sağlayan nedenlerin ne olduğunu belirlememişseniz
hayat her tarafa doğru savrulan Amerikan güzeli filmindeki şu
poşet sahnesi gibi geliyor gözüme.
Bu yüzden bence felsefenin kişisel gelişimle olan ilişkisi
de tam da bu noktada başlıyor, iyi yaşam hedefini belirledikten
sonra bu iyi yaşama ulaşma konusunda nedenlerin ne
olduğunun tespit edilmesini sağlıyor değil mi?
Yani gözümüzdeki perdeyi kaldırıyor.
Umarım bu 4 sütun ve 4 ayak meselesi günlük haftalık
takviminizi değerlendirirken sizin için ufuk açıcı olmuş
olur. Modc programımı takibe alırsanız
çok sevinirim çünkü sıfırdan başladım.
Biliyorsunuz daha önce felsefenin izinde adlı podcast
programını yapıyordum ve varoluşun halleri yeni bir
program. O yüzden takibe alırsanız
bildirimler için zili açarsanız ve hatta apple podcastden
dinliyorsanız yorum yaparsanız çok sevinirim.