1
00:00:00,070 --> 00:00:04,150
Merhaba ben Pelin, Dilara çolak 
varoluşun halleri adlı bu 

2
00:00:04,150 --> 00:00:07,990
podcast programımda felsefenin 
bir yaşam biçimi olabileceğini 

3
00:00:07,990 --> 00:00:12,070
hatırlatmaya çalışıyorum. 
Her bölümde hepimizin yaşadığı 

4
00:00:12,070 --> 00:00:15,710
gündelik bir krizden yola 
çıkarak bir filozof bu konuda ne

5
00:00:15,710 --> 00:00:16,990
düşünürdü? 
Diye soruyoruz. 

6
00:00:22,280 --> 00:00:26,480
Gündemin ağırlığı karşısında ne 
yapacağımı bilemediğim mutfak, 

7
00:00:26,480 --> 00:00:30,600
yatak ve çalışma masası arasında
tavrup durduğum dönemlerde 

8
00:00:30,680 --> 00:00:33,120
kendimi sürekli hatırlattığım 
bir cümle var. 

9
00:00:33,670 --> 00:00:38,390
Dolanma bahçeli ek bu cümle 
benim için öyle bir hale geldi 

10
00:00:38,390 --> 00:00:41,990
ki seneler içerisinde hani Uzak 
Doğu felsefesinde mantıralar 

11
00:00:41,990 --> 00:00:45,670
olur ya, o mantıra bir sestir, 
bir kelimedir ve onu 

12
00:00:45,670 --> 00:00:50,150
söylediğinizde kişide aniden o 
davranışı değiştirme konusunda 

13
00:00:50,190 --> 00:00:54,110
belirli bir motivasyon olur. 
Bir çeşit katalizördür benim 

14
00:00:54,110 --> 00:00:59,590
için de bu cümle öyle. 
Ne zaman ki kaygı ümitsizlik, 

15
00:00:59,590 --> 00:01:04,510
karamsarlık içerisinde bu akışta
savrulup dursam dolanma bahçeli 

16
00:01:04,510 --> 00:01:08,190
ek diyerek kendi kendimi kendime
geri getiriyorum. 

17
00:01:08,430 --> 00:01:13,070
Peki bu cümle nereden çıktı veya
arkasında nasıl bir anlam var? 

18
00:01:13,870 --> 00:01:17,470
Aslına bakarsanız cümlenin 
yaratıcısı ben değilim cümleyi 

19
00:01:17,470 --> 00:01:21,590
sizin de pek iyi tanıdığınızı 
düşündüğüm bir yazardan evirdim.

20
00:01:21,710 --> 00:01:24,110
18. 
Yüzyılda yaşamış Fransız 

21
00:01:24,110 --> 00:01:27,670
aydınlanma hareketi ve 
devriminin öncü karakterlerinden

22
00:01:27,670 --> 00:01:30,550
biri olan volter'in candy isimli
kitabından. 

23
00:01:31,270 --> 00:01:34,150
Gollerin bu kitabı üç günde 
yazdığı söylenir. 

24
00:01:34,190 --> 00:01:38,870
Yüzyıllar sonra dahi bütün çağın
teknik araçlarının değiştiği ama

25
00:01:38,870 --> 00:01:42,990
hâlâ benzer arayışa kaygılarda 
olduğumuz düşünülürse, üç günde 

26
00:01:42,990 --> 00:01:46,190
yazılmış bu kitabın bir başyapıt
olduğunu söyleyebiliriz. 

27
00:01:46,310 --> 00:01:50,110
Kitabı da adını veren baş 
karakterin ismi kandil, saflık 

28
00:01:50,150 --> 00:01:55,510
ya da temizlik anlamına geliyor.
Saf olma temiz olma hali kitabın

29
00:01:55,510 --> 00:02:00,750
alt başlığı ise iyimserlik. 
Hatta tam ismi şöyle, kendi ya 

30
00:02:00,750 --> 00:02:03,670
da iyimserlik. 
Fakat bu noktada başlık 

31
00:02:03,670 --> 00:02:06,790
yanıltmasın. 
Nitekim oldukça ironik bir 

32
00:02:06,790 --> 00:02:09,949
hikaye bu. 
Baş karakterimiz kenditin başına

33
00:02:09,990 --> 00:02:15,150
gelmeyen kalmıyor. 
Vestfalya'da yaşayan bir baronun

34
00:02:15,150 --> 00:02:19,470
kız kardeşinin gayrimeşru oğlu 
olan candyd baron, baron'un 

35
00:02:19,470 --> 00:02:23,910
ailesi ve roma imparatorluğu'nun
en büyük filozofu pangloos ile 

36
00:02:23,910 --> 00:02:26,270
birlikte bir şatoda 
yaşamaktadır. 

37
00:02:26,510 --> 00:02:29,670
Baron'un kızıyla olan cinsel 
münasebetinden dolayı 

38
00:02:29,670 --> 00:02:32,910
kahramanımız kendi bir gün 
şatodan sürülür. 

39
00:02:33,590 --> 00:02:36,950
Sonrasında ardı arkası 
kesilmeyen bir dizi felaketin 

40
00:02:36,950 --> 00:02:40,070
içerisine sürüklenir. 
Yalnız bunlar öylesine 

41
00:02:40,070 --> 00:02:43,950
felaketlerdir ki, yamyamlar 
tarafında yenilmekten tutun da 

42
00:02:43,990 --> 00:02:48,390
savaşta esir düşmeye, açlık ve 
yoksulluktan tutun da türlü 

43
00:02:48,390 --> 00:02:51,710
işkenceye sevdiklerinin 
defalarca aldığı ölüm 

44
00:02:51,710 --> 00:02:55,510
haberlerini değil, bir insanın, 
aklının hayalinin 

45
00:02:55,550 --> 00:02:59,550
kurgulayabileceği, neredeyse tüm
felaketlerin içinde bulur 

46
00:02:59,550 --> 00:03:03,200
kendisini. 
Ama bu olayları dramatik bir 

47
00:03:03,200 --> 00:03:07,630
şekilde işlemez, volter. 
Aksini okurken insanda bir çeşit

48
00:03:07,630 --> 00:03:11,470
gülme arzusu yaratır. 
Nitekim amacı bize hüzünlü bir 

49
00:03:11,470 --> 00:03:15,830
hikaye yaratmak değil, dünyanın 
berbat bir yer olabileceğini, 

50
00:03:15,910 --> 00:03:19,430
hatta büyük ölçüde zaten öyle 
olduğunu ironik bir şekilde 

51
00:03:19,430 --> 00:03:22,390
anlatmaktır. 
Aslına bakarsanız, romanın arka 

52
00:03:22,390 --> 00:03:25,950
planında o dönem epey ünlü 
felsefi bir tartışma yeter. 

53
00:03:26,310 --> 00:03:29,710
Filozof pangloos karakterini 
temsil ettiği kişi, 17. 

54
00:03:29,710 --> 00:03:32,630
Yüzyıldaki alman filozof live 
mistir. 

55
00:03:32,710 --> 00:03:37,150
Live ne demişti teodiyse yani 
tanrının savunması argümanın da 

56
00:03:37,150 --> 00:03:41,230
dünyada var olan bütün kötülüğün
ve bütün felaketlerin tanrısal 

57
00:03:41,230 --> 00:03:44,590
öngörünün bir parçası olduğunu, 
her ne kadar biz onların 

58
00:03:44,590 --> 00:03:48,870
içerisinde yaşarken farkında 
olmasak da aslında tanrısal bir 

59
00:03:48,870 --> 00:03:52,270
bakış açısından tüm bu 
felaketlerin, aksiliklerin, 

60
00:03:52,270 --> 00:03:56,150
kötülüklerin daha büyük, daha 
iyi bir amaca hizmet ettiğini 

61
00:03:56,270 --> 00:03:59,230
savunmuş. 
Yani bütün yaşamı kocaman bir 

62
00:03:59,230 --> 00:04:03,790
resim gibi düşünün biz o kadar 
zoom yapmışız ki o küçücük 

63
00:04:03,790 --> 00:04:07,870
alanda o pikaç piki görüyoruz 
ama tanrısal bakış açısından 

64
00:04:07,870 --> 00:04:12,150
geriye doğru çıktığımızda bütün 
planı göreceğiz ve tanrı iyi 

65
00:04:12,150 --> 00:04:16,550
olduğu için haliyle bu planın da
bu felaketlerin de ya da bizim 

66
00:04:16,550 --> 00:04:20,829
açımızdan kötü gözüken bu 
olayların da aslında iyi ve 

67
00:04:20,829 --> 00:04:24,070
güzel bir amacı var. 
Bu nedenle lightinize göre 

68
00:04:24,070 --> 00:04:26,590
tanrının evreni o şekilde 
değildi. 

69
00:04:26,590 --> 00:04:30,350
Özellikle bu şekilde yaratmasını
belirli nedenleri olmalı. 

70
00:04:30,750 --> 00:04:35,230
Tanrı iyi olduğu için bu dünyada
mümkün dünyaların en iyisidir. 

71
00:04:36,900 --> 00:04:38,900
Işte mesele tam olarak burda 
başlıyor. 

72
00:04:39,140 --> 00:04:43,940
Volter, kendi liveizin bu 
iyimserlik argümanıyla dalga 

73
00:04:43,940 --> 00:04:46,740
geçer. 
Çünkü kahramanlarımız 

74
00:04:46,740 --> 00:04:50,300
başlangıçta yaşadıkları her 
felakette lagne'sinde bu 

75
00:04:50,300 --> 00:04:53,820
argümanına başvurular. 
Bu dünyanın mümkün dünyaların en

76
00:04:53,820 --> 00:04:57,300
iyisi olduğunu, başına gelen 
felaketlerin de başka türlü 

77
00:04:57,300 --> 00:05:00,100
olamayacağı için bu şekilde 
olduğunu, kendilerini 

78
00:05:00,100 --> 00:05:03,260
hatırlatarak bir çeşit 
kendilerini felsefe aracılığıyla

79
00:05:03,260 --> 00:05:06,560
light felsefesi aracılığıyla 
teselli etmeye çalışırlar. 

80
00:05:06,990 --> 00:05:11,790
Ama öyle bir nokta gelir ki, 
punglos ve candyt bir noktada bu

81
00:05:11,790 --> 00:05:15,310
fikrin geçerli olamayacağını 
kabullenirler ve bir çeşit 

82
00:05:15,310 --> 00:05:18,670
anlamsızlık denizi içerisinde 
savrulmaya başlarlar. 

83
00:05:18,910 --> 00:05:23,630
Biz buna varoluşsal kriz diyelim
ve bu ülkeler arası süren uzun 

84
00:05:23,630 --> 00:05:27,510
çileli yolculuğun son durağı 
olan istanbul'a geldiklerinde 

85
00:05:28,230 --> 00:05:32,700
geçmişimiz. 
Evet, istanbul'a geliyorlar. 

86
00:05:32,700 --> 00:05:36,140
Bu da bizim için tatlı başka bir
anekdot insanın neden 

87
00:05:36,140 --> 00:05:39,300
yaratıldığı üzerine bir 
sorgulamaya girişirler. 

88
00:05:39,380 --> 00:05:43,740
Eğer yaşadığımız türlü 
aksiliğin, kötülüğün, felaketin 

89
00:05:43,780 --> 00:05:47,820
hiçbir tanrısal anlamı yoksa 
tanrısal inayetin bir parçası 

90
00:05:47,820 --> 00:05:50,680
değilse tüm bu yaşadıklarımızın 
anlamı ne? 

91
00:05:51,350 --> 00:05:55,550
Soruya yanıt bulmak için ziyaret
ettikleri dervişin verdiği yanıt

92
00:05:55,550 --> 00:05:59,350
bile onlara tatmin edici gelmez.
Ama sonrasında hiç de 

93
00:05:59,350 --> 00:06:02,830
planlanmamış bir şekilde 
rastladıkları bir çiftçinin şu 

94
00:06:02,830 --> 00:06:06,790
cümlesinden büyük bir ders 
çıkartırlar, biz yalnızca 

95
00:06:06,790 --> 00:06:11,710
bahçemize ekip biçeriz, işimiz 
de bizi bıkkınlık, ahlaksızlık 

96
00:06:11,790 --> 00:06:16,190
ve yokluktan kurur ya da gelin. 
Biz bunu şöyle revize edelim, 

97
00:06:16,230 --> 00:06:20,310
hayatın hiçbir kutsal anlamı 
olmayabilir ama biz yine de 

98
00:06:20,310 --> 00:06:24,910
bahçemizi ekip biçmeliyiz. 
Sonrasında çiftçinin yaşam 

99
00:06:24,910 --> 00:06:28,190
tarzında bilgelik bulan 
kahramanlarımız, tanrının 

100
00:06:28,190 --> 00:06:32,350
iyiliğini savunmak adına dünyada
var olan kötülüğü ve aksiliği 

101
00:06:32,590 --> 00:06:34,950
temize çıkartma çabasından 
vazgeçerler. 

102
00:06:35,070 --> 00:06:38,790
Candy, elindeki bu yaşamla ne 
yapacağı sorusuna bence iyi bir 

103
00:06:38,790 --> 00:06:41,470
yanıt bulmuştur. 
O yüzden benim de sıklıkla 

104
00:06:41,470 --> 00:06:43,710
kendimi hatırlattığım şeylerden 
bir tanesi. 

105
00:06:43,710 --> 00:06:48,070
Bu bakıldığında bu ne benim 
felsefem tek başına ne tek 

106
00:06:48,070 --> 00:06:52,550
başına volterin felsefesi farklı
farklı şekillerde farklı farklı 

107
00:06:52,550 --> 00:06:55,670
isimler kategoriler. 
Aslında adlandıracağımız pek çok

108
00:06:55,670 --> 00:06:58,870
filozofun benzer kralımlara 
sahip olduğunu görürsünüz. 

109
00:06:59,350 --> 00:07:02,070
Stajy felsefenin de benzer 
tınıları vardır. 

110
00:07:02,110 --> 00:07:05,710
Varoluşçuluğun keza öyle 
nietzsche'nin keza öyle sisifos 

111
00:07:05,710 --> 00:07:09,710
anlatısının öyle diyorum ya 
belirli bir süre felsefe ile 

112
00:07:09,710 --> 00:07:13,510
haşır neşir olduktan sonra 
öncelikle çok fazla teorik bilgi

113
00:07:13,510 --> 00:07:16,590
yüklemesi yapıyorsunuz. 
Sonrasında bu teorik bilgiler 

114
00:07:16,630 --> 00:07:19,950
geri geldiğinde çekmecelerinden 
çıkartılıp kullanılıyorsak 

115
00:07:19,950 --> 00:07:23,990
kantın saflığını eleştirisi gibi
bazıları da kendilerini yer yer 

116
00:07:23,990 --> 00:07:26,030
siz. 
Yaşam pratiğinizde göstermeye 

117
00:07:26,030 --> 00:07:27,950
başlıyorlar. 
Bu tam olarak aslında 

118
00:07:27,950 --> 00:07:31,070
aristoteles'in phrones istediği 
kavrama denk düşüyor. 

119
00:07:31,110 --> 00:07:35,110
Hakikaten düşündüğüm, 
öğrendiğim, bildiğim ya da 

120
00:07:35,150 --> 00:07:37,670
inandığım gibi yaşamaya başlama 
çabası. 

121
00:07:37,750 --> 00:07:40,670
O teorinin pratiğimde 
yansımasıydı mesele. 

122
00:07:41,110 --> 00:07:44,670
Şimdilerde karşılaştığım 
krizlerde ki bu krizlerin ne 

123
00:07:44,670 --> 00:07:48,670
ölçüde kriz olduğu da tartışılır
ama acı yarıştırmanın sorun ya 

124
00:07:48,670 --> 00:07:51,830
da dert yarıştırmanın bence bu 
noktada çok da bir anlamı yok. 

125
00:07:51,830 --> 00:07:54,430
Nitekim her birimiz sahip 
olduğumuz hayatların 

126
00:07:54,430 --> 00:07:57,590
düşlediğimizden nedenle uzak 
olduğunun farkındalığıyla 

127
00:07:57,630 --> 00:08:01,590
mutsuzluğa sürükleniyoruz. 
Felsefe denilen araç siyasi 

128
00:08:01,590 --> 00:08:05,150
alanda bir problemi çözmek üzere
kullanılabileceği gibi yaşama 

129
00:08:05,150 --> 00:08:07,910
anlamlandırma ya da yaşam 
içerisinde kendimizi 

130
00:08:07,910 --> 00:08:10,470
konumlandırma konusunda da 
kullanılabilir. 

131
00:08:10,870 --> 00:08:15,070
Bakıldığında sokrates'ten 
stoacılara aristoteles'e hata 

132
00:08:15,070 --> 00:08:18,310
dekarta pek çok filozofun da 
yine bu konu üzerine düşündüğünü

133
00:08:18,310 --> 00:08:21,790
söyleyebiliriz. 
O yüzden candy'ten çıkardığım ve

134
00:08:21,790 --> 00:08:25,950
hayatıma yedirdiğim ders benim 
şuydu, kutsal anlatılarda ya da 

135
00:08:25,950 --> 00:08:30,070
daha doğrusu iyimser anlatılarda
teselli bulmak yerine ekip 

136
00:08:30,110 --> 00:08:34,470
biçme, büyütme yetiştirme olarak
clthwate sonrasında tam da bu 

137
00:08:34,470 --> 00:08:38,630
kökten süremiş kültür insanı bir
topluluk olarak birlikte 

138
00:08:38,630 --> 00:08:41,110
üretmeye değer yaratmaya 
çağırır. 

139
00:08:41,590 --> 00:08:45,190
Bu açıdan bakıldığında aslında 
felsefeden sosyolojiye, 

140
00:08:45,190 --> 00:08:49,550
ekonomiden teknolojiye hepsi 
insanın bahçesini biçip ekme 

141
00:08:49,550 --> 00:08:54,230
faaliyeti kapsamındadır ve insan
yaşamının olası yegane anlamı da

142
00:08:54,350 --> 00:08:57,830
tam da buralarda doğar. 
Kötülüğü ve türlü aksiliği 

143
00:08:57,830 --> 00:09:02,030
yatıştıracak yanıtlarımız olmasa
da hiçbir şey yoksa üzerinde 

144
00:09:02,030 --> 00:09:04,910
birlikte ekip biçebileceğimiz 
toprağımız var. 

145
00:09:05,470 --> 00:09:08,910
O yüzden şüphesiz ki bu dünya 
mümkün dünyaların en iyisi 

146
00:09:08,910 --> 00:09:12,830
değildir ama yaşam birlikte 
ürettiğimizde değer yaratmaya 

147
00:09:12,830 --> 00:09:15,230
çalıştığımızda çok daha anlamlı 
olabilir.

