รายการนะครับ episode นี้ evisode ของ farency นะครับ
วันนี้จะพูดถึงเรื่องของ ความจริงที่เปลี่ยนแปลงได้กับพยานหลักฐานอิเล็กทรอนิกส์ในศาลไทยนะครับ
อันนี้ต้องบอกว่าตัวของเนื้อหาเต็มๆไปอ่านที่ตัวของ the momentum ครับ
คือเขามีรายละเอียด แล้วก็มีเอกสารอ้างอิงอย่างชัดเจนมากมาก
อันนี้ผมเอาแค่สรุปความจากตัวของเนื้อหาที่เกิดขึ้นที่ที่เขาเขียนไว้เฉยๆนะครับ ต้องบอกว่าแนะนําให้ไปอ่าน
จริงๆผมผมแนะนํามากๆนะครับ โอเค
ทีนี้เรามาเริ่มจากตัวของจุดนี้ก่อนละกัน ถ้าเป็นสมัยก่อนเองเนี่ย
ถ้าเราจะจะฟ้องใครในศาลนะครับ เราจะใช้พยานบุคคลหรือเอกสารกระดาษที่มีลายเซ็นนะครับ
แต่ตอนนี้เนี่ยแชทไลน์นะครับ แล้วก็ตัวใน facebook file video
ต่างๆนะครับ หรือแม้กระทั่งตัวหลอกไฟล์จากเซิร์ฟเวอร์เองก็เป็นพยานหลักฐานสําคัญในชั้นศาลแล้วนะครับ
แต่คําถามคือเราเชื่อถือข้อมูลเหล่านี้ได้มากแค่ไหน เมื่อข้อมูลดิจิทัลสามารถถูกแก้ไขได้ง่าย
โดยแทบไม่ทิ้งร่องรอยอะไรเลย นะครับ
ลองนึกภาพว่าคุณถูกฟ้อง โดยมีหลักฐานเป็นภาพแคปหน้าจอการแชทในไลน์
แสดงที่แสดงว่าคุณยอมรับว่า เป็นหนี้เกินใครสักคนนึง 5
ล้านบาท แต่คุณรู้ดีว่าคุณไม่เคยพิมพ์ข้อความนั้นมาถูกตัดต่อขึ้นมาในโลกดิจิตอลปัจจุบันนะครับ
การแก้ไขข้อความแชท การติดต่อภาพ หรือแม้แต่การสร้างหลักฐานปลอมทั้งชุด
สามารถทําได้ง่ายมากด้วยโปรแกรมพื้นฐานอย่างโฟโต้ชอป อ่ามือถือ โดยที่ไม่จําเป็น
ต้องมีความรู้ทางเทคนิคขั้นสูงปัญหาคือประเทศไทยเองยังไม่มีมาตรฐานกลางใน การตรวจสอบความถูกต้องของพยานหลักฐาน
ต่างจากในต่างประเทศที่มีกฎเกณฑ์อย่างชัดเจนในเรื่องในการตรวจสอบความถูกต้อง หรือก็คือ ออนแอร์ติ
เคชั่นของพยานหลักฐานประเภทนี้ แน่นอนว่ากฏหมายของเราไม่ได้นิ่งเฉย
และก็มีการปรับตัวอยู่บ้างนะครับ ในมาตรา 34 ทับหนึ่ง
ในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณา ความแพ่งและข้อกําหนดประธานศาลฎีกาว่าด้วยพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส์
พุทธศักราช 2563 นะครับ ที่ระบุว่า
ห้ามมิให้ปฏิบัติการรับฟังข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์เป็นพยานหลักฐานในกระบวนการพิจารณาคดีตามกฎหมายเพียง เพราะเหตุว่า
เป็นข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ แต่ในทางปฏิบัติเองนะครับ
ประเทศไทยยังขาดแคลนแนวทาง หรือคู่มือกลางสําหรับการประเมินความน่าเชื่อถือของพยานหลักฐานดิจิตอลอย่างเป็นระบบ
ยกตัวอย่างเช่น เคส นายกฟ้องนายขนะฮะว่ายืมเงินไปหนึ่งล้านแล้วไม่คืน
โดยมีหลักฐานว่า เป็น การแคปเจอร์ หน้าจอการแชทในไลน์ที่นายขอพิมพ์ว่า
เรื่องเงินล้า นที่ยืมไป ผมจะคืนให้เร็วๆนี้ปัญหาก็คือข้อความนี้
อาจจะถูกตัดต่อจากข้อความจริงที่พูดว่าเฮ้ย เรื่องเงินล้าที่คุณบอกว่าผมให้ผมยืมอะผมไม่เคยยืมนะ
อย่ามาใส่ร้ายผมนะครับ แล้วศาลจะรู้ได้ไงว่าข้อความไหนคือข้อความที่จริงกันแน่นะครับ
ปัญหาอีกอันหนึ่งก็คือเรื่องของศาลนะครับ ว่าตัวของภาพที่เก็บเจ้าหน้าหน้าจอเนี่ย
เค้าอาจจะสงสัยว่า เอ้ย ข้อมูลนี้มันถูกตัดต่อหรือไม่
และต้องการตรวจสอบกับผู้ให้บริการอย่างไลน์ หรือ facebook โดยตรง
การเข้าถึงข้อมูลจากผู้ให้บริการเหล่านี้มีข้อจํากัดมากมายนะครับ เพราะว่าส่วนใหญ่มีเซิร์ฟเวอร์อยู่
นอกประเทศไทย การขอข้อมูลจึงยุ่งยาก
และใช้เวลานานมากนะครับ ดังนั้น จึงวนกลับมา
นี่เรื่องของตัวที่อาจถูกมองข้ามไปนะครับ คือถ้าเรามองตามตรงผมเคยพูดเล่าในเรื่องของตัว
digital funcic ในหลายๆครั้งแล้วเนี่ย
มันคือเรื่องของกระบวน การรวบรวมวิเคราะห์แล้วก็รักษาความสมบูรณ์ของพยานหลักฐานนะครับ
ซึ่งผมเคยพูดในหลายประเด็นมาก ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของ
การเก็บหลักฐาน การเก็บหลอก การนู่นนี่นั่นว่าอย่างไรถึงจะปลอดภัยตาม
พ ร บ คอมพิวเตอร์นะครับ เอิ่ม
ดังนั้นส่วนนี้เป็นส่วนที่สําคัญแล้วผมจริงพระพุทธดํารงพงษ์ก็เรียกว่าเหมือนเคยไปเป็นผู้เชี่ยวชาญ เอ่อ
แต่ก็ไม่ได้ขึ้นชั้นศาลนะเป็นแค่เหมือนหนึ่งในผู้เชี่ยวชาญแล้วต้องไปรออยู่ที่ศาลเฉยเฉย แต่ยังไม่ได้เข้าไปที่ตัวของศาลนะครับ
เอิ่มการตรวจสอบเมตาของไฟล์ถือเป็นเรื่องสําคัญนะครับ ดูว่าตัวของข้อมูลนั้นถูกสร้างเมื่อไหร่ถูกแก้ไขเมื่อไหร่ในส่วนนี้
จริงจริงแล้วควรจะมีการเตรียมข้อมูลเหล่านี้ให้กับทางฝั่งของชั้นศาล 2
คือเรื่องของการตรวจสอบร่องไฟล์จากระบบหรือแอพพลิเคชั่นว่ามีการตรวจสอบมีการแก้ไขหรือไม่ หรือมีการเก็บอย่างถูกต้องหรือไม่ตาม
พรบ คอมพิวเตอร์หรือไม่ ต่างต่างพวกนี้ก็ควรจะมีการยืนยันส่งให้กับทางฝั่งของชั้นศาลเช่นเดียวกัน
การสร้างไทม์ไลน์ ยืนยันความน่าเชื่อถือของข้อมูลก็ถือเป็นเรื่องสําคัญเพราะโดยปกติแล้วเนี่ย
เที่เราทําเรื่องของเราก็จะมีเรื่องของไทม์ไลน์การเกิดเหตุอินเทอร์เน็ตนั้นนั้นด้วยนะครับ ซึ่งเช่นเดียวกันครับ ในเรื่องของ
พอ ถึงชั้นศาลเราต้องเอาตัวของซีนิโอที่เกิดขึ้นก็ต้องให้ทางชั้นศาลประกอบเช่นเดียวกันนะครับ
แล้วก็สุดท้ายเรื่องของการใช้แฮชแวลูเพื่อยืนยันว่า ไฟล์ไม่ได้ถูกแก้ไข
ในส่วนนี้ก็ควรจะระบุเช่นเดียวกันว่าตอนที่เราเก็บหลักฐานเราได้แฮชเป็นอะไร และตอนที่เราได้ทําการไอ4
และส่งไปเป็นหนึ่งในหลักฐานของชั้นศาล hash value เป็นค่าตรงกันหรือไม่
พวกนี้เป็นส่วนที่ควรทํานะครับ คือในต่างประเทศเองเนี่ยได้รับ
personic ส่วนใหญ่ เอิ่ม ใช้อดแน่นอนนะครับ
ของไทยเองจะใช้แค่บางกรณีเท่านั้นนะครับ การใช้เทคโนโลยีแบบนี้นะครับ
ยังมีการจํากัดอยู่ในอะคดีร้ายแรงเท่านั้นนะครับ ส่วนคดีแพ่งทั่วไป
โดยเฉพาะคดีที่คู่ความเป็นบุคคลธรรมดา การพิสูจน์หลักฐาน อิเล็กทรอนิกส์
ยังอาศัยแค่ดุลพินิจและความเชื่อของศาลเป็นหลัก เท่านั้น
และนี่คือประเด็นสําคัญในหลายหลายกรณีเองผู้พิพากษาเองไม่ไม่ได้มีความเชี่ยวชาญทางเทคนิคในการวิเคราะห์ตัวของข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์อย่างลึกซึ้ง จึงทําให้การตัดสินใจว่าตัวของหลักฐานนั้นน่าเชื่อถือหรือไม่
อาจไม่ได้อยู่บนพื้นฐานทางเทคนิคที่ถูกต้องเสมอไป นั่นคือประเด็นสําคัญเลยนะครับ
มาตรฐานสากลในการตรวจสอบพยานหลักฐานอิเล็กทรอนิกส์เองเนี่ยมีหลากหลายมากนะครับ ถ้าเป็นในฝั่งของทางสหรัฐเองอาจจะเป็นเรื่องของเฟอร์ดินูออฟ
evident นะครับ เอฟไอ หรือก็คือ เอฟไออีนะครับ รู เอ่อ
นายศิรวรรณนะครับ รู 901 นะครับ กําหนดให้หลักฐานอิเล็กทรอนิกส์ต้องได้
รับการออดิเคชั่น หรือการพิสูจน์ความแท้จริงก่อนศาลจะรับฟัง
2 นะครับ ต้องมีพยานผู้เชี่ยวชาญ หรือก็คือ expert witness
หรือรายการภาษี report ยืนยันความถูกต้องนะครับ
ซึ่งจริงจริง อันนี้ผมเคยทํา forecast report
แต่ว่าผมไม่ได้ขึ้นเป็นชั้นศาลในเรื่องของเป็น expert business นะครับ
ก็คือรออยู่แหละ แต่ยังไม่ได้ไม่ได้เข้าไปนะครับ
ส่วนในฝั่งของสหราชอาณาจักรเองครับก็จะมีเรื่องของกฎซีวิล โพซีเยอร์รู หรือ c p r แล้วก็
practical เอา practice direction ทรีวันบี นะครับ
แล้วก็คือเกี่ยวกับการเปิดเผย และพิสูจน์
เอกสารอิเล็กทรอนิกส์ ต่างๆนะครับ ทางฝั่งของคู่ความต้องทําอิเล็กทรอนิกส์
document questionnaire อธิบายวิธีการเก็บแล้วก็ค้นหาข้อมูล
ต่างๆ แล้วก็รวมถึงเรื่องของหน่วยงานเฉพาะทางก็จะต้องเข้ามาเกี่ยวข้อง
นั่นก็คือเรื่องของฝั่ง digital evidence section
ของเอฟบีไอนะครับ ส่วนของสิงคโปร์เองจะมีการนําเสนอหลักฐานดิจิทัล
ที่สําคัญต้องมีสิทธิพรจากผู้ช่วยศาสตราจารย์ และก็ได้รับการสนับสนุนรับรองตามมาตรฐานอีกด้วย
ซึ่งทั้งหมดในส่วนนี้ต้องบอกตามตรงคือ ไทยอาจจะยังไม่ได้มีใน part
นั้นนะครับ จะมีอย่างที่ผม เคยก็คือผมไม่ผมไม่สามารถบอกได้
หรือว่าบอกรายละเอียดได้แต่คร่าวคร่าวก็คือเรื่องของ เอิ่ม
ถ้าเคสที่สําคัญจริงๆจะต้องมีเรื่องของหลักฐานนั้นอย่างชัดเจน เพื่อจะให้เห็นว่าตัวหลักฐานนั้นมีน้ําหนักนะครับ
งั้นในฝั่งของทางเดอะโมเมนตัมเองเขาก็มีการเขียนตัวของเนื้อหาไว้นะครับ ในส่วนสุดท้ายของบทความก็คือข้อเสนอแนะสําหรับตัวของประเทศไทยเองนะครับ
เอิ่ม 4 ประการที่ควรจะมีเพิ่มเติมนะครับ
หนึ่งคือจัดทําแนวปฏิบัติกลางสําหรับสารไทยนะครับ กําหนดว่าหลักฐา
นที่รอบประเภทใดต้องมีการยืนยันจากผู้เชี่ยวชาญกําหนดเรื่องของมาตรฐานเชนออกหรือเส้นทางของหลักฐานตั้งแต่การเก็บรวบรวม จนถึงการนําเสนอในชั้นศาล
2 คือให้ความสําคัญกับเรื่องของดิจิตอลโพเนีย
ซิกนะครับ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของโมเดิร์นด้าล็อกไฟล์ดิจิตอล
ซิกเนเจอร์แก่ผู้พิพากษา แล้วก็บุคคลในกระบวนการยุติธรรม
กําหนดให้ digital polyic เป็นข้อบังคับในการสืบพยานหลักฐานทั้งในคดีแพ่งและอาญา
3 นะครับ สนับสนุนการใช้ลายมือชื่อ
อิเล็กทรอนิกส์ ที่ปลอดภัย นั่นก็คือเรื่องของการส่งเสริมการใช้ตัวของ
pki public key infrastructure แล้วก็รวมถึงการส่งเสริมโรคออกใบรับรองอิเล็กทรอนิกส์
โดยหน่วยงานที่เชื่อถือได้ ซึ่งจริงๆแล้วถ้ามองตามตรง
ผมคิดว่า เอ็ดด้า น่าจะทําไปแล้วนะครับ
แต่ยังไม่ถูกนําไปใช้ในชั้นศาล 4 นะครับ
ผลักดันความร่วมมือระหว่างประเทศนะครับ ทําให้การขอข้อมูลจากผู้ให้บริการต่างๆ
ไม่ว่าจะเป็นทางฝั่งของ facebook Google เป็นไปได้ง่ายมากขึ้น
ซึ่งอันนี้เป็นส่วนของการที่ทางฝั่งของภาครัฐอาจจะต้องมีการพูดคุยกับตัวของหน่วยงานเหล่านี้เพิ่มเติมนะครับ สุดท้ายครับ
ในยุคที่ความจริงกลายเป็นสิ่งที่ถูกแก้ไขได้ด้วยปลายนิ้ว มือการสร้างระบบที่ทําให้พยานหลักฐานเหล่านี้ได้รับตรวจสอบอย่างโปร่งใสเป็นธรรม
และเชื่อถือได้ จึงเป็นการลงทุนที่สําคัญที่สุดของกระบวนการยุติธรรมในอนาคต
ถ้าศาลเชื่อหลักฐานปลอมคนบริสุทธิ์อาจแพ้คดี ถ้าสามารถปฏิเสธหลักฐานจริงผู้เสียหายอาจไม่ได้รับความยุติธรรม
การพัฒนาระบบการตรวจสอบพัฒนาพยานหลักฐาน อิเล็กทรอนิกส์
จึงมิใช่เพียงเรื่องเทคนิคธรรมดา แต่เป็นหัวใจของการรักษาไว้ซึ่งความยุติธรรมในยุคดิจิทัลเช่นเดียวกัน
ก็ขอบคุณอีกครั้งครับ สําหรับตัวของบทความดีๆนะครับ
จากทางฝั่งของเดอะโมเมนตัมนะครับ โดยผู้เขียนเนี่ยจะเป็นคุณณภัทร
มนต์ไก่แก้วนะครับ อาจารย์ประจําคณะนิติศาสตร์นะครับ
ซึ่งอันนี้ผมบอกตรงตรงค่อนข้างชอบมากนะครับ ในเรื่องของตัวเนื้อหาแล้วก็เขาพูดถึงเรื่องของ
ความเป็นมาตรฐานจริงจริงที่มันควรจะมีแหละแต่ผมก็เช่นเดียวกัน ผมก็มอง ก็ไม่รู้นะว่า
การทําแบบนี้จะทําได้ ได้มา กน้อยแค่ไหนเพราะว่า
การทําเองพูดตามตรงคือต้องใช้เวลาแล้วก็มีค่าใช้จ่ายที่ค่อนข้างสูง ผมบอกได้อย่างตามตรงเลยมันเป็นแบบนั้นจริงจริง
ดังนั้นการที่ทําทุกอย่างให้มันเป็นมาตรฐานตรงกลางควรจะทําครับแต่ มันจะตามด้วยค่าใช้จ่ายที่เกิดขึ้น
ซึ่งผมก็ไม่แน่ใจว่าอันนั้นจะถือว่า เป็น
เอิ่มเรียกว่าเหมือนภาระของเออ คนในที่เกี่ยวข้องในในชั้นศาลหรือในคดีนั้นมา
กน้อยเพียงใดนะครับ ก็ฝากไว้เท่านี้นะครับ
ในบทในข้อความนี้ อยากให้เป็น opinion
อยากให้เป็นข้อเสนอแนะเพิ่มเติม เฉยๆว่ามันมันอาจจะมีบางส่วนที่ทําควรจะทําแหละควรทําดีแล้วแต่ว่ามันจะมีบางส่วนที่อาจจะเกิดผลกระทบมากขึ้นในเรื่องของการค่าใช้จ่ายที่เกิดในชั้นศาลมากขึ้นนั่นเองด้วยนั่นเองนะครับ
โอเค episode นี้ประมาณนี้นะครับ ขอบคุณทุกท่านติดตามและพบกันใหม่สําหรับวันนี้
ลากันไปก่อน สวัสดีครับ